რჩევები • 1790113043

თუ სარეცხს სახლში აშრობთ, ეს აუცილებლად უნდა იცოდეთ

ცივ სეზონზე სარეცხის გარეთ გაშრობა ხშირად რთულდება, რის გამოც ბევრი ადამიანი ტანსაცმელს სახლში აშრობს. თუმცა, თუ ოთახი სათანადოდ არ ნიავდება, სარეცხისგან აორთქლებულმა წყალმა შესაძლოა ჰაერის ტენიანობა მნიშვნელოვნად გაზარდოს.ზედმეტად მაღალი ტენიანობა მხოლოდ დისკომფორტს არ იწვევს, მას შეუძლია ხელი შეუწყოს კონდენსაციისა და ობის წარმოქმნას, განსაკუთრებით ცივ კედლებთან, ფანჯრებთან და ცუდად განიავებულ ადგილებში.ოთახში დაკიდებული სველი სარეცხი ჰაერში წყლის ორთქლს გამოყოფს. თუ ოთახში ჰაერის ცირკულაცია დაბალია, ტენიანობა უფრო დიდხანს რჩება. ასეთ პირობებში შესაძლოა გაჩნდეს ობიც, რომლის სპორებმა მგრძნობიარე ადამიანებში ალერგიული სიმპტომები და სასუნთქი გზების გაღიზიანება გამოიწვიოს.სპეციალისტები რეკომენდაციას უწევენ, რომ სახლში სარეცხის გაშრობისას ოთახი რეგულარულად განიავდეს. ასევე მნიშვნელოვანია, სარეცხი არ გაშრეს უშუალოდ გამათბობელზე ან ისეთ ადგილას, სადაც ჰაერი თავისუფლად ვერ მოძრაობს.თუ სახლში სარეცხის ხშირად გაშრობა გიწევთ, სასურველია ყურადღება მიაქციოთ ოთახის ტენიანობას. ზოგადად, საცხოვრებელ სივრცეში დაახლოებით 30–50%-იანი ფარდობითი ტენიანობაკომფორტულ დიაპაზონად ითვლება.განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ობის გაჩენის თავიდან აცილება, რადგან მისი ხანგრძლივი არსებობა სახლში შესაძლოა უარყოფითად აისახოს სასუნთქი სისტემის ჯანმრთელობაზე.ამიტომ, თუ სარეცხის სახლში გაშრობა აუცილებელია, მთავარი რეკომენდაციაა: კარგი ვენტილაცია, რეგულარული განიავება და ოთახში ზედმეტი ტენიანობის კონტროლი.

საზოგადოება • 1790112922

3 რამ, რაც ბავშვმა მამასთან ერთად უნდა გააკეთოს - ფსიქოლოგის რეკომენდაცია

ფსიქოლოგი თამარ ცირამუა ასახელებს 3 მოქმედებას, რომელიც ბავშვმა მამასთან ერთად უნდა გააკეთოს.„პირველი, უნდა ითამაშონ, რაღა თქმა უნდა. შექმნან რაღაც ერთად: ააწყონ, დახატონ, მოამზადონ რაიმე და უბრალოდ, ისაუბრონ. არა მხოლოდ სკოლაზე, ნიშნებზე, წესებზე - ისაუბრონ ემოციებზე, თუ როგორ გრძნობს ბავშვი თავს, რა უყვარს ყველაზე მეტად, რისი ეშინია და ა.შ.პატარას მამასთან და ზოგადად, მშობლებთან გატარებული დრო, განსაკუთრებით, მაშინ ამახსოვრდება, როდესაც თავს გრძნობს მნიშვნელოვნად და საყვარელ ადამიანად,“ - ამბობს ფსიქოლოგი.

