1788023234

მეცნიერებმა თურქეთში, ნოეს კიდობნის ძიების არეალში, უცნაური წარმონაქმნები აღმოაჩინეს

მკვლევრებმა თურქეთში, დურუფინარის კლდოვანი წარმონაქმნის რაიონში, რომელსაც ზოგიერთი ნოეს კიდობნის სავარაუდო ადგილად მიიჩნევს, მიწისქვეშა სიცარიელეები და სხვა ანომალიები აღმოაჩინეს. რადიოლოკაციური სკანირების შედეგების მიღება ორი თვის განმავლობაში იგეგმება. აღმოჩენის შესახებ უცხოური მედია წერს.პროექტის ხელმძღვანელის, პროფესორ ჯენქერ ათილას თქმით, სპეციალისტებმა ადგილმდებარეობის 3D-მოდელები შექმნეს და მიწისქვეშა სკანირება ჩაატარეს. წარმონაქმნის შიგნით 40 პროცენტით მეტი ნახშირბადი აღმოაჩინეს, ვიდრე მის გარეთ, რაც შესაძლოა ორგანული ნივთიერების ან ხის არსებობაზე მიუთითებდეს.წარმონაქმნის სიგრძე დაახლოებით 164 მეტრია - დაახლოებით 300 ძველი წყრთა, როგორც კიდობნის ზომაა აღწერილი ძველ აღთქმაში. მკვლევრები ნიადაგის ათასამდე ნიმუშის აღებას გეგმავენ, რის შემდეგაც მიღებულ მონაცემებს შეაფასებენ.

