პოლიტიკა • 1786636976

თამარ ჩიბურდანიძე: გეორგიევსკის ტრაქტატის დროს საქართველოს მთლიანი მოსახლეობა 740 000-მდე იყო დასული, ხოლო ტრაქტატის შემდეგ, ერთ საუკუნეში 2 მილიონს გადააჭარბა. დიახ, ერეკლე მეფემ გადაარჩინა ქვეყანა „ფიზიკური წყვეტისგან“

პარტია „ხალხის ძალის“ წევრი, თამარ ჩიიბურდანიძე სოციალურ ქსელში ეხმაურება ირაკლი კობახიძის განცხადებას გეორგიევსკის ტრაქტატის შესახებ. ანალიტიკოსი წერს, რომ პრემიერ-მინისტრი სწორ შეფასებას უკეთებს ტრაქტატის მნიშშვნელობას.ჩიბურდანიძე აღნიშნავს, რომ რუსეთის იმპერიამ მრავალი საშინელი ქმედება განახორციელა საქართველოს წინააღმდეგ, თუმცა, ქვეყანას უფრო გაუჭირდებოდა სამხრეთის ქვეყნებისგან გადარჩენა-რელიგიისა და კულტურის შენარჩუნება.„გავუძლებდით კი რუსეთის ნაცვლად სამხრეთის სახელმწიფეობთან გაერთიანებას? გადარჩებოდა კი მაშინ ჩვენი კულტურა, რელიგია, ჩვენი გენოფონდი? რა თქმა უნდა, ვერა! ამ საკითხზე კამათიც კი დიდი პოლიტიკური უწიფრობაა“, - წერს ჩიბურდანიძე.ანალიტიკოსი ხაზს უსვამს იმასაც, რომ გეორგიევსკის ტრაქტატის გაფორმების შემდეგ, ქართველების რაოდენობა 740 000-დან 2 მილიონამდე გაიზარდა და ამ რიცხვს გადააჭარბა კიდეც. ანალიტიკოსის სიტყვებით, ერეკლე მეფემ საქართველო გადაარჩინა „ფიზიკური წყვეტისგან“.„ვინც არ იცის საქართველოს დემოგრაფიული ისტორია, მისთვის მარტივია ფაქტებზე საუბარი, მით უმეტეს, პოლიტიკური სტიგმების ფონზე. პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ გეორგიევსკის ტრაქტატით საქართველო გადარჩა და ეს სწორედ რომ ასეა. ამას მოწმობს სტატისტიკური ციფრებიც. მეთვრამეტე საუკუნის ბოლოს, გეორგიევსკის ტრაქტატამდე საქართველოს მთლიანი მოსახლეობა 5 მილიონიდან 740 000- მდე იყო დასული გამუდმებული ომებისა და გავრცელებული პანდემიის შედეგად. ხოლო ტრაქტატის შემდეგ, მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს, 2 მილიონს გადააჭარბა (წყარო: ანზორ თოთაძე -“საქართველოს დემოგრაფიული მომაცემები”). ასეთი სწრაფი მატება ბუნებრივი მატების და არა მოსახლეობის შევსების კუთხით, საქართველოს იატორიას არ ახსოვს. დიახ, ერეკლე მეფემ გადაარჩინა ქვეყანა “ფიზიკური წყვეტისგან”. სწორედ ასე გაქრა უამრავი უძველესი ერი სამყაროდან. ვისთვისაც ეს ციფრები ძვირფასი არ არის, მისთვის არც ქვეყანაა ძვირფასი, არც ეროვნება, რელიგია და