საზოგადოება • 1790112790

როგორ შევამციროთ დემენციის შემთხვევები 45%-ით - WHO-ს რეკომენდაცია

დემენციის გამომწვევი მიზეზები სრულად ჯერ კიდევ უცნობია, თუმცა მეცნიერები სულ უფრო მეტ ფაქტორს იკვლევენ, რომლებიც მის რისკს ზრდის. კვლევების მიხედვით, დემენციის შემთხვევების მნიშვნელოვანი ნაწილის პრევენცია ან მისი განვითარების გადავადება შესაძლებელია.2024 წელს ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვეყნებული დიდი მიმოხილვის შეფასებით, დემენციის შემთხვევათა 45 პროცენტი ამ კატეგორიაში ჯდება. ახლახან, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) გამოსცა განახლებული რეკომენდაციები დემენციის დაწყების პრევენციის ან გადავადების ხელშესაწყობად.2024 წლის მიმოხილვამ გამოავლინა 14 პოტენციურად შეცვლადი რისკფაქტორი, რომლებიც ერთობლივად დაკავშირებულია პოპულაციის დონეზე დემენციის შემთხვევათა დაახლოებით 45 პროცენტთან.„დღეს დემენციის რისკის გამომწვევთა შესახებ უფრო მეტი ვიცით, ვიდრე ოდესმე და ამ სახელმძღვანელოებს ეს ცოდნა მოქმედებაში გადააქვს. ქვეყნებს ახლა აქვთ უფრო მკაფიო, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული რეკომენდაციები, რომელთა პრაქტიკაში დანერგვაც დაუყოვნებლივ შეუძლიათ ხალხის კოგნიტური ჯანმრთელობის დასაცავად“, - ამბობს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის გენერალური დირექტორი ტედროს ადანომ-გებრეისუსი.ინდივიდისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ ამ რისკფაქტორთა მოგვარებამ შეიძლება შეამციროს მათთვის დემენციის განვითარების რისკი, მაგრამ არ არსებობს ამ შემცირების რაიმე უნივერსალური პროცენტული მაჩვენებელი. 45-პროცენტიანი მაჩვენებელი ერგება პოპულაციას და არა კონკრეტული ერთი პიროვნების რისკს.ზოგიერთი ეს რისკფაქტორი ჩვენს კონტროლქვეშაა, ზოგიერთთა შეცვლა კი გაცილებით რთულია.ბევრი მათგანი ძალიან ნაცნობად მოეჩვენება ყველას, ვისაც ოდესმე მიუღია რეკომენდაციები გულის ჯანმრთელობის შესახებ. იყავით ფიზიკურად და საზოგადოებრივად აქტიური, არ მოწიოთ, თავი აარიდეთ ჭარბ ალკოჰოლს, იკვებეთ ჯანსაღად და აკონტროლეთ სისხლის წნევა, ქოლესტერინი, სისხლში შაქარი და წონა.ეს ყველაფერი ბედნიერი დამთხვევა არაა. თავის ტვინის ჯანმრთელობა მჭიდრო კავშირშია გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ჯანმრთელობასთან და ის, რაც ერთის ჯანსაღად და ენერგიულად შენარჩუნებაზე მუშაობს, ხშირად მეორეს ემთხვევა.ზოგიერთი რეკომენდაცია შეიძლება ცოტა ნაკლებად მკაფიო იყოს, მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანი.ბოლო წლებში, სმენის დაქვეითებასა და დემენციას შორის კავშირის დამადასტურებელი მტკიცებულებები გახშირდა. ამაზე მიუთითებს ერთი დიდი კლინიკური კვლევაც, რომელმაც დაადგინა, რომ სმენის აპარატები შეიძლება კოგნიტურ დაქვეითებას თითქმის 50 პროცენტით ამცირებდეს კოგნიტური დაქვეითების მაღალი რისკის მქონე ზოგიერთ ხანდაზმულში.ბოლომდე ცნობილი არ არის, ზუსტად რატომაა დაკავშირებული სმენის დაქვეითება დემენციასთან, მაგრამ მკვლევრები ფიქრობენ, რომ მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ ბგერის დამუშავებისთვის საჭიროა დამატებითი კოგნიტური ძალისხმევა, ასევე ის, სოციალური იზოლაცია, რაც სმენის დაქვეითებას მოსდევს.სხვა რისკფაქტორები ინდივიდუალურ დონეზე არც ისე მარტივად გადასაწყვეტია.