1776198377

მეცნიერებმა უგანდაში შიმპანზეების „სამოქალაქო ომი“ დააფიქსირეს

უგანდაში მეცნიერებმა ნგოგოს შიმპანზეებს შორის „სამოქალაქო ომი“ დააფიქსირეს. ეს შესაძლოა იყოს პირველი მსგავსი კონფლიქტი ამ პრიმატებს შორის, - წერს The Guardian-ი.ოსტინში მდებარე ტეხასის უნივერსიტეტის პრიმატოლოგი, აარონ სანდელი, შიმპანზეების ჯგუფს 2015 წელს აკვირდებოდა. მან შენიშნა, რომ პრიმატები უცნაურად იქცეოდნენ: როდესაც მათ სხვა შიმპანზეები მიუახლოვდნენ, მათ ნერვიულობა დაიწყეს.მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ დაახლოებით იმავე პერიოდში ნგოგოს შიმპანზეების დიდი პოპულაცია, რომელიც დაახლოებით 200 ინდივიდს ითვლიდა, ორ ჯგუფად დაიშალა. თავიდან ისინი აგრძელებდნენ თანამშრომლობას, მაგრამ 2018 წლისთვის სოციალური კონტაქტები გაწყდა და პრიმატები ერთმანეთის მიმართ აგრესიულები გახდნენ.სხვადასხვა ჯგუფის შიმპანზეებმა დაიწყეს თავდასხმა თავიანთივე სახეობის წარმომადგენლებზე და კლავდნენ მათ. რამდენიმე წლის განმავლობაში დაიღუპა არაერთი ზრდასრული მამრი, ასევე პატარებიც. დაღუპული ცხოველების ზუსტი რაოდენობა უცნობია.ამ დრომდე გაურკვეველია, რატომ გამოიწვია ორ ჯგუფად გაყოფამ შიმპანზეებს შორის კონფლიქტი. პრიმატოლოგი ვარაუდობს, რომ მიზეზი შესაძლოა საკვებისა და გამრავლებისთვის კონკურენცია იყოს. კიდევ ერთ შესაძლო მიზეზად ერთ-ერთ ჯგუფში ლიდერის ცვლილება სახელდება.2015 წლის იმ დილას, როდესაც სანდელი შიმპანზეების უცნაურ ქცევას აკვირდებოდა, ჯგუფის ალფა მამრმა ლიდერობა სხვა შიმპანზეს დაუთმო. თუმცა, ჯგუფის სოციალურ სტრუქტურაზე გავლენა ასევე იქონია რამდენიმე საკვანძო, ხანდაზმული ინდივიდის სიკვდილმა იმ წლებში, რომლებიც დაყოფას უძღოდა წინ.„მათმა მოულოდნელმა სიკვდილმა, სავარაუდოდ, დაასუსტა კავშირები სხვადასხვა „სამეზობლოებს“ შორის, რამაც ჯგუფი მოწყვლადი გახადა იმ პოლარიზაციის მიმართ, რაც ალფა მამრის ცვლილების დროს მოხდა. გარდა ამისა, 2017 წელს დაავადების აფეთქებასაც ჰქონდა ადგილი, რამაც დაყოფა, ალბათ, გარდაუვალი გახადა ან ოდნავ დააჩქარა კიდეც“, - განაცხადა სანდელმა.