1788022471

როგორ შეცვლის მეცნიერება დაბერების პროცესს – სიცოცხლის გახანგრძლივების ახალი ერა

ადამიანი ყოველთვის ოცნებობდა ერთ რამეზე - უფრო დიდხანს ეცხოვრა და ასაკთან ერთად ჯანმრთელობა, ენერგია და ახალგაზრდული იერი შეენარჩუნებინა. დღეს ეს იდეა უკვე მხოლოდ ლეგენდებსა და სამეცნიერო ფანტასტიკაში აღარ გვხვდება.მსოფლიოს სხვადასხვა ლაბორატორიაში მეცნიერები ცდილობენ გაარკვიონ, რატომ ბერდება ადამიანის ორგანიზმი და შესაძლებელია თუ არა ამ პროცესის შენელება.მთავარი კითხვა კი სულ უფრო საინტერესო ხდება: შეიძლება თუ არა მომავალში ადამიანმა არა უბრალოდ დიდხანს იცოცხლოს, არამედ დიდხანს დარჩეს ჯანმრთელი?ასაკთან ერთად ჩვენს ორგანიზმში ერთმანეთთან დაკავშირებული მრავალი პროცესი იცვლება.უჯრედები თანდათან კარგავენ ძველებურად მუშაობის უნარს, გროვდება დაზიანებები, იცვლება იმუნური სისტემა, მცირდება ქსოვილების აღდგენის შესაძლებლობა და ორგანიზმს უჭირს დაზიანებული უჯრედების ეფექტურად მოცილება.მეცნიერები დაბერებას სულ უფრო ხშირად განიხილავენ არა როგორც ერთ დაავადებას, არამედ როგორც ბიოლოგიური პროცესების კომპლექსს, რომელთა ნაწილზე ზემოქმედებაც შესაძლოა შესაძლებელი გახდეს.დაბერების ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო გენებიამკვლევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ გენებსა და უჯრედებში მიმდინარე მოლეკულურ პროცესებს. ერთ-ერთი საინტერესო მიმართულებაა ეპიგენეტიკური ცვლილებების შესწავლა. ჩვენი ასაკის მატებასთან ერთად დნმ-ის მუშაობის რეგულაციაში გარკვეული ცვლილებები გროვდება. მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, შესაძლებელია თუ არა ამ ცვლილებების ნაწილობრივი „გადაპროგრამება“.შეიძლება თუ არა უჯრედისთვის მისი უფრო ახალგაზრდა მდგომარეობის „შეხსენება“?ეს მიმართულება ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულია და ადამიანებში უსაფრთხო და ეფექტური მეთოდის შექმნამდე ბევრი კვლევაა საჭირო.დაბერების კვლევაში ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სფეროა სენესცენტური უჯრედები.ეს უჯრედები აღარ იყოფიან ნორმალურად, მაგრამ ორგანიზმში შეიძლება დიდხანს დარჩნენ და სხვადასხვა სიგნალის გამოყოფით გარემომცველ ქსოვილებზე გავლენა მოახდინონ.მეცნიერები იკვლევენ ე.წ. სენოლიტიკურ მიდგომებს - საშუალებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს ასეთი უჯრედების შერჩევით მოცილებას.ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა საინტერესო შედეგები აჩვენა, თუმცა ადამიანებში ეს ჯერ კიდევ აქტიური კვლევის სფეროა. მთავარი გამოწვევა უსაფრთხოებაა: მეცნიერებმა ზუსტად უნდა იცოდნენ, რომელი უჯრედი უნდა მოიშორონ და რომელი - აუცილებლად შეინარჩუნონ.აქ მეცნიერები განსაკუთრებით ფრთხილობენ.დღეს არ არსებობს დამტკიცებული აბი, რომელიც ადამიანს უბრალოდ „ახალგაზრდობას დაუბრუნებს“. თუმცა მკვლევრები სხვადასხვა ნივთიერებას სწავლობენ, რომლებიც დაბერებასთან დაკავშირებულ ბიოლოგიურ გზებზე მოქმედებენ.მაგალითად, აქტიურად იკვლევენ ისეთ მექანიზმებს, რომლებიც დაკავშირებულია უჯრედულ მეტაბოლიზმთან, ენერგიის გამოყენებასთან, ანთებასთან და უჯრედის დაზიანების კონტროლთან.ზოგიერთი პრეპარატი და ნივთიერება ცხოველურ მოდელებში სიცოცხლის ხანგრძლივობის ან ჯანმრთელობის მაჩვენებლების გაუმჯობესებას უკავშირდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ იგივე ეფექტი ადამიანებში დადასტურებულია.კიდევ ერთი უჩვეულო მიმართულებაა სისხლისა და მისი კომპონენტების შესწავლა.მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა და ასაკოვანი ორგანიზმების სისხლის შემადგენლობასა და სიგნალებს შორის განსხვავებები არსებობს. ამიტომ მკვლევრები ცდილობენ გაარკვიონ, რომელი მოლეკულური სიგნალები უწყობს ხელს ქსოვილების აღდგენას და რომელი იცვლება ასაკთან ერთად.თუმცა აქაც საჭიროა სიფრთხილე: ინტერნეტში ხშირად გვხვდება დაპირებები "ახალგაზრდობის სისხლის" შესახებ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მსგავსი პროცედურები ადამიანებში დადასტურებული გაახალგაზრდავების მეთოდია.მეცნიერებისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება განსხვავება lifespan-სა და healthspan-ს შორის. Lifespan ნიშნავს, რამდენ ხანს ვცოცხლობთ. Healthspan კი - რამდენ ხანს შეგვიძლია ვიცხოვროთ ჯანმრთელად, აქტიურად და დამოუკიდებლად.წარმოიდგინეთ ადამიანი, რომელიც 90 წლისაა, მაგრამ შეუძლია სიარული, მოგზაურობა, მუშაობა, სწავლა და ყოველდღიური ცხოვრების დამოუკიდებლად მართვა.სწორედ ასეთი მომავლის შექმნაა დაბერების მეცნიერების ერთ-ერთი მთავარი მიზანი.AI უკვე აქტიურად გამოიყენება დაბერების კვლევაში.მას შეუძლია უზარმაზარი რაოდენობის გენეტიკური, ბიოლოგიური და სამედიცინო მონაცემების გაანალიზება და ისეთი კავშირების აღმოჩენა, რომელთა პოვნაც ადამიანს გაცილებით მეტ დროს დასჭირდებოდა.მომავალში AI შეიძლება დაეხმაროს მეცნიერებს ახალი სამიზნეების აღმოჩენაში — მაგალითად, კონკრეტული ცილების, გენების ან უჯრედული პროცესების, რომლებზეც ზემოქმედებამ შესაძლოა ჯანმრთელი დაბერების მხარდაჭერა შეძლოს.თუ შეგვეძლება დაბერების შენელება, სად უნდა გავავლოთ ზღვარი მკურნალობასა და ადამიანის "გაუმჯობესებას" შორის?მიუხედავად იმისა, რომ "მარადიული ახალგაზრდობა" ძალიან მიმზიდველად ჟღერს, თანამედროვე მეცნიერების რეალური მიზანი გაცილებით უფრო პრაქტიკულია.მკვლევრები ცდილობენ გავიგოთ რატომ ვბერდებით, რომ მომავალში ასაკთან დაკავშირებული დაავადებები უფრო გვიან განვითარდეს და ადამიანმა სიცოცხლის უფრო დიდი ნაწილი ჯანმრთელად გაატაროს.შესაძლოა, მომავალში 80 წლის ადამიანის ორგანიზმი დღევანდელ 80 წლის ორგანიზმს საერთოდ აღარ ჰგავდეს.მარადიული ახალგაზრდობა ჯერ კიდევ სამეცნიერო ფანტასტიკაა. მაგრამ უფრო ხანგრძლივი და ჯანმრთელი ცხოვრება - უკვე რეალური სამეცნიერო მიზანია.და შესაძლოა ყველაზე დიდი რევოლუცია სწორედ ის იყოს, რომ მეცნიერებამ ადამიანს არა "უკვდავება", არამედ ჯანმრთელი წლების დამატება შეძლოს.

1787585884

მეცნიერები მოსალოდნელ საფრთხეებზე საუბრობენ - ევროპის ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე სწრაფად თბება