მაგალითად, Lancet-ის მიმოხილვის მიერ გამოვლენილ 14 ფაქტორს შორის ერთი არის ადრეულ ასაკში დაბალი საგანმანათლებლო მიღწევები - რისი გამოსწორებაც შეუძლებელია ათწლეულების შემდეგ, როცა დემენციის რისკი უფრო მოახლოებული საფრთხე ხდება.კიდევ ერთი არის ჰაერის დაბინძურება.ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია გვირჩევს, შევამციროთ დაბინძურებულ ჰაერში ყოფნა სადაც კი ეს შესაძლებელია, მაგრამ ეს არაა რაღაც ისეთი, რაც ყოველთვის ინდივიდის ან თუნდაც ჯანდაცვის პროვაიდერის კონტროლქვეშაა. შეგიძლია აკონტროლო სახლის შიდა გარემო, მაგრამ ამას ვერ იზამ შენი ქალაქის შემთხვევაში.ამასთან დაკავშირებით, მოდიფიცირებადი დემენციის რისკის იდენტიფიცირება არ არის იგივე, რაც იმის ცოდნა, თუ როგორ შეცვალოთ იგი ისე, რომ რეალურად თავიდან აიცილოთ დემენცია.მაგალითად, მხედველობის დაკარგვა დაკავშირებულია დემენციის რისკთან და მხედველობის პრობლემების მკურნალობა თავისთავად მნიშვნელოვანია ჯანმრთელობისთვის. თუმცა, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ დაადგინა, რომ ჯერ არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება, რათა გასცეს მხედველობის დარღვევის მკურნალობის, როგორც დემენციის რისკის შემცირების სტრატეგიის რეკომენდაცია.მსგავსი რამაა ძილის შემთხვევაშიც. კარგი ხარისხის ძილი მნიშვნელოვანია ზოგადი ჯანმრთელობისთვის; ცუდი ხარისხის ძილი დაკავშირებულია დემენციის რისკთან, მაგრამ ამჟამად არასაკმარისია იმის მტკიცებულება, რომ ჩარევებს ძილის გასაუმჯობესებლად ან ძილ-ღვიძილის დარღვევების სამკურნალოდ, კონკრეტულად დემენციის რისკის შემცირება შეუძლია.და ბოლოს, ზოგიერთ ფართოდ რეკლამირებულ ჩარევაზე საერთოდ არ ღირს ყურადღების გამახვილება - უფრო მეტიც, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია კონკრეტულად მათ საწინააღმდეგო რეკომენდაციას გასცემს.ორგანიზაცია ძლიერ რეკომენდაციას გასცემს ვიტამინ B-ს, E-ს, omega-3-ის და მულტივიტამინების ან მინერალების კომპლექსის მიღების წინააღმდეგ, თუკი მათ კონკრეტულად დემენციის თავიდან ასარიდებლად იღებენ, თუკი არ გაქვთ საკვები ნივთიერებების დეფიციტის დიაგნოზი.კლინიკურმა კვლევებმა ვერ აღმოაჩინა დამაჯერებელი მტკიცებულება იმისა, რომ ეს დანამატები კოგნიტური დაქვეითებისგან იცავს და თანაც, დანამატები სულაც არ არის აუცილებლად უვნებელი მხოლოდ იმიტომ, რომ მათში შემავალი საკვები ნივთიერებები აუცილებელია ჯანმრთელობისთვის. მაღალი დოზით, ზოგიერთ მათგანს არასასურველი ან საზიანო ეფექტებიც კი აქვს.თუ დემენციის თავიდან ასაცილებლად უნიკალურ ხერხს, „ერთ უცნაურ ხრიკს“ ან სხვა კოდს ეძებთ, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ მას იპოვით.როგორც ჩანს, ტვინის ჯანმრთელობის შენარჩუნება, დიდწილად, ნიშნავს მასთან ადამიანის ჯანმრთელობის შენარჩუნებას - მათ შორის მისი გულის, გრძნობების, სოციალური კავშირებისა და გარემოს.როგორც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია შენიშნავს, „დემენციის რისკფაქტორები სისტემურად უნდა განვიხილოთ, რადგან მრავალი რისკი ხშირად თანაარსებობს და გროვდება სიცოცხლის განმავლობაში“.არცერთი რეკომენდაცია არ ნიშნავს იმას, რომ დემენცია მთლიანად პრევენცირებადია ან ვინმეს, ვისაც ყველაფერი „რიგზე აქვს“, ის არ დაემართება. თუმცა, ვინაიდან მსოფლიოში დემენცია უკვე მილიონობით ადამიანს აქვს, სამომავლო შემთხვევათა რაღაც ნაწილის გადავადებაც კი უზარმაზარ სხვაობას მოგვცემს.