1776148004

ევროპა 2040 წლისთვის მთვარეზე მუდმივი ბაზის აშენებას გეგმავს

ევროპის კოსმოსური სააგენტო (ESA) 2030 წელს დედამიწის თანამგზავრზე უპილოტო სადესანტო მოდულ „არგონავტის“ (Argonaut) გაგზავნას გეგმავს, რომელიც საჭირო ტექნიკით იქნება აღჭურვილი, რის შემდეგაც მთვარის მისიის პოტენციალი ეტაპობრივად გაიზრდება.ინფორმაცია Der Spiegel-ს პილოტირებული და რობოტიზებული კოსმოსური ფრენების დირექტორმა, დანიელ ნოიენშვანდერმა გაუზიარა.„მიზანი მთვარის შესახებ ჩვენი ცოდნის გაღრმავებაა. ჩვენ გვსურს მივაღწიოთ [დედამიწის თანამგზავრის] სამხრეთ პოლუსს“, - განმარტავს ნოიენშვანდერი და დასძენს, რომ ეს ლოკაცია ყურადღებას იმით იპყრობს, რომ იქ არსებული უხვი მზის შუქი გამოსადეგია ენერგიის გენერირებისთვის, თუმცა ჯერ კიდევ შესასწავლია, თუ რა რესურსების მოპოვებაა შესაძლებელი მის გარშემო.ამასთანავე, ნოიენშვანდერმა აღნიშნა, რომ მთვარეზე დასახული მიზნების მისაღწევად ევროპისთვის მნიშვნელოვანია აშშ-სთან პარტნიორობა. მოსალოდნელია, რომ პილოტირებული ხომალდის, Artemis-4-ის ბორტზე, რომლის ფრენა მთვარეზე 2028 წლისთვის არის დაგეგმილი, 2 გერმანელი აღმოჩნდება.ამ პროექტში ESA მჭიდროდ თანამშრომლობს NASA-სთან. მაგალითად, ხომალდ „ორიონის“ ბორტზე, მისია Artemis 2-ის ფარგლებში დამონტაჟებული იყო ESA-ს სერვისული მოდული, რომელიც ხომალდს, სხვა საჭიროებებთან ერთად, ჟანგბადით, წყლითა და ელექტროენერგიით ამარაგებდა.ამავდროულად, NASA-მ უარი თქვა მთვარის ორბიტაზე სადგურ Gateway-ს აშენების გეგმებზე, მაშინ როცა ESA სწორედ ამ პროექტს ეყრდნობოდა.

1776110433

მეცნიერებმა დაასახელეს ორი წამალი, რომლის კომბინაცია, შესაძლოა, ალცჰაიმერის დამარცხებაში დაგვეხმაროს

კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტის 2022 წლის კვლევის მიხედვით, ალცჰაიმერის ეფექტური მკურნალობა არა ერთი კონკრეტული, არამედ რამდენიმე წამლის კომბინაციით იქნება შესაძლებელი.პრობლემა ისაა, რომ ასეთი წამლების პოვნას დიდი დრო სჭირდება, აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციისგან (FDA) ნებართვის მიღება კი პროცესს კიდევ უფრო ახანგრძლივებს.კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერების მიერ ჩატარებულ კვლევაში FDA-ის მიერ დამტკიცებული წამლები იყო განხილული, რომლებიც ამ ცვლილებების საპირისპირო ეფექტებს იწვევს.ძიება დაახლოებით 1 300 წამლით დაიწყო და მოგვიანებით 5-მდე შემცირდა, რადგან FDA-სგან გამოყენების ნებართვა მათგან მხოლოდ ამ მცირე ნაწილს ჰქონდა.მკვლევრებმა ეს მონაცემები UC Health Data Warehouse-ის მეშვეობით 65 წელს გადაცილებული 1.4 მილიონი ადამიანის ანონიმურ ჯანმრთელობის ჩანაწერს შეადარეს.ორი მედიკამენტის შემთხვევაში მეცნიერებმა განსაკუთრებით გამოკვეთილი დადებითი კორელაცია შენიშნეს. ესენია ლეტრაზოლი და ირინოტეკანი.მკვლევრები იმედოვნებენ, რომ თეორიული კვლევა კლინიკურად მალევე იქცევა და წამლების ეს კომბინაცია ამ დაავადების მქონე მილიონობით ადამიანს შვებას მოგვრის.

1775923438

დედამიწის მოსახლეობამ პლანეტის შესაძლებლობებს გადააჭარბა - ახალი კვლევა

ახალი კვლევის თანახმად, ადამიანის პოპულაცია უკვე ძალიან გაიზარდა და მოხმარების ამჟამინდელი დონის მდგრადად მხარდასაჭერად, დედამიწას დახმარება სჭირდება. მოსახლეობის ორსაუკუნოვან მონაცემებზე დაყრდნობით, ავსტრალიის ფლინდერსის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ კაცობრიობა გაცილებით სცილდება იმ საზღვრებს, რისი მხარდაჭერაც ჩვენს პლანეტას შეუძლია გრძელვადიან პერსპექტივაში.გარემოს უნარს, შეინარჩუნოს სახეობის პოპულაცია, ეკოლოგები აღწერენ, როგორც მის „ტევადობას“. ეს არის ნებისმიერი სახეობის ინდივიდების რაოდენობის შეფასება, რომლებსაც შეუძლიათ ხანგრძლივად გადარჩენა, არსებული რესურსებისა და ამ რესურსების რეგენერაციის ტემპის საფუძველზე.ჩვენი სახეობა, ჰომო საპიენსი განსაკუთრებით კარგად ახერხებს ამ ტევადობის საზღვრების გადაწევას ჩვენი მიდრეკილებით, ვიპოვოთ ტექნოლოგიური გადაწყვეტილებები რესურსების განახლების ბუნებრივი შეზღუდვების დასაძლევად — განსაკუთრებით წიაღისეული საწვავის გამოყენებით.საინტერესოა, რომ ტერმინი „ტევადობა“ სათავეს 1800-იანი წლების ბოლოს იღებს გადაზიდვების ინდუსტრიაში, როცა ქვანახშირზე მომუშავე გემები ქარზე მომუშავე გემებს ცვლიდნენ. ტერმინი პირველად გამოიყენეს იმ ტვირთის რაოდენობის გამოსათვლელად, რაც ახალ გემს შეეძლო გადაეტანა ისე, რომ ეს არ მომხდარიყო გემის მუშაობისთვის საჭირო ქვანახშირის, წყლისა და ეკიპაჟის ხარჯზე.ეს გახლდათ წიაღისეულ საწვავზე გადასვლა გადაზიდვებსა და სხვა ინდუსტრიებში, რამაც ფუნდამენტურად შეუწყო ხელი მოსახლეობის სწრაფად ზრდას მეოცე საუკუნეში. ამჟამად დედამიწის მოსახლეობა დაახლოებით 8,3 მილიარდი ადამიანია. ვრცლად