არც ჩვენი გენოფონდი. რა თქმა უნდა, არავის მოსწონს საქართველოს უახლეს ისტორიაში რუსეთის იმპერიის მიერ ჩადენილი საშინელი ქმედებები - გუბერნიად ქცეული ქვეყანა, კირით შეღებილი ეკლესიები, საქართველოდან გატანილი უამრავი საეკლესიო ქონება, ძვირფასეულობა და ბოლოს, სახელმწიფო ენის წართმევის მცდელობაც. ჩვენ ამას გავუძელით, მაგრამ გავუძლებდით კი რუსეთის ნაცვლად სამხრეთის სახელმწიფეობთან გაერთიანებას? გადარჩებოდა კი მაშინ ჩვენი კულტურა, რელიგია, ჩვენი გენოფონდი? რა თქმა უნდა, ვერა! ამ საკითხზე კამათიც კი დიდი პოლიტიკური უწიფრობაა. როდესაც გეორგიევსკის ტრაქტატს უარყოფით კონტექსტში მოიხსენიებენ, არავის ახსენდება მისი პოზიტიური შედეგებიც. ან იციან, მაგრამ პოლიტიკური დაკვეთა არ აძლევთ ამის თქმის უფლებას. ვინმეს უფიქრია, როგორ შეიქმნა საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი უძლიერესი ეპოქა - თერგდალეულები? კლასიკოსები, პროფესიონალები, რომლებიც მაშინ ევროპას კვებავდნენ თავიანთი აზროვნებით. არ არის გადაჭარბებული, თუ ვიტყვით, რომ მეცხრამეტე საუკუნის საქართველომ დიდად შეუწყო ხელი ევროპის, როგორც ფენომენის ჩამოაყალიბებას ხელოვნების, ეკონომიკის, არქიტექტურის, უფლებრივი დაცვისა თუ თანასწორობის საკითხებში. აღარაფერს ვსაუბრობთ ქრისტიანული სწავლების მიმართულებით. რომ არა სოციალისტური რევოლუცია, რომელიც ისევ დასავლეთის პირმშო იყო, საქართველოს ძლიერ იდენტურ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებას წინ ვერავინ გადაეღობებოდა. თუ ვინმემ დაგვადო ბროკილები, ეს საბჭოთა რევოლუცია იყო, რომლის სათავეც ევროპიდან მოდიოდა. როდესაც ამაზე ვსაუბრობთ, ოპოზიცია რუსულ იარლიყს გვაწებებს, ეს მათი ნარატივია, რომელსაც მხოლოდ მათი მცირე მხარდამჭერები მიყვებიან. ამ სტიგმის არავის ეშინია. თუ გვინდა სწორად ჩამოვაყალიბოთ სახელმწიფო, ჯერ წარსული უნდა გავაანალიზოთ და შემდეგ განვსაზღვროთ მისი მომავალი. გეორგიევსკის ტრაქტატმა და ერეკლე მეფის პატრიოტულმა, გონივრულმა გადაწყვეტილებამ საქართველო სრული დემოგრაფიული, ეთნიკური და რელიგიური განადგურებისგან გადაარჩინა. დიახ, ასევე ბევრჯერ ვიგემეთ რუსის ჩექმა, ჩაგვრა, ოკუპაცია, მაგრამ ამას მოვერიეთ და ბოლომდე გავიმარჯვებთ, მაგრამ იმ “სხვა გადაწყვეტილებით” მიღებულ შედეგს ვეღარავინ გამოასწორებდა“, - წერს თამარ ჩიბურდანიძე.