განათლება • 1790112630

გაფრთხილება სკოლებიდან იმ მშობლებს, რომელთა შვილების კლასებშიც ფორმა ჯერ არ არის

საჯარო სკოლების დაწყებითი კლასების მოსწავლეებისთვის სასკოლო ფორმის ტარება სავალდებულო მიმდინარე სასწავლო წლიდან გახდა, თუმცა ჯერ ფორმა მხოლოდ პირველი კლასის მოსწავლეებისთვის არის ხელმისაწვდომი.განათლების სამინისტრომ, როგორც ამას თავადვე განმარტავდნენ, მოსწავლეთა ფორმებით უზრუნველყოფა II, III, IV, V და VI კლასებისთვის 30 ნოემბრამდე უნდა შეძლოს – “სასკოლო ფორმების ჩინეთიდან საქართველოში მოწოდება სამ ეტაპად განხორციელდება”.სასკოლო ფორმების რეალიზაცია II–VI კლასების მოსწავლეებისთვის ოქტომბრიდან დეკემბრის ჩათვლით არის დაგეგმილი.მას შემდეგ, რაც საჯარო სკოლებმა (უმეტესობამ) სკოლის შინაგანაწესი დაამტკიცეს, EDU.ARIS.GE-სთვის ცნობილი ხდება, რომ განახლებული სასკოლო წესები ჩაცმულობასთან დაკავშირებულ შეზღუდვებს იმ მოსწავლეებისთვისაც ითვალისწინებს, რომელ კლასებშიც სასკოლო ფორმა ჯერ არ არის. მიმდინარე დღეებში სკოლებიდან მშობლებს აფრთხილებენ, რომ ვიდრე ფორმები მათ კლასებშიც იქნება, შვილები გაკვეთილებზე დრესკოდის დაცვით ატარონ და “თავს უხერხულ მდგომარეობაში ნუ ჩაიგდებენ”.აი, რა წერია სკოლების შინაგანაწესებში:მოსწავლის მიერ შინაგანაწესით დადგენილი ჩაცმულობის წესის დაუცველად სკოლის ტერიტორიაზე გამოცხადება, გარდა სკოლის მიერ წინასწარ განსაზღვრულ ღონისძიებაში მონაწილეობის მიღების მიზნით გამოცხადებისა, ითვლება დისციპლინურ გადაცდომად.სკოლაში ჩაცმულობის ზოგადი წესი1. სკოლაში დასაქმებულისათვის სავალდებულოა, ჰქონდეს მოწესრიგებული იერსახე და სამუშაო დღეებში ატაროს საქმიანი გარემოსათვის შესაფერისი სამოსი.2. მოსწავლე ვალდებულია, სკოლაში გამოცხადდეს სასწავლო გარემოსათვის შესაბამისი, სადა, კლასიკურ-აკადემიურ სტილთან მიახლოებული, მოწესრიგებული სამოსითა და იერსახით.სკოლებმა დაუშვებლად დაადგინეს ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებაში გამოცხადება შემდეგი ჩაცმულობით:გამომწვევი სამოსით;გამჭვირვალე ან ზედმეტად ტანზე გამოყვანილი სამოსით;მოკლე ტოპით (მუცლის/წელის გამომჩენი);მკვეთრად მოკლე კაბით, ან/და ნებისმიერი სახის შორტით;დახეული, დაზიანებული, ზედმეტად გადახუნებული, ან ექსტრავაგანტური დიზაინის მქონე შარვლით;სამოსით, რომელზეც განთავსებულია მკვეთრად კონტრასტული, დიდი ზომის, აგრესიული, შეურაცხმყოფელი,დისკრიმინაციული ან სუბკულტურული წარწერები, სიმბოლიკა და გამოსახულებები;სასწავლო გარემოსთვის შეუფერებელი, გადაჭარბებული/მკვეთრი მაკიაჟით და თვალშისაცემი აქსესუარებით.სასკოლო დრესკოდის დაცვის საკითხზე, გამონაკლისი წესით მოსარგებლე მოსწავლეთა კონტექსტში უკვე ისაუბრასაქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრმაც.გივი მიქანაძის განცხადებით, მოსწავლეებისთვის, რომლებიც საგამონაკლისო წესით სასკოლო ფორმის ტარებისგან გათავისუფლდებიან, გარკვეული ტიპის დრესკოდი მაინც იარსებებს:„ასეთ შემთხვევაში მოსწავლეს სკოლის ფორმის ტარება არა, თუმცა გარკვეული დრესკოდი დაუდგინდება, რომელიც საერთო სკოლის ფორმატისთვისაც მისაღები იქნება და მის ჯანმრთელობასთანაც არანაირ პრობლემას არ შექმნის“.წყარო

რჩევები • 1790112447

„ყველაზე იაფი და ყველაზე სასარგებლო, 4 სუპერ საჭმელი“ – არუნ ხათრის რჩევა

ინდური ხალხური მედიცინის ექსპერტი, არუნ ხათრი სოციალურ ქსელში მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვიზიარებს და 4 სასარგებლო პროდუქტს გვაცნობს.„ყველაზე იაფი და ყველაზე სასარგებლო, 4 სუპერ საჭმელი. პირველი არის ყავა. ერთი ჭიქა ყველა ადამიანმა უნდა დალიოს. მეორე, ეს არის კვერცხი. საუზმე კვერცხის გარეშე არ არსებობს. თუ გინდა ჯანმრთელი იყო, კვერცხი უნდა ჭამო.მესამე არის კურკუმა, ერთი გრამი კურკუმა ყოველდღე უნდა მიიღოთ. მეოთხე არის მწვანე ჩაი. სასარგებლო სასმელია“, – ამბობს არუნ ხათრი.