1775886762

Artemis II-ის ეკიპაჟი დედამიწაზე უსაფრთხოდ დაბრუნდა

2026 წლის 10 აპრილს NASA-ს კოსმოსური მისია Artemis II წარმატებით დასრულდა - ოთხი ასტრონავტი დედამიწაზე უვნებლად დაბრუნდა, რითაც კაცობრიობამ ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ კვლავ შეძლო მთვარესთან მისვლა.გამოცემა The Guardian წერს, რომ „ორიონის“ კაფსულამ წყნარ ოკეანეში, კალიფორნიის სანაპიროსთან, წარმატებით განახორციელა წყალში დაშვება, რაც მისიის ერთ-ერთ ყველაზე კრიტიკულ ეტაპად მიიჩნეოდა.მისია Artemis II დაახლოებით 10 დღე გაგრძელდა. ამ პერიოდში ეკიპაჟმა თითქმის 700,000 მილი გაიარა და დედამიწას რეკორდულ მანძილზე, 252,000 მილზე მეტზე დაშორდა. ეს მაჩვენებელი აღემატება აპოლო 13-ის მიღწევას და წარმოადგენს ადამიანის მონაწილეობით შესრულებულ ყველაზე შორეულ კოსმოსურ ფრენას ისტორიაში.მისიაში მონაწილეობდნენ ასტრონავტები რიდ უაიზმანი, ვიქტორ გლოვერი, კრისტინა კოხი და კანადელი ჯერემი ჰანსენი. ფრენა ისტორიული იყო არა მხოლოდ ტექნიკური თვალსაზრისით - ის გახდა პირველი მისია, რომელშიც ქალი, აფროამერიკელი და არამერიკელი ასტრონავტი ერთად გაემგზავრნენ მთვარესთან, რაც კოსმოსური კვლევების ახალ, უფრო ინკლუზიურ ეტაპს უსვამს ხაზს.მიუხედავად იმისა, რომ Artemis II არ ითვალისწინებდა მთვარეზე დაშვებას, მისი მთავარი მიზანი იყო „ორიონის“ კაფსულისა და სიცოცხლის უზრუნველყოფის სისტემების ტესტირება რეალურ პირობებში. მისიის განმავლობაში დაფიქსირდა მცირე ტექნიკური შეფერხებები, თუმცა NASA-მ ისინი არ მიიჩნია კრიტიკულად და მთლიანობაში ფრენა წარმატებულად შეაფასა.Artemis პროგრამა წარმოადგენს NASA-ს გრძელვადიან სტრატეგიას, რომლის მიზანია ადამიანების დაბრუნებაა მთვარეზე და იქ მდგრადი ყოფნის უზრუნველყოფა. შემდეგი ეტაპი, Artemis III უკვე ითვალისწინებს ასტრონავტების პირდაპირ დაშვებას მთვარის ზედაპირზე, რაც დაგეგმილია მიმდინარე ათწლეულის ბოლოს.Artemis II-ის წარმატება კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ კაცობრიობა მზად არის ღრმა კოსმოსის კვლევის ახალი ეპოქისთვის - ამჯერად არა მხოლოდ დაბრუნებისთვის, არამედ დარჩენისა და შემდგომი გაფართოების მიზნით.