საზოგადოება • 1786635548

საბაჟო გამშვებ პუნქტზე „ყაზბეგი“, საბაჟო კონტროლის პროცედურები სრულად აღდგენილია - შემოსავლების სამსახურის განცხადება

საბაჟო გამშვებ პუნქტზე „ყაზბეგი“ საბაჟო კონტროლის პროცედურები სრულად აღდგენილია, - ამის შესაწხებ განცხადებას შემოსავლების სამსახური ავრცელებს.„საქართველოს საბაჟო საზღვარზე საქონლის შემოტანა-გატანა, აგრეთვე აღნიშნული საბაჟო გამშვები პუნქტის გავლით სახელმწიფო საზღვრის გადამკვეთ ფიზიკურ პირთა მიმართ საბაჟო კონტროლის პროცედურები ორივე მიმართულებით შეუფერხებლად ხორციელდება.გარემოს ეროვნული სააგენტოს ინფორმაციით, ამ დროისთვის დევდორაკის ხეობაში საფრთხის დონე მოხსნილია“, - ნათქვამია განცხადებაში.

საზოგადოება • 1786635025

5 საკვები, რომელიც ღვიძლის ჯანმრთელობას უწყობს ხელს

ხალხური მედიცინის ექსპერტი, არუნ ხათრი იმ 5 საკვებს ასახელებს, რომელიც ღვიძლის ჯანმრთელობას უწყობს ხელს. „5 საკვები, რომელმაც, შესაძლოა, ღვიძლის ჯანმრთელობას შეუწყოს ხელი (კვლევებზე დაყრდნობით).ღვიძლი ადამიანის ორგანიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ორგანოა. ის ყოველდღიურად 500-ზე მეტ სასიცოცხლო ფუნქციას ასრულებს, მათ შორის:  ფილტრავს სისხლიდან მავნე ნივთიერებებს  გამოიმუშავებს ნაღველს, რომელიც საჭმლის მონელებაში მონაწილეობს  არეგულირებს სისხლში შაქრის დონეს  ამუშავებს ცხიმებს, ცილებსა და ნახშირწყლებს  ინახავს აუცილებელ ვიტამინებსა და მინერალებს  მონაწილეობს ქოლესტერინის ნორმალური დონის შენარჩუნებაშიროდესაც ღვიძლი მუდმივად იტვირთება ზედმეტი შაქრით, ალკოჰოლით, ულტრა-დამუშავებული საკვებით ან ჭარბი ცხიმით, მისი მუშაობა შეიძლება გაუარესდეს. დროთა განმავლობაში ეს შესაძლოა ღვიძლის გაცხიმოვნებას და სხვა პრობლემებს უკავშირდებოდეს.აი 5 საკვები, რომლებიც კვლევების მიხედვით შეიძლება ხელს უწყობდეს ღვიძლის ჯანმრთელობას:  ნიორინიორი შეიცავს გოგირდოვან ნაერთებს, რომლებიც ხელს უწყობენ იმ ფერმენტების მუშაობას, რომლებიც ორგანიზმის ბუნებრივ გაწმენდით პროცესებში მონაწილეობენ. ასევე მდიდარია ანტიოქსიდანტებით.  ქინძი (კინძი)ქინძი შეიცავს ანტიოქსიდანტებს და შეიძლება ორგანიზმის ბუნებრივ დამცავ სისტემას დაეხმაროს. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ამბობენ, თითქოს ის მძიმე მეტალებს გამოდევნის, ამის დასადასტურებლად ადამიანებში ჩატარებული მტკიცებულებები ჯერ კიდევ შეზღუდულია.  კურკუმაკურკუმა შეიცავს კურკუმინს — ბუნებრივ ნივთიერებას, რომელსაც ანთების საწინააღმდეგო და ანტიოქსიდანტური თვისებები აქვს. ზოგიერთი კვლევა მიუთითებს, რომ ის შესაძლოა ღვიძლის ჯანმრთელობასაც უწყობდეს ხელს, თუმცა დამატებითი ხარისხიანი კვლევებია საჭირო.  ყავაყავა ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შესწავლილი სასმელია ღვიძლის ჯანმრთელობის კუთხით. კვლევების მიხედვით, ზომიერი რაოდენობით ყავის მიღება დაკავშირებულია ღვიძლის ფიბროზისა და ციროზის დაბალ რისკთან. საუკეთესოა შაქრისა და ტკბილი დანამატების გარეშე.  ბოლოკიბოლოკი მდიდარია C ვიტამინითა და სასარგებლო მცენარეული ნაერთებით. ის ჯანსაღი კვების ნაწილია, თუმცა უშუალოდ ღვიძლზე მისი გავლენის შესახებ მტკიცებულებები ჯერ კიდევ შეზღუდულია.ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ესაა:არცერთი საკვები ვერ „გაწმენდს“ ან „განკურნავს“ ღვიძლს ერთ დღეში.ღვიძლს საკუთარი ბუნებრივი გაწმენდის სისტემა აქვს. მისი ჯანმრთელობისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ყოველდღიური ცხოვრების წესია.შეინარჩუნეთ ჯანსაღი წონა შეამცირეთ შაქრისა და ტკბილი სასმელების მიღება ყოველდღიურად მიირთვით მეტი ბოსტნეული და ბოჭკოვანი საკვები მიიღეთ ხარისხიანი ცილები და ჯანსაღი ცხიმები ივარჯიშეთ რეგულარულად იძინეთ 7–9 საათიშეზღუდეთ ალკოჰოლის მიღებაღვიძლი ყოველდღე ჩუმად მუშაობს თქვენი ჯანმრთელობისთვის. იზრუნეთ მასზე დღეს, რათა მან ხვალაც იზრუნოს თქვენზე",- წერს არუნ ხათრი.   