ევროპის გარშემომდებარე ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე ბევრად სწრაფად თბება. კვლევითი ორგანიზაცია World Weather Attribution-ის მიერ აგვისტოს შუა რიცხვებში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ეს პროცესი ეკოსისტემებზე, სურსათის უსაფრთხოებასა და სანაპირო ზოლში მცხოვრებ მოსახლეობაზე უარყოფითად მოქმედებს. მეცნიერების განცხადებით, ევროპის აკვატორიაში ზღვის ზედაპირის რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა კლიმატის გლობალურ ცვლილებას პირდაპირ უკავშირდება.ზაფხულის განმავლობაში საზღვაო სითბური ტალღები ირლანდიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე დაფიქსირდა, ზოგ რეგიონში კი წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ნორმას 6 გრადუსზე მეტით აჭარბებდა. ეკოლოგიური ზიანის ნიშნები უკვე რამდენიმე ქვეყანაში გამოიკვეთა. მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში მეთევზეები რვაფეხების პოპულაციის მკვეთრ ზრდაზე საუბრობენ. პარალელურად, ზღვის ბინადრების სხვადასხვა სახეობამ შედარებით ცივი, ჩრდილოეთის წყლებისკენ იწყო გადაადგილება, რაც საკვებ ჯაჭვს, სანაპირო თევზჭერასა და აკვაკულტურას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის.ამასთან, შედეგები შესაძლოა ხმელეთზეც აისახოს. ზღვის ზედაპირის მაღალი ტემპერატურა სანაპირო ზონებში ტენიანობას ზრდის. ეს კი გაუსაძლისი სიცხეების რისკს საგრძნობლად ზრდის, რადგან ასეთ პირობებში ადამიანის ორგანიზმი ოფლის გამოყოფით გაგრილებას ვეღარ ახერხებს.„ცურვისთვის შედარებით თბილი წყალი ცივი ქვეყნების მცხოვრებლებისთვის, მათ შორის ჩემთვისაც, შესაძლოა მიმზიდველად ჟღერდეს, თუმცა წყალქვეშ მიმდინარე პროცესები ბევრად საგანგაშოა. ზღვის ტემპერატურის მატებას იმ ეკოსისტემების სრულად შეცვლა შეუძლია, რომლებზეც სანაპირო დასახლებების სურსათით უზრუნველყოფა და შემოსავალია დამოკიდებული. ამავდროულად, ეს პროცესი ხმელეთზე დამანგრეველ, ექსტრემალურ კლიმატურ მოვლენებს იწვევს“.კლერ ბერჯინი, ირლანდიის მაინუტის უნივერსიტეტის კლიმატოლოგიშვეიცარიის, შვედეთის, აშშ-ის, ირლანდიისა და გაერთიანებული სამეფოს მეცნიერებმა შეისწავლეს, წელს დაფიქსირებული უჩვეულოდ თბილი წყლები დროებითი ანომალიაა თუ კლიმატის ცვლილების შედეგი. მათ ოთხი განსხვავებული სანაპირო რეგიონი გააანალიზეს და დათბობის ტენდენცია ოთხივეში დააფიქსირეს, რამაც გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს გადააჭარბა. ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში დათბობის ტემპი გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს დაახლოებით ორჯერ აღემატება.გავლენა ევროპაზეკლიმატური მოდელების სიმულაციებსა და დაკვირვებებზე დაყრდნობით, მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ დათბობის ტენდენციის ძირითადი მიზეზი კლიმატის ცვლილებაა, რასაც პირველ რიგში წიაღისეული საწვავის წვა განაპირობებს. კვლევის მიხედვით, კლიმატის ცვლილებამ ტემპერატურის პირდაპირი მატება გამოიწვია: დაახლოებით 2 გრადუსით ხმელთაშუა ზღვაში, 1.4 გრადუსით ბისკაის ყურესა და პირინეის ნახევარკუნძულის აკვატორიაში, ხოლო 1.3 გრადუსით კელტების ზღვაში, რომელიც სამხრეთ ირლანდიას, სამხრეთ უელსსა და ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთს შორის მდებარეობს.წლევანდელი საზღვაო სითბური ტალღა უპრეცედენტოა არა მხოლოდ ტემპერატურით, არამედ გეოგრაფიული მასშტაბითაც. მოდელის მიხედვით, 2026 წელს სითბური ტალღები ბისკაის ყურისა და პირინეის სანაპირო ზოლის 90 პროცენტს, ასევე დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის 80 პროცენტს მოიცავს. „ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული 1.4-გრადუსიანი დათბობა რომ არა, ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 40 პროცენტი იქნებოდა. აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში არსებული 70 პროცენტი 9 პროცენტამდე შემცირდებოდა, ხოლო კელტების ზღვაში, კლიმატის ცვლილების გარეშე, 80-ის სანაცვლოდ 30 პროცენტი დაფიქსირდებოდა“, განმარტავენ ავტორები.მკვლევართა პროგნოზით, მოსალოდნელი დათბობა იმ ზღვარს გადააჭარბებს, რომელთან ადაპტაციასაც ზღვის ბინადრები შეძლებენ. სწრაფმა დათბობამ შესაძლოა რამდენიმე საკვანძო სახეობის (მათ შორის ვირთევზას, სკუმბრიასა და ლობსტერის) თევზჭერის ინდუსტრიის კოლაფსი გამოიწვიოს. წყარო

1787584755

ექიმებმა კაცს შარდის ბუშტიდან 3.1-კილოგრამიანი ქვა ამოუღეს (უცხოეთი)