1775842578

გამოქვეყნდა კვლევის შედეგები, რომელიც ღამით, ყველის ჭამის მოყვარულებზე ჩაატარეს

ღამით ყველის მიღებასა და სიზმრებს შორის, ერთი შეხედვით, კავშირი არ უნდა იყოს. ამის მიუხედავად, ზოგი ადამიანი მეორის მიზეზად სწორედ პირველს ასახელებს, მაგრამ ეს საკითხი მეცნიერულად ნაკლებადაა შესწავლილი.მონრეალის უნივერსიტეტში მომუშავე ტორ ნიელსენმა თავის გუნდთან ერთად ამ ორი ფაქტორის ურთიერთდამოკიდებულების გამოკვლევა გადაწყვიტა. მათ ფსიქოლოგიის მიმართულების 1082 სტუდენტს ონლაინ გამოკითხვა ჩაუტარეს, რომელიც მათ კვებით ჩვევებს, ძილის ხარისხსა და სიზმრებს, განსაკუთრებით კოშმარებს, ეხებოდა. ასევე, მონაწილეებს უნდა შეეფასებინათ, როგორ მოქმედებს მათ ძილსა და სიზმრებზე კონკრეტული საკვები ან ჭამის დრო.სტუდენტების მხოლოდ 5.5% ფიქრობდა, რომ საკვების ტიპსა და მისი მიღების დროს სიზმრებზე გავლენა არ ჰქონდა. დანარჩენმა მონაწილეებმა ძილის ცვლილებებთან რძის პროდუქტების ან ტკბილეულის გვიან ჭამა დააკავშირეს. მათი 31% კოშმარებს დესერტებს აბრალებდა, ხოლო 22% — რძის პროდუქტებს.მეცნიერებმა მჭიდრო ასოციაცია გამოავლინეს ლაქტოზის აუტანლობას/საკვების მიმართ ალერგიებს, კოშმარებსა და ცუდი ხარისხის ძილს შორისაც. სავარაუდო მიზეზი ისაა, რომ ამ დროს საჭმლის მომნელებელ სისტემაში აირები გროვდება და ტკივილს იწვევს, რაც ძილს არღვევს. აქედან ასკვნიან, რომ რაციონის შერჩევისას მსგავსი პრობლემების გათვალისწინება, შესაძლოა, უკეთესად გამოძინებაში დაგვეხმაროს."კოშმარები უფრო შემაწუხებელი იმ ადამიანებშია, რომელთაც ლაქტოზის აუტანლობა, კუჭ-ნაწლავის მწვავე პრობლემები და ძილის დარღვევა აქვთ. ეს ლოგიკურიცაა, რადგან ვიცით, რომ სხეულებრივ შეგრძნებებს სიზმრებზე ზემოქმედება შეუძლია. კოშმარები ძალიან დამაზიანებელია — განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა ისინი ხშირია, რადგან ამის გამო ადამიანს დისფორიულ მდგომარეობაში ეღვიძება. შესაძლებელია, შედეგად ძილის არიდების ჩვევებიც ჩამოყალიბდეს. ორივე ასეთი სიმპტომი მშვიდ ძილში გვიშლის ხელს", — აცხადებს ტორ ნიელსენი.ავტორები ამბობენ, რომ არაჯანსაღად კვება და გვიან ჭამა ძლიერ კოშმარებთან ასოცირდება და სიზმრების გახსენებასაც ართულებს. ჯანსაღი პროდუქტების მიღებასა და გვიან ჭამისგან თავის შეკავებას ამის საპირისპირო ეფექტი აქვს.მიუხედავად იმისა, რომ კვლევაში ეს კავშირები გამოიკვეთა, ის მაინც კითხვარებზე მონაწილეთა პასუხებს ემყარება და რაიმე რეალურ მექანიზმს არ ავლენს. მეცნიერების თქმით, მეტის გასაგებად უფრო ბევრი ადამიანის შესწავლაა საჭირო, რომლებიც სხვადასხვა ასაკობრივ კატეგორიაში იქნებიან. ასევე, სამომავლო კვლევისთვის განიხილავენ, რომ ადამიანთა ერთ ნაწილს ღამით ყველი მიაღებინონ, მეორე კი კონტროლ ჯგუფი იყოს და სხვა პროდუქტს იღებდეს. ეს იმის დადგენაში დაგვეხმარება, მართლაც იწვევს თუ არა კოშმარებს ყველი და სხვა მსგავსი საკვები.წყარო