მსოფლიო • 1786634853

ახალი იმედი ონკოლოგიაში! - მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ნაერთები, რომლებიც პანკრეასის კიბოს მეტასტაზებს 90%-ით აჩერებს

კიდევ ერთი ახალი იმედი ონკოლოგიაში - მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ნაერთები, რომლებიც პანკრეასის კიბოს მეტასტაზებს 90%-ით აჩერებს! პანკრეასის კიბო (კონკრეტულად კი მისი ყველაზე გავრცელებული ფორმა — სადინრის ადენოკარცინომა) მედიცინაში ერთ-ერთ ყველაზე აგრესიულ და რთულად განკურნებად დაავადებად ითვლება. ჟურნალ Oncotarget-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის თანახმად, ფლორიდის A&M უნივერსიტეტის ფარმაცევტებმა შექმნეს უნიკალური ნაერთები, რომლებსაც ამ ვერაგი სიმსივნის შეჩერება შეუძლიათ.პანკრეასის სიმსივნეების უმეტესობას წარმართავს მუტაციები KRAS გენში, რაც უჯრედების უკონტროლო და სწრაფ დაყოფას იწვევს. ათწლეულების განმავლობაში KRAS-ს მედიცინაში ფაქტობრივად „უწამლოს“ უწოდებდნენ, რადგან მის წინააღმდეგ არცერთი პრეპარატი არ მოქმედებდა.მეცნიერებმა გამოცადეს სპეციალური მოლეკულები — პოლიიზოპრენილირებული ცისტეინილის ამიდური ინჰიბიტორები (PCAI). მხოლოდ ერთი კონკრეტული მუტაციის ნაცვლად, ეს ნაერთები ერთდროულად ბლოკავენ KRAS-ის მუტაციით გამოწვეულ თითქმის ყველა პათოლოგიურ ცილოვან კავშირს.დატესტილ ნაერთებს შორის ლიდერობს NSL-YHJ-2-27, რომელმაც დაბალი დოზირების პირობებშიც კი, ლაბორატორიულ მოდელებში კიბოს უჯრედების გავრცელებისა და მიგრაციის 90% დაბლოკა.ამ მოლეკულებმა დაშალეს აქტინის ფილამენტები — უჯრედის შიდა ხარაჩო, რომელსაც კიბო მოძრაობისა და ქსოვილებში შეჭრისთვის იყენებს. საინტერესოა, რომ ნაერთებმა კიბოს უჯრედებში ზრდის სიგნალები იმდენად ინტენსიურად გადატვირთეს, რომ მათ რეაქტიული ჟანგბადის სახეობების მოზღვავება და ფაქტობრივად, თვითგანადგურება გამოიწვიეს.ამ ეტაპზე ტესტები მხოლოდ ლაბორატორიულ უჯრედებსა და კომპლექსურ 3D მოდელებზე ჩატარდა, თუმცა, სხვა კვლევებში PCAI ნაერთებმა უკვე აჩვენეს ეფექტურობა ფილტვის, ძუძუსა და პროსტატის კიბოს უჯრედების წინააღმდეგაც, რაც მეცნიერებს ფართო სპექტრის ანტისიმსივნური თერაპიის შექმნის იმედს აძლევს.

საზოგადოება • 1786634820

„ნუ დამალავთ პრობლემას სავლები საშუალებებით“ - ექიმი განმარტავს, რაზე მიანიშნებს უსიამოვნო სუნი პირის ღრუში