შრი-ლანკაში, ტრინკომალის გენერალურ საავადმყოფოში, ექიმებმა 55 წლის კაცის შარდის ბუშტიდან 3.1 კილოგრამის წონისა და 18.7 სანტიმეტრის სიგრძის ქვა ამოიღეს. სპეციალისტების განცხადებით, არსებული მონაცემებით, შესაძლოა, ეს ადამიანის შარდის ბუშტში აღმოჩენილი და ოპერაციის გზით ამოღებული ყველაზე დიდი ქვა იყოს.პაციენტი საავადმყოფოში თავდაპირველად ინსულტის შემდგომი გართულებების გამო მოხვდა. გამოკვლევისას ექიმებმა ყურადღება მიაქციეს იმას, რომ მას შარდვა უჭირდა. დამატებითმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მიზეზი შარდის ბუშტში არსებული უჩვეულოდ დიდი ქვა იყო.ქვის წონა დაახლოებით ახალდაბადებული ბავშვის წონას უტოლდებოდა, ხოლო ფორმითა და ზომით ის სირაქლემას კვერცხს შეადარეს.ოპერაციამ წარმატებით ჩაიარა და ექიმების ინფორმაციით, პაციენტი თავს კარგად გრძნობს. პროცედურას ექიმი პრაგალატან ბალაკრიშნანი ხელმძღვანელობდა.სპეციალისტების ვარაუდით, ქვა მამაკაცის შარდის ბუშტში 5-დან 10 წლამდე პერიოდში ყალიბდებოდა.შარდის ბუშტის ქვები წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც შარდში არსებული მინერალები კრისტალებად გარდაიქმნება და მყარ მასას ქმნის. ეს პრობლემა განსაკუთრებით ხშირად ვითარდება მაშინ, როდესაც შარდის ბუშტი სრულად ვერ იცლება.უმეტეს შემთხვევაში ასეთი ქვები მცირე ზომისაა და ორგანიზმიდან თავისით გამოიყოფა, თუმცა ზოგჯერ მათი ზომა იმდენად იზრდება, რომ სამედიცინო ჩარევა ხდება საჭირო.გინესის მსოფლიო რეკორდების მონაცემებით, მანამდე შარდის ბუშტიდან ამოღებულ ყველაზე დიდ ქვად 1.9-კილოგრამიანი, 17.9 სანტიმეტრის სიგრძის ნიმუში ითვლებოდა, რომელიც 2003 წელს ბრაზილიაში ამოიღეს.

1787570700

სისხლის ახალი ტესტი რკინის დეფიციტს 15 წუთში ავლენს - მეცნიერების ახალი აღმოჩენა

მეცნიერებმა შექმნეს სისხლის ახალი სწრაფი ტესტი, რომელსაც ორგანიზმში რკინის დეფიციტის გამოვლენა სულ რაღაც 15 წუთში შეუძლია. მკვლევრების განცხადებით, ინოვაციურმა მეთოდმა შესაძლოა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს იმ ქვეყნებში, სადაც სრულფასოვან ლაბორატორიულ კვლევებზე წვდომა შეზღუდულია.ახალი ტესტი ავსტრალიის ვალტერისა და ელაიზა ჰოლის სამედიცინო კვლევის ინსტიტუტის (WEHI) მკვლევრებმა შეიმუშავეს. ის თითიდან აღებული სისხლის მცირე ნიმუშით მუშაობს და სპეციალური ლაბორატორიული აპარატურა არ სჭირდება.როგორ მუშაობს ახალი ტესტი?მკვლევრების მიერ შექმნილი სისტემა სისხლში ფერიტინის დონეს ამოწმებს. ფერიტინი ორგანიზმში რკინის მარაგის ერთ-ერთ მთავარ მაჩვენებლად ითვლება.ტესტი შექმნილია ისე, რომ განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოავლინოს ფერიტინის დონე 30 ნგ/მლ-ის კლინიკურად მნიშვნელოვან ზღვართან. სწორედ დაბალი ფერიტინის მაჩვენებელი შეიძლება მიუთითებდეს რკინის დეფიციტზე.მისი ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ შედეგის მისაღებად ადამიანს ვენიდან სისხლის აღება და ლაბორატორიაში გადაგზავნა შესაძლოა აღარ დასჭირდეს.საკმარისია თითიდან აღებული სისხლის მცირე ნიმუში და შედეგი დაახლოებით 15 წუთში მიიღება.რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?რკინის დეფიციტი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კვებითი დარღვევაა და განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება ქალებსა და ბავშვებში.პრობლემა ისაა, რომ რკინის დეფიციტის ადრეულ ეტაპზე ადამიანს შესაძლოა ჯერ კიდევ არ ჰქონდეს ანემია. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ ჰემოგლობინის შემოწმებამ პრობლემა შეიძლება ვერ გამოავლინოს.მკვლევრების განმარტებით, შესაძლებელია ადამიანს ორგანიზმში რკინის მარაგი უკვე მნიშვნელოვნად ჰქონდეს შემცირებული, მაშინ როცა ჰემოგლობინის მაჩვენებელი ჯერ კიდევ ნორმაშია. შედეგად, რკინის დეფიციტი შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.სწორედ ამიტომ ახალი ტესტის მთავარი იდეა მხოლოდ ანემიის აღმოჩენა კი არა, რკინის დეფიციტის უფრო ადრეულ ეტაპზე გამოვლენაა.მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ახალი ტექნოლოგია მომავალში ორსულთა ჯანმრთელობის პროგრამებშიც მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს.რკინის დეფიციტი ორსულობის პერიოდში განსაკუთრებით გავრცელებული პრობლემაა, ხოლო რკინადეფიციტური ანემია დაკავშირებულია ისეთი გართულებების მომატებულ რისკთან, როგორიცაა ნაადრევი მშობიარობა, ნაყოფის ზრდის შეფერხება და დაბალი წონის ახალშობილი.მკვლევრების აზრით, სწრაფი ტესტი ექიმებს საშუალებას მისცემს, უფრო სწრაფად დაადგინონ, რომელ პაციენტს სჭირდება რკინის მკურნალობა და რომელს - არა.ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ რეგიონებში, სადაც რკინის ინფუზიები და სხვა სამედიცინო რესურსები შეზღუდულია.ტესტი ჯერ ფართო გამოყენებისთვის მზად არ არისმიუხედავად იმედის მომცემი შედეგებისა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ახალი ტესტი ჯერ არ არის ისეთი ეტაპზე, რომ მისი გამოყენება მსოფლიოს მასშტაბით ჩვეულებრივ სამედიცინო პრაქტიკაში დაიწყოს.