1775769258

არტემის II: დაბრუნება დედამიწაზე, რომელსაც შეგიძლიათ, პირდაპირ ეთერში უყუროთ

არტემის II: დაბრუნება მთვარიდან დედამიწაზე, რომელსაც შეგიძლიათ, პირდაპირ ეთერში უყუროთარტემის II-ის მისიის დასრულებაNASA-ს არტემის II-ის მისია გადამწყვეტ ფაზაში შედის: ასტრონავტები მთვარის გარშემო ორბიტაზე გასვლის შემდეგ დედამიწაზე ბრუნდებიან, რაც აპოლოს პროგრამის შემდეგ დედამიწის ორბიტას მიღმა პირველი ეკიპაჟით გასვლითი მისიაა. დაახლოებით 10-დღიანი მისიისა და 1.1 მილიონ კილომეტრზე მეტი მანძილის გავლის შემდეგ, ყველაზე მოსალოდნელი მომენტი იქნება წყნარ ოკეანეში ჩავარდნა, რომელიც კალიფორნიის სანაპიროსთან არის დაგეგმილი.ღონისძიება დაგეგმილია შაბათს, 11 აპრილს და პირდაპირ ეთერში გადაიცემა NASA-ს ოფიციალურ არხებზე, რაც მაყურებელს საშუალებას მისცემს თვალყური ადევნონ ყველა ეტაპს.ხელახლა შესვლის პირდაპირი ტრანსლაცია: დრო და მნიშვნელოვანი მომენტებიპირდაპირი ტრანსლაცია დაიწყება ყველაზე რთული ოპერაციების დაწყებამდე და აუდიტორიას თან ახლავს ეკიპაჟის გადარჩენამდე და საბოლოო პრესკონფერენციამდე. ძირითადი საოპერაციო საათები (საქართველო):03:30 – პირდაპირი ტრანსლაციის დაწყება04:33 – მომსახურების მოდულის გამოყოფა04:37 – ეკიპაჟის მოდულის ძრავების აალება04:53 – დედამიწის ატმოსფეროში ხელახლა შესვლა05:07 – წყნარ ოკეანეში დაშვება07:30 AM – მისიის შემდგომი პრესკონფერენციაეს მომენტები წარმოადგენს ხელახლა შესვლის კრიტიკულ ეტაპებს და ყველა პირდაპირ ეთერში გადაიცემა.ხელახლა შესვლამდე, მომსახურების მოდული გამოეყოფა Orion-ის კაფსულს. ეს მანევრი აუცილებელია თერმული ფარის გამოსავლენად, რომელიც დაიცავს ეკიპაჟს ხელახლა შესვლის დროს. გამოყოფილი მოდული ნადგურდება ხელახლა შესვლისას.კაფსულის ორიენტაციაეკიპაჟის მოდულის ძრავები Orion-ს სწორ პოზიციაზე ათავსებენ. თერმული ფარი მიმართულია კაფსულისკენ, თერმული შოკისთვის მოსამზადებლად.ატმოსფერული შესვლადაახლოებით 120 კმ სიმაღლეზე, კაფსული შედის ზედა ატმოსფეროში უკიდურესად მაღალი სიჩქარით. ეს იწვევს მკვეთრ შენელებას, რასაც თან ახლავს ხახუნით გამოწვეული ექსტრემალური ტემპერატურა.პლაზმისა და კომუნიკაციების გათიშვაატმოსფეროში შესვლის დროს კაფსულის გარშემო პლაზმის ფენა წარმოიქმნება. ეს ფენომენი იწვევს კომუნიკაციის დროებით გათიშვას და გარემოს ტემპერატურის 1600°C-ზე მეტ ნიშნულამდე მატებას.პარაშუტის გაშლაყველაზე კრიტიკული ფაზის გავლის შემდეგ, პარაშუტის თანმიმდევრობა აქტიურდება:საწყისი სიჩქარის შესამცირებლად შლაკის გადაწევაპილოტის პარაშუტი დაშვების სტაბილიზაციისთვისძირითადი პარაშუტები, რომელთა სიგანე 35 მეტრამდეა, კაფსულს დაახლოებით 27 კმ/სთ-მდე ანელებს.დაშვება კაფსულს შეუძლია წყალთან შეჯახება სხვადასხვა პოზიციაში. შეჯახების შემდეგ, აირბალიშის სისტემა მას ვერტიკალურ მდგომარეობაში აბრუნებს. შემდეგ აშშ-ის საზღვაო ძალები ატარებენ სამაშველო ოპერაციებს, ხოლო ასტრონავტები უსაფრთხოდ გადაჰყავთ.რატომ არის ხელახლა შესვლა ყველაზე კრიტიკული ეტაპიატმოსფეროში ხელახლა შესვლა მთელი მისიის ყველაზე რთული მომენტია. ექსტრემალური პირობები რამდენიმე წუთში იყრის თავს:სიჩქარე დაახლოებით 38,000 კმ/სთ-მდესაჭიროა უკიდურესად ზუსტი შესვლის კუთხე.ატმოსფერული ხახუნის გამო უკიდურესად მაღალი ტემპერატურაკომუნიკაციის დროებითი შეწყვეტაეკიპაჟის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, თბოფარი და კონტროლის სისტემები უნაკლოდ უნდა მუშაობდნენ.ფუნდამენტური ტესტი მომავალი მთვარის მისიებისთვის.ეს ეტაპი არა მხოლოდ ასტრონავტებს სახლში აბრუნებს, არამედ მნიშვნელოვან სატესტო ადგილსაც წარმოადგენს. შეგროვებული მონაცემები ხელს შეუწყობს ტექნოლოგიების დახვეწას მომავალი არტემისის მისიებისთვის, მათ შორის არტემის III-ისთვის, რომლის მიზანია ადამიანების მთვარის ზედაპირზე დაბრუნება.ამგვარად, წარმატებული ხელახალი შესვლა წარმოადგენს გადამწყვეტ ნაბიჯს მთვარის გარშემო და მასზე ადამიანის უფრო სტაბილური ყოფნისკენ.