ბევრისთვის კბილების მოვლა დღეში ორჯერ კბილის ჯაგრისის გამოყენებით მთავრდება. თუმცა მხოლოდ სწრაფი გახეხვა ყოველთვის არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ კარიესი, კბილის ნადები, ქვები და ღრძილების დაავადებები თავიდან ავიცილოთ.სტომატოლოგი ოთარ ჩხაიძე გვირჩევს, განსაკუთრებული ყურადღება მივაქციოთ პირის ღრუს ჰიგიენას და პრობლემის გაჩენამდე ვიზიტი პროფილაქტიკის მიზნით დავგეგმოთ.ღრძილების სისხლდენა უყურადღებოდ არ დატოვოთპაროდონტის დაავადებები ერთ დღეში არ ვითარდება. პრობლემას ხშირად წინ უძღვის ღრძილების ანთება, სისხლდენა, ნადებისა და კბილის ქვების დაგროვება.თუ კბილების გახეხვისას ღრძილებიდან სისხლი მოდის, ეს მხოლოდ „ჩვეულებრივი ამბავი“ არ არის და ყურადღებას საჭიროებს. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია პირის ღრუს ჰიგიენის გაუმჯობესება და სტომატოლოგთან კონსულტაცია.კბილების გახეხვისას ჯაგრისი არ უნდა იყოს ზედმეტად ხისტი. მნიშვნელოვანია კბილების ყველა ზედაპირის საფუძვლიანად გაწმენდა და პროცედურისთვის საკმარისი დროის დათმობა.რა იწვევს კბილის ქვების წარმოქმნას?კბილის ნადები, რომელიც დროულად არ იწმინდება, შესაძლოა გამაგრდეს და კბილის ქვად გარდაიქმნას. მისი დაგროვება განსაკუთრებით პრობლემურია ღრძილების ხაზთან, რადგან ხელს უწყობს ანთებითი პროცესების განვითარებას.უკვე წარმოქმნილი კბილის ქვის სახლში მოცილება პრაქტიკულად შეუძლებელია და მისი ძალით ჩამოფხეკა შესაძლოა კბილებისა და ღრძილების დაზიანების მიზეზი გახდეს.ამიტომ კბილის ქვების შემთხვევაში საჭიროა პროფესიული წმენდა სტომატოლოგიურ კლინიკაში.შეიძლება თუ არა კბილზე ქვების სახლში მოცილება?სპეციალური ხელსაწყოებით ან სახლის პირობებში კბილის ქვის მოცილების მცდელობა რეკომენდებული არ არის. ასეთი ჩარევით შესაძლებელია მინანქრისა და ღრძილების დაზიანება.სწორი მიდგომაა პროფესიული წმენდა და შემდგომში პირის ღრუს ყოველდღიური ჰიგიენის დაცვა.ცივი თუ თბილი წყალი?კბილების გახეხვისას წყლის ტემპერატურას გადამწყვეტი მნიშვნელობა არ აქვს. თუმცა, თუ ადამიანს კბილების მომატებული მგრძნობელობა აქვს, ძალიან ცივი ან ცხელი წყალი შესაძლოა დისკომფორტს იწვევდეს.ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია მგრძნობელობის გამომწვევი მიზეზის დადგენა და საჭიროების შემთხვევაში შესაბამისი კბილის პასტის გამოყენება.კბილის ჯაგრისი როგორი უნდა იყოს?ჯაგრისის არჩევანი ინდივიდუალურია. განსაკუთრებით მგრძნობიარე ან ანთებითი ღრძილების შემთხვევაში უპირატესობა რბილ ჯაგრისს ენიჭება.ჯაგრისის გამოყენების შემდეგ ის კარგად უნდა გაირეცხოს გამდინარე წყლით და გაშრეს. მისი დეზინფექციისთვის საყოფაცხოვრებო საპნის ან სხვა აგრესიული საშუალებების გამოყენება საჭირო არ არის.ჯაგრისი პერიოდულად უნდა შეიცვალოს — განსაკუთრებით მაშინ, თუ მისი ბუსუსები გაცვეთილი ან დეფორმირებულია.კბილის პასტა როგორ შევარჩიოთ?ყველა ადამიანს ერთი და იგივე კბილის პასტა არ სჭირდება. არჩევანი დამოკიდებულია პირის ღრუს მდგომარეობაზე, კარიესის რისკზე, ღრძილების ჯანმრთელობასა და კბილების მგრძნობელობაზე.