1787238960

რა ემართება ჩვენს აზროვნებას, როცა საქმეში ხელოვნურ ინტელექტს ვიყენებთ - კვლევა

აშშ-სა და გაერთიანებული სამეფოს მკვლევართა ჯგუფის მიერ ჩატარებული ახალი კვლევა მიუთითებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენება მოკლევადიანად ამაღლებს შესრულების ხარისხს, თუმცა შესაძლოა მნიშვნელოვანი კოგნიტიური ფასის ხარჯზე. ნაშრომის ავტორების განცხადებით, „AI-ს დახმარება შესრულებას მყისიერად აუმჯობესებს, თუმცა დიდი კოგნიტიური ფასის სანაცვლოდ“.კვლევა ამჟამად პრეპრინტების პლატფორმა arXiv-ზეა გამოქვეყნებული და რეცენზირება ჯერ არ გაუვლია.ექსპერიმენტის ფარგლებში მკვლევრებმა 350 ამერიკელი მონაწილე შეისწავლეს, რომლებიც სხვადასხვა კოგნიტიურ ამოცანას — მათ შორის წილადებიან განტოლებებს — ასრულებდნენ. მონაწილეთა ნაწილი იყენებდა GPT-5-ზე დაფუძნებულ ჩატბოტს, დანარჩენებს კი ამოცანების დამოუკიდებლად გადაწყვეტა უწევდათ. ექსპერიმენტის მიმდინარეობისას AI-ს მომხმარებელ ჯგუფს მოულოდნელად შეუწყდა ჩატბოტზე წვდომა.შედეგებმა აჩვენა, რომ იმ ჯგუფში, რომელიც AI-ს იყენებდა, სწორი პასუხების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა, ხოლო მონაწილეთა ნაწილი საერთოდ წყვეტდა მცდელობას. შესრულების ხარისხთან ერთად გაუარესდა გამძლეობაც. მსგავსი შედეგები დაფიქსირდა 670 ადამიანზე ჩატარებულ დამატებით ექსპერიმენტშიც, ასევე წაკითხულის გააზრებაზე ორიენტირებულ კვლევაში.კვლევის თანაავტორის, რაჩიტ დუბეი-ის განცხადებით, „როცა ადამიანებს AI-ს ვართმევთ, ისინი მხოლოდ არასწორ პასუხებს კი არ იძლევიან — ხშირად არც კი ცდილობენ ამოცანის დამოუკიდებლად შესრულებას. მათი გამძლეობა მცირდება“.მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ AI-ს ფართომასშტაბიანმა დანერგვამ, განსაკუთრებით განათლების სფეროში, შესაძლოა უარყოფითი გავლენა იქონიოს მომავალი თაობების უნარებზე — მათ შორის დამოუკიდებელ აზროვნებასა და შემოქმედებითობაზე. ნაშრომის ავტორები აღნიშნულ პროცესს ე.წ. „მოხარშული ბაყაყის“ ეფექტს ადარებენ, როდესაც ცვლილებები თანდათანობით ხდება და პრობლემის სიმწვავე მოგვიანებით იჩენს თავს.ამასთან, კვლევამ დადებითი ტენდენციაც გამოავლინა: მონაწილეები, რომლებიც AI-სგან მხოლოდ მინიშნებებს ან განმარტებებს იღებდნენ და არა მზა პასუხებს, გაცილებით უკეთ უმკლავდებოდნენ ამოცანებს მაშინ, როცა ჩატბოტზე წვდომა ეზღუდებოდათ.აღსანიშნავია, რომ ეს მხოლოდ ერთ-ერთი კვლევაა AI-ს გავლენის შესახებ. სხვა ნაშრომების მიხედვით, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება სამუშაო გარემოში შესაძლოა ზრდიდეს დაღლილობას, თუმცა ამავდროულად თანამშრომლებს მეტისა და უფრო ხანგრძლივი მუშაობისკენაც უბიძგებს.

1787210220

მეცნიერებმა ალკოჰოლის მოხმარება 10 ტიპის სიმსივნის განვითარებასთან დააკავშირეს

ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მეცნიერების მიერ ჩატარებული მასშტაბური კვლევის თანახმად, ალკოჰოლის მოხმარების სრულიად უსაფრთხო ზღვარი არ არსებობს და მისი მცირე რაოდენობით მიღებაც კი კიბოს რამდენიმე ტიპის განვითარების გაზრდილ რისკთან არის დაკავშირებული. კვლევის შესახებ ნაშრომი სამეცნიერო გამოცემა Nature Health-ში გამოქვეყნდა.მკვლევრებმა 1963-2023 წლებში გამოქვეყნებული 843 სამეცნიერო ნაშრომი შეისწავლეს და ალკოჰოლის გავლენა ჯანმრთელობის 20 სხვადასხვა მდგომარეობაზე შეაფასეს. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ალკოჰოლის მოხმარება ზრდის ხახის, საყლაპავის, მსხვილი ნაწლავის, ძუძუს, ღვიძლის, პანკრეასისა და პროსტატის კიბოს განვითარების რისკს, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ადამიანი დღეში ერთ სტანდარტულ სასმელზე ნაკლებს იღებს.კვლევის ავტორების თქმით, ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი კავშირი ალკოჰოლის მოხმარებასა და საყლაპავის სიმსივნის განვითარებას შორის გამოვლინდა. ასევე დადგინდა, რომ ალკოჰოლი დაკავშირებულია პანკრეატიტის, ციროზისა და ღვიძლის სხვა ქრონიკული დაავადებების მომატებულ რისკთან.მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მოხმარება გარკვეულ დადებით ასოციაციებს ავლენდა, მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს არ უნდა აღიქმებოდეს ალკოჰოლის მიღების რეკომენდაციად.კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რეკომენდაციები ალკოჰოლთან დაკავშირებულ რისკებს უფრო მკაფიოდ უნდა ასახავდეს.