1775747580

რატომ მიაქვთ ფრინველებს სიგარეტის ნამწვავები ბუდეში - მეცნიერების ახსნა

ევროპაში ზოგიერთი ფრინველი, მათ შორის წიწკანები, ბუდეების მოსაწყობად სიგარეტის ნამწვებს იყენებს, რაც, როგორც აღმოჩნდა, პარაზიტების წინააღმდეგ ბუნებრივ დაცვას უზრუნველყოფს. ამის შესახებ The New York Times წერს.კვლევა, რომელიც ჟურნალში Animal Behavior გამოქვეყნდა, აჩვენებს, რომ სიგარეტის ნარჩენებში არსებული ტოქსიკური და აქროლადი ნივთიერებები ფრინველებს ტკიპებისა და სხვა პარაზიტებისგან იცავს.ლოძის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ექსპერიმენტულად დაადგინეს, რომ იმ ბუდეებში, სადაც სიგარეტის ნამწვები იყო გამოყენებული, ბარტყებში ჰემოგლობინისა და ერითროციტების დონე შედარებით მაღალი აღმოჩნდა, რაც უკეთეს ფიზიოლოგიურ მდგომარეობაზე მიუთითებს.ამასთან, პარაზიტები უფრო ხშირად გვხვდებოდა იმ ბუდეებში, სადაც მსგავსი უცხო მასალა არ გამოიყენებოდა.მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს ქცევა შეიძლება იყოს ადაპტაციური პასუხი გარემოს დაბინძურებაზე, თუმცა ამავდროულად ხაზს უსვამენ სიგარეტის ნარჩენების ეკოლოგიურ საფრთხეს — ყოველწლიურად გარემოში ტრილიონობით ასეთი ნარჩენი ხვდება, რაც პლასტმასის პოლიმერებისა და მავნე ქიმიკატების გავრცელებას იწვევს.