კარიესის პრევენციისთვის უმეტეს შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ფტორის შემცველი კბილის პასტის გამოყენება. თუ ადამიანს ღრძილების სისხლდენა, კბილების მგრძნობელობა ან სხვა პრობლემა აქვს, კონკრეტული საშუალების შერჩევა უმჯობესია სტომატოლოგთან შეთანხმდეს.რაც შეეხება მათეთრებელ პასტებს — მათი გამოყენება კბილების პროფესიულ გათეთრებას არ უტოლდება.უსიამოვნო სუნი პირის ღრუში — რას ნიშნავს?პირიდან უსიამოვნო სუნის ერთ-ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს ნადები, კბილის ქვები, ღრძილების ანთება ან კარიესული კბილები.ამიტომ მხოლოდ სავლების გამოყენებით პრობლემის „დაფარვა“ საკმარისი არ არის. პირველ რიგში საჭიროა მიზეზის დადგენა.თუ სტომატოლოგიური მიზეზები გამოირიცხა, უსიამოვნო სუნს სხვა ფაქტორებიც შეიძლება იწვევდეს და საჭირო გახდეს შესაბამის სპეციალისტთან კონსულტაცია.კბილების გათეთრება რამდენად ხშირად შეიძლება?პროფესიული წმენდა და კბილების გათეთრება ერთი და იგივე პროცედურა არ არის.პროფესიული წმენდის სიხშირე ადამიანის პირის ღრუს მდგომარეობაზეა დამოკიდებული. ზოგიერთ ადამიანს წელიწადში რამდენჯერმე სჭირდება, ზოგს — უფრო იშვიათად.რაც შეეხება პროფესიულ გათეთრებას, მისი საჭიროება და სიხშირე ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს. პროცედურამდე აუცილებელია კბილებისა და ღრძილების მდგომარეობის შეფასება.ბავშვი სტომატოლოგთან როდის უნდა მივიყვანოთ?ბავშვის სტომატოლოგიური მოვლა ადრეული ასაკიდან უნდა დაიწყოს. მშობელმა ბავშვს პირის ღრუს ჰიგიენის ჩვევების ჩამოყალიბებაში უნდა დაეხმაროს.პირველი სტომატოლოგიური ვიზიტი პრობლემის გაჩენამდე გაცილებით უკეთესი მიდგომაა, ვიდრე ექიმთან მხოლოდ ტკივილის ან კარიესის განვითარების შემდეგ მისვლა.პროფილაქტიკური ვიზიტები საშუალებას იძლევა, პრობლემები ადრეულ ეტაპზე გამოვლინდეს და რთული მკურნალობის საჭიროება შემცირდეს.ერთი დაკარგული კბილის აღდგენა შესაძლებელია მეზობელი კბილების დაზიანების გარეშე?თანამედროვე სტომატოლოგიაში დაკარგული ერთი კბილის აღდგენის ერთ-ერთი შესაძლებლობა დენტალური იმპლანტაციაა.იმპლანტი ყბის ძვალში თავსდება და შემდგომ მასზე კბილის გვირგვინი ფიქსირდება. ამ შემთხვევაში მეზობელი ჯანმრთელი კბილების დაქლიბვა, როგორც ეს ზოგიერთ ხიდოვან კონსტრუქციას სჭირდება, შესაძლოა საჭირო არ გახდეს.თუმცა იმპლანტაცია ყველა პაციენტისთვის ერთნაირად არ იგეგმება. საჭიროა ინდივიდუალური შეფასება, დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმის შედგენა.ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევა — ნუ დაელოდებით ტკივილსპირის ღრუს ჯანმრთელობაზე ზრუნვა მხოლოდ მაშინ არ უნდა დაიწყოს, როცა კბილი გვტკივა.პროფილაქტიკური ვიზიტი ხშირად გაცილებით მარტივი და ნაკლებად ხარჯიანი გზაა პრობლემის დროულად აღმოსაჩენად. კარიესი, ღრძილების დაავადებები, კბილის ქვები და სხვა პრობლემები საწყის ეტაპზე უფრო მარტივად სამართავია.ჯანმრთელი ღიმილის მთავარი საიდუმლო მხოლოდ კბილის ჯაგრისი არ არის — ეს არის ყოველდღიური სწორი ჰიგიენა, ყურადღება პირის ღრუს მდგომარეობის მიმართ და სტომატოლოგთან დროული ვიზიტი.