1787123220

მეცნიერებმა „მოისმინეს“ მუსიკა, რომელსაც ადამიანები გონებაში ღიღინებდნენ

სამხრეთ კორეელმა მკვლევრებმა წარადგინეს მათემატიკური მოდელი, რომელსაც თავის ტვინის ელექტრული აქტივობის მიხედვით მელოდიების რეკონსტრუქცია შეუძლია. შემუშავებული სისტემა აანალიზებს სიგნალებს, რომლებიც მუსიკის გონებრივად გაჟღერების დროს წარმოიქმნება.სეულის ეროვნული უნივერსიტეტის მეცნიერებმა სისტემა ეპილეფსიის მქონე 10 პაციენტზე გამოცადეს. მოხალისეებს სამედიცინო მეთვალყურეობისთვის მანამდე უკვე ჩაუდგეს კლინიკური ელექტროდები, რის წყალობითაც მკვლევრებმა შეძლეს ელექტროკორტიკოგრაფიის მეთოდის გამოყენება და თავის ტვინის ქერქის სიგნალების პირდაპირ ჩაწერა.ექსპერიმენტის დროს მონაწილეები ჯერ ნაცნობი საბავშვო სიმღერების დასაწყისს უსმენდნენ. შემდეგ ჩანაწერი წყდებოდა, რის შემდეგაც ისინი გონებაში აგრძელებდნენ მელოდიას და მხოლოდ ამის შემდეგ ღიღინებდნენ მას ხმამაღლა, რათა მკვლევრებს შედეგი დეკოდირების მონაცემებთან შეედარებინათ.ანალიზმა აჩვენა, რომ ნეირონული აქტივობა გონებრივი შესრულებისას შეიცავს ინფორმაციას მუსიკალური ინტერვალების თანმიმდევრობის შესახებ. ალგორითმი განსაზღვრავდა არა ბგერების კონკრეტულ სიმაღლეს, არამედ მათ ფარდობით განლაგებას ერთმანეთის მიმართ. ეს პრინციპი შეესაბამება იმას, თუ როგორ იმახსოვრებს ადამიანის ტვინი მუსიკას: მელოდიის ცნობა შენარჩუნებულია ტონალობის შეცვლის შემთხვევაშიც კი.ნაშრომის ავტორთა თქმით, მიღებული მონაცემების გაერთიანებამ წარმოდგენილი მუსიკალური ფრაგმენტების სტრუქტურის აღდგენა შესაძლებელი გახადა. სამომავლოდ მკვლევრები გეგმავენ, რომ სისტემას ტემპისა და დინამიკის ამოცნობა ასწავლონ. პერსპექტივაში ეს ტექნოლოგია შესაძლოა გამოიყენონ მეტყველების სინთეზის საშუალებების შესაქმნელად იმ სრულად პარალიზებული ადამიანებისთვის, რომლებსაც შენარჩუნებული აქვთ ცნობიერება და აზროვნების უნარი.