1775742240

მეცნიერებმა ინსულტის შემდეგ აღდგენის სრულიად მოულოდნელი გზა გამოავლინეს

ინსულტის გადატანის შემდეგ, ადამიანებს ხშირად ექმნებათ ხელებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი და ხანგრძლივი პრობლემები. ხშირად, ორივე ხელის ფუნქცია ერთად ქვეითდება. როცა ინსულტის მიერ ერთი მკლავი უფრო მძიმედაა დაზიანებული, ხშირად მეორის გამოყენებაც რთულდება.ჯანმრთელი ადამიანის დომინანტ ხელთან შედარებით, ინსულტგადატანილ ადამიანს თავისი ნაკლებად დაზიანებული ხელით ყოველდღიური ამოცანების შესასრულებლად შეიძლება სამჯერ მეტი დრო დასჭირდეს.ეს კი იმედგაცრუების მომგვრელ რეალობას ქმნის. ადამიანები, რომლებსაც ერთი ხელის მძიმე დაზიანება აქვთ, თითქმის მთლიანად მეორე ხელით აკეთებენ ყოველდღიურ საქმეს, როგორიცაა ჭამა, ჩაცმა და საყოფაცხოვრებო ამოცანები.როცა ეს „კარგი“ ხელი ნელა და მოუხერხებლად მუშაობს, მარტივი საქმეც კი დამღლელი და დამთრგუნველი ხდება; ამის გამო, ზოგიერთი ადამიანი ასეთ საქმეებს მთლიანად ანებებს თავს.თუმცა, „კარგი“ ხელის გაძლიერება შესაძლებელია. პენსილვანიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჯგუფმა ახალ კვლევაში დაადგინა, რომ ქრონიკული ინსულტის მქონე ადამიანებში ამ ნაკლებად დაზიანებული მკლავის ვარჯიშმა შეიძლება მნიშვნელოვნად გააუმჯობესოს ხელის ფუნქცია, ზოგიერთ შემთხვევაში იმაზე უკეთესადაც კი, ვიდრე მხოლოდ უფრო დაზიანებულ მკლავზე ფოკუსირებამ.უკვე დიდი ხანია, ინსულტის შემდეგი რეაბილიტაცია ფოკუსირებულია მკლავზე, რომელიც უფრო აშკარად დაზიანებულია. თუმცა, მრავალ ადამიანს ამ მკლავის სრული ფუნქცია არასოდეს უბრუნდება. ისინი ეგუებიან და დამოკიდებული ხდებიან ნაკლებად დაზიანებულ ხეზე.თუმცა, „ნაკლებად დაზიანებული“ სულაც არ ნიშნავს დაუზიანებელს. როცა ეს ხელი ერთადერთი რჩება ყოველდღიურ საქმიანობაში, მსუბუქ პრობლემებსაც კი შეიძლება დიდი შედეგები ჰქონდეს დამოუკიდებლობასა და ცხოვრების ხარისხში. ამ ხელის მუშაობის გაუმჯობესება ყოველდღიურ ამოცანათა შესრულებას ასწრაფებს, აადვილებს და ნაკლებად დამთრგუნველს ხდის.სამომავლო კვლევები ფოკუსირებული იქნება იმაზე, თუ როგორ შევათავსოთ საუკეთესოდ ნაკლებად დაზიანებული ხელის ვარჯიში უფრო დაზიანებული ხელის სტანდარტულ თერაპიასთან და როგორ გამოვიყენოთ ეს მიდგომები სახლში ყოველდღიურ ცხოვრებაში.მრავალი ინსულტგადატანილისთვის, გამოჯანმრთელება შეიძლება არ ნიშნავდეს დაკარგულის აღდგენას, მაგრამ ნიშნავდეს დარჩენილის განმტკიცებას.კვლევა JAMA Neurology-ში გამოქვეყნდა.

1775668745

მილა იოვოვიჩმა ხელოვნური ინტელექტისთვის პროგრამა დაწერა

მსახიობმა მილა იოვოვიჩი „ვაიბკოდინგით“ - ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით პროგრამირებით დაკავდა. მან შექმნა პროგრამა, რომელიც ნეიროქსელების მეხსიერებას აუმჯობესებს.მსახიობმა სოციალურ ქსელებში დაწერა, რომ პროგრამა MemPalace-ის შექმნის იდეა მას შემდეგ გაუჩნდა, რაც რამდენიმე თვე ფაილების სორტირებაზე მოუწია მუშაობა. „ნებისმიერ არსებულ სისტემაში ძებნა კვლავ საკვანძო სიტყვებით ხორციელდება, რაც, ჩემი აზრით, ძალიან მოუხერხებელია“, - აღნიშნა იოვოვიჩმა.იოვოვიჩმა ნეიროქსელების მიერ ინფორმაციის სორტირების, ძიებისა და დამახსოვრების მექანიკის დახვეწა გადაწყვიტა. ხელოვნური ინტელექტის ინჟინერ ბენ სიგმანთან ერთად მან შეიმუშავა პროგრამა, რომლის საფუძველიცაა დამახსოვრების უძველესი მეთოდი - „მეხსიერების სასახლე“.„საკმაოდ ლოგიკური არქიტექტურა მოვიფიქრე: დიდი ღია სივრცის დაყოფა სხვადასხვა ოთახებად“, - განმარტა იოვოვიჩმა.მსახიობის თქმით, MemPalace-ის შექმნაზე მან „შეცდომებითა და ნულიდან დაწყებული სამუშაოებით სავსე თვეები“ დახარჯა. ამჟამად იოვოვიჩის პროგრამა ღია წვდომაშია (GitHub-ზე).