1787079110

რძის პროდუქტებზე გავრცელებული წარმოდგენა იცვლება - რას ამბობს ახალი კვლევა

ტორონტოს უნივერსიტეტის პროფესორის, ჰარვი ანდერსონის ხელმძღვანელობით ჩატარებული ახალი კვლევის მიხედვით, სრულცხიმიანი რძის პროდუქტების ზომიერი რაოდენობით მიღება შესაძლოა ჯანსაღი კვების ნაწილი იყოს და სხეულის წონის, სხეულის შემადგენლობისა და სისხლში ლიპიდების მაჩვენებლების გაუარესებას არ იწვევდეს.12-კვირიან კვლევაში 74 ჭარბწონიანი ან სიმსუქნის მქონე ზრდასრული მონაწილეობდა. მკვლევრებმა ისინი სამ ჯგუფად დაყვეს და რძის პროდუქტების განსხვავებული რაოდენობისა და კვების სხვადასხვა რეჟიმის გავლენა შეისწავლეს.ერთ-ერთი ჯგუფი დაბალკალორიულ დიეტას იცავდა და დღეში ერთ ულუფაზე ნაკლებ დაბალცხიმიან რძის პროდუქტს ან მცენარეულ ალტერნატივას იღებდა. დანარჩენი ორი ჯგუფი დღეში სამ ულუფა სრულცხიმიან რძის პროდუქტს მოიხმარდა — მათ შორის 3.25%-ცხიმიან რძეს, 2%-ცხიმიან ბერძნულ იოგურტსა და 31%-ცხიმიან ყველის ჩხირებს.კვლევის დასრულების შემდეგ მეცნიერებმა ჯგუფებს შორის სხეულის წონის, სხეულის შემადგენლობისა და სისხლში ქოლესტერინისა და სხვა ლიპიდების მაჩვენებლების მნიშვნელოვანი განსხვავება ვერ აღმოაჩინეს.ამასთან, იმ მონაწილეებს, რომლებიც დღეში სამ ულუფა რძის პროდუქტს იღებდნენ, არტერიული წნევის გარკვეული გაუმჯობესება აღენიშნებოდათ. მათ ასევე ორგანიზმი უფრო მეტ კალციუმს, ცილასა და D ვიტამინს იღებდა.კვლევის ხელმძღვანელის, ჰარვი ანდერსონის განცხადებით, მონაწილეებს, რომლებიც დღეში სამ ულუფა რძის პროდუქტს მოიხმარდნენ, არ აღენიშნებოდათ სისხლში ქოლესტერინისა და ლიპიდების საზიანო ცვლილებები ან ინსულინრეზისტენტობის ნიშნები.რატომ შეიძლება განსხვავდებოდეს რძის პროდუქტების გავლენა?მკვლევრები შედეგების ერთ-ერთ შესაძლო ახსნად ე.წ. „რძის მატრიცის ჰიპოთეზას“ განიხილავენ.ამ მოსაზრების მიხედვით, საკვების გავლენას ჯანმრთელობაზე მხოლოდ ერთი კონკრეტული კომპონენტი, მაგალითად, ნაჯერი ცხიმი, არ განსაზღვრავს. მნიშვნელოვანია ისიც, თუ როგორ არის სხვადასხვა საკვები ნივთიერება ერთმანეთთან დაკავშირებული თავად პროდუქტში და როგორ ხდება მათი მონელება და ორგანიზმის მიერ ათვისება.რძის პროდუქტები შეიცავს ცილებს — კაზეინსა და შრატის ცილას — რომლებიც ცხიმთან და სხვა საკვებ ნივთიერებებთან ერთად ქმნის რთულ სტრუქტურას. მკვლევრების ვარაუდით, სწორედ ამ სტრუქტურამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს საკვები ნივთიერებების მონელებასა და შეწოვაზე.განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ხანდაზმულებისთვისკვლევის ავტორების შეფასებით, შედეგები შესაძლოა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყოს ხანდაზმული ადამიანებისთვის. ასაკის მატებასთან ერთად ორგანიზმს ნაკლები ენერგია სჭირდება, თუმცა ცილის, კალციუმისა და სხვა მნიშვნელოვანი საკვები ნივთიერებების მიღების საჭიროება კვლავ რჩება.რძის პროდუქტები ამ მხრივ პრაქტიკული არჩევანია, რადგან შედარებით მცირე მოცულობის საკვებიდან ორგანიზმს ცილის, კალციუმისა და სხვა ნივთიერებების მიღებაში ეხმარება.კვლევის ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ შედეგები არ ნიშნავს, თითქოს სრულცხიმიანი რძის პროდუქტების შეუზღუდავი რაოდენობით მიღება სასარგებლოა. კვლევა მხოლოდ ზომიერი მოხმარების ეფექტებს შეეხებოდა და მისი ხანგრძლივობაც 12 კვირით შემოიფარგლა.კვლევა გამოქვეყნდა სამეცნიერო ჟურნალში The Journal of Nutrition.მკვლევრების მთავარი რეკომენდაცია კი მარტივია: კვება იყოს მრავალფეროვანი, საკვები — ზომიერად მიღებული, ხოლო რაციონი მხოლოდ ერთი კონკრეტული საკვები ნივთიერების მიხედვით არ შეფასდეს.

1787068260

რადიკალური კვლევის თანახმად, სიცოცხლე დედამიწაზე შეიძლება ორჯერ აღმოცენდა

ის ფაქტი, რომ თქვენ, მე ან ნებისმიერი ცოცხალი არსება დღეს აქ ვართ, არის საოცარი იღბლიანი შემთხვევითობების დამსახურება, რომლებიც უკვე ოთხ მილიარდ წელიწადზე მეტია, რაც გრძელდება.ერთ-ერთი ყველაზე დიდი დაბრკოლება სულ პირველი იყო — როგორ აღმოცენდა სიცოცხლე ისეთ ნივთიერებათა პირველყოფილ სოუსში, რომლებიც სულაც არ იყო ცოცხალი.ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნებული ახალი, რადიკალური კვლევის თანახმად, ეს ზღვარი შეიძლება არა ერთხელ, არამედ ორჯერ გადაილახა.ამ კვლევის მიხედვით, სიცოცხლის ორმა ძირითადმა ხაზმა — ბაქტერიებმა და არქეებმა შეიძლება ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად გაარკვიეს მეტაბოლიზმის საიდუმლოები, რამაც ისინი არაცოცხლიდან ცოცხლებად გადააქცია. კვლევა ფოკუსირებული იყო ქიმიური იმ რეაქციების ყველაზე ელემენტარულ ერთობლიობაზე, რომლებიც, სავარაუდოდ, ამ ტრანსფორმაციის საშუალებას იძლეოდა.„სიურპრიზი ისაა, რომ ფერმენტები, რომლებიც ამ რეაქციათა კატალიზებას ახდენს, არ არის შენარჩუნებული ბაქტერიებისა და არქეების გამმიჯვნელ ევოლუციურ ზღურბლზე. ახალი მონაცემები ტოვებს მხოლოდ ერთ დასკვნას. ბაქტერიული და არქეული ხაზები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად გადავიდა თავისუფალი ცხოვრების მდგომარეობაში. მხოლოდ თავისუფლად მცხოვრები უჯრედებია ცოცხალი. მოდი, დავარქვათ თავისი სახელი — ჩვენ წინაშეა გენეტიკური კოდის ერთი, მაგრამ სიცოცხლის ორი წარმოშობა“, — ამბობს დიუსელდორფის ჰაინრიხ ჰაინეს უნივერსიტეტის ბიოლოგი უილიამ მარტინი.ძალიან თამამი განცხადებაა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა თავად სიცოცხლის განსაზღვრებაც შეიძლება საოცრად რთული რამ იყოს.ზოგადი თვალსაზრისით, სიცოცხლე განიხილება, როგორც მატერია, რომელიც რეაგირებს მის გარემოზე, იღებს ენერგიას, იზრდება და თავად მრავლდება.როგორც ჩანს, ეს საფუძვლებს უნდა მოიცავდეს, მაგრამ ეს ფართო განმარტებაც კი არასრულყოფილია. ბოლოს და ბოლოს, ვირუსებს ამ ყველაფრის გაკეთება შეუძლიათ, მაგრამ ტრადიციულად არ მიიჩნევიან „ცოცხლებად“.სიცოცხლის ერთი უნივერსალური ასპექტი, რომელიც ვირუსებს არ აქვთ, არის მეტაბოლიზმი — ქიმიურ რეაქციათა კრებული, რომელსაც ორგანიზმები იყენებენ მათი ყოველდღიური ფუნქციონირებისთვის გადამწყვეტი მოლეკულების საწარმოებლად... სრულად

1787046298

ბავშვებში სოციალურ ქსელებზე დამოკიდებულების ჩამოყალიბების საქმეზე კალიფორნიაში დღეს კომპანია „მეტას“ წინააღმდეგ სასამართლო პროცესი იწყება

აშშ-ის ოთხი შტატი კომპანია „მეტას“ სასამართლოში უჩივის ბავშვებში „ფეისბუქისა“ და „ინსტაგრამზე“ დამოკიდებულების ჩამოყალიბებისთვის.სასამართლო პროცესი კალიფორნიაში დღეს იწყება. პროცესზე ასევე დაიკითხება „მეტას“ დამფუძნებელი მარკ ცუკერბერგი.როგორც კალიფორნიის, კოლორადოს, კენტუკისა და ნიუ-ჯერსის შტატების სარჩელშია ნათქვამი, „მეტამ“ შეცდომაში შეიყვანა საზოგადოება აღნიშნული სოციალური ქსელების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით და გამიზნულად აქცია აპლიკაციები არასრულწლოვნებში დამოკიდებულების გამომწვევად.შტატების სახელით ადვოკატები აცხადებენ, რომ მშობლების თანხმობის გარეშე 13 წელს ქვემოთ ასაკის ბავშვების შესახებ მონაცემების შეგროვებით „მეტა“ კონფიდენციალურობის კანონს არღვევს.შტატები ზარალის ანაზღაურებისთვის 200 მილიარდი დოლარის ოდენობით თანხასა და „მეტას“ პლატფორმებზე არსებითი ცვლილებების შეტანას მოითხოვენ.

1786825851

ჰალეის კომეტა ბრუნდება! - როგორია ასტრონომების პროგნოზი

ჰალეის კომეტა კვლავ მზის სისტემის შიდა ნაწილისკენ მიემართება. 2061 წლის 28 ივლისს ის მიაღწევს პერიჰელიუმს, მზესთან ყველაზე ახლოს მდებარე წერტილს.  მრავალი ადამიანისთვის 2061 წელი ცნობილი კომეტის ნახვის ერთადერთი რეალური შესაძლებლობა გახდება, - წერს Space Daily.თუმცა 28 ივლისი ერთადერთი დღე არ არის, როდესაც მასზე დაკვირვება იქნება შესაძლებელი. მზესთან დაახლოებასთან ერთად, მისი სითბო აიძულებს კომეტას, უფრო აქტიურად გამოყოს გაზი და მტვერი. ბირთვის ირგვლივ ჩამოყალიბდება კომა, ხოლო შემდეგ გაჩნდება დამახასიათებელი კუდები. ამიტომ დაკვირვების პერიოდი მნიშვნელოვნად უფრო ხანგრძლივ დროზე გადაიჭიმება.პერიჰელიუმის ზუსტი თარიღი უკვე გამოთვლილია, თუმცა დაკვირვებისთვის საუკეთესო დღეების წინასწარ განსაზღვრა შეუძლებელია. ეს დამოკიდებული იქნება კომეტის მდებარეობაზე მზისა და დედამიწის მიმართ, დამკვირვებლის განედზე, ბინდის ხანგრძლივობაზე, ამინდსა და მთვარის განათებაზე.ჰალეის კომეტა - ყველაზე ცნობილი პერიოდული კომეტა, რომელიც 74-79 წელიწადში ერთხელ შეინიშნება. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველწიურად არაერთი უფრო ხანგრძლივად მნათი კომეტა ჩნდება ზეცაში, ჰალეის კომეტა ყველაზე ხილვადია შეუიარაღებელი თვალით. მზის შიდა სისტემაში მისი ბრუნვადობის გამო კომეტა ძვ. წ. 240 წლიდან ფიქსირდება, მაგრამ ამ კომეტას პერიოდულად არ აღიარებდნენ მანამ, სანამ მეთვრამეტე საუკუნეში ედმუნდ ჰალეიმ მისი ორბიტა არ გამოიანგარიშა. სწორედ მისი სახელის მიხედვით ეწოდა ჰალეის კომეტა. ჰალეის კომეტა უკანასკნელად 1986 წელს გამოჩნდა მზის შიდა სისტემაში.