1775629355

NASA-მ Artemis 2-ის მიერ გადაღებული ფოტოები გამოაქვეყნა

NASA-მ მთვარის უკანა მხარის პირველი ფოტოები გამოაქვეყნა, რომლებიც ასტრონავტებმა ხომალდ „ორიონიდან“ გადაიღეს. ერთ-ერთ კადრში ასევე ნაჩვენებია მზის სრული დაბნელება, რომელიც პირველად დაფიქსირდა დედამიწის ფარგლებს გარეთ, კიდევ ერთ ფოტოზე კი ირმის ნახტომი ჩანს.6 აპრილს „ორიონის“ ეკიპაჟმა მთვარეს სრული წრე შემოუარა და ახლა დედამიწისკენ მოემართება.Artemis 2-მა დედამიწიდან ადამიანების ყველაზე დიდი მანძილით დაშორების რეკორდი მოხსნა, რომელიც 1970 წელს Apollo 13-ის მიერ იყო დამყარებული.

1775596449

დედამიწის ამოსვლა - უნიკალური კადრები ნასას მისიიდან

NASA-მ გამოაქვეყნა Artemis II-ის მთვარის მისიის დროს გადაღებული ფოტოების პირველი ნაკრები.პირველი ფოტო, სახელწოდებით „Eartemis Sunset“, მთვარის მოპირდაპირე მხრიდანაა გადაღებული და ასახავს დედამიწის მთვარის ჰორიზონტის ქვემოთ დაშვებას.„Artemis II-ის ეკიპაჟმა დედამიწის ჩასვლის ეს ხედი 2026 წლის 6 აპრილს, მთვარის გადაფრენის დროს გადაიღო. სურათი მოგვაგონებს დედამიწის ამოსვლის ხატოვან ფოტოს, რომელიც ასტრონავტ ბილ ანდერსმა 58 წლის წინ Apollo 8-ის მთვარის გადაფრენის დროს გადაიღო“, - განმარტა NASA-მ X-ზე.მეორე ფოტო, სახელწოდებით „Artemis II Eclipse“, ასახავს მომენტს, როდესაც მთვარე მზეს დაბნელებს.„სრული დაბნელება, დედამიწის მიღმა“, - ნათქვამია განცხადებაში, რომელიც გამოქვეყნდა X პლატფორმაზე. „მთვარის ორბიტიდან მთვარე მზეს დაბნელებს, რაც კაცობრიობის ისტორიაში ცოტას უნახავს“.ეს სურათები გამოქვეყნდა რამდენიმე საათის შემდეგ, რაც NASA-ს ასტრონავტები რიდ ვაისმენი, ვიქტორ გლოვერი და კრისტინა კოხი, კანადელ ასტრონავტ ჯერემი ჰანსენთან ერთად, 50 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მთვარის შორეულ მხარეს გადაფრენილ პირველ ადამიანებად იქცნენ.ამასობაში, მესამე სურათზე ორიენტალეს აუზის რგოლებია ნაჩვენები.„ორიენტალეს კრატერთან ახლოს, 10 საათის პოზიციაზე, ჩანს ორი პატარა კრატერი, რომლებსაც Artemis II-ის ეკიპაჟმა Integrity და Carroll დაარქვა“, - განმარტა NASA-მ.მთვარეზე ექვსსაათიანი ფრენის დროს Artemis II-ის ეკიპაჟმა დედამიწიდან 252,756 მილზე (406,771 კმ) მეტ მანძილზე გაიარა, რითაც გადააჭარბა Apollo-ს მისიების მიერ მიღწეულ მანძილს და ახალი რეკორდი დაამყარა.ამგვარად, ისინი გახდნენ პირველი ადამიანები ნახევარი ათწლეულის განმავლობაში, რომლებმაც მთვარის შორეული მხარე შეუიარაღებელი თვალით დაინახეს.მთვარის მოპირდაპირე მხარე სრულიად განსხვავდება ნაცნობი ახლო მხარისგან: ის დაფარულია მრავალი კრატერით, აქვს უფრო სქელი ქერქი და დედამიწიდან გაცილებით ნაკლები ბნელი ვულკანური ვაკეა.როდესაც ასტრონავტები ორიონის კოსმოსური ხომალდის მოპირდაპირე მხარეს გადაფრინდნენ, მათ შენიშნეს გასაოცარი გეომეტრიული ნიმუშების - მორევების - და მწვანე და ყავისფერი ფერების მოულოდნელი ტონების - გამოჩენა მთვარის უსწორმასწორო რელიეფზე.მიუხედავად იმისა, რომ თანამგზავრებმა გადაიღეს მთვარის მოპირდაპირე მხარე, ზოგიერთი ეს მახასიათებელი ადამიანის თვალისთვის არასდროს ყოფილა ხილული.