1783370651

9 დღის განმავლობაში დედამიწა მისტიკურ სიგნალს იღებდა - რა დაადგინეს მეცნიერებმა?

2023 წლის სექტემბერში სეისმოლოგებმა უნიკალური სიგნალი დააფიქსირეს, რომელიც ცხრა დღის განმავლობაში მთელ პლანეტაზე ვრცელდებოდა. განსხვავებით მიწისძვრებისგან, ეს სიგნალი მხოლოდ ერთი სიხშირისგან შედგებოდა და ის ისმოდა არქტიკიდან ანტარქტიდამდე. თავდაპირველად მას "USO" ეწოდა — უცნობი სეისმური ობიექტი - წერს Science და Nature Communications-ი.საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ ამ სიგნალის მიზეზი გახდა მასშტაბური კატასტროფა აღმოსავლეთ გრენლანდიაში. 2023 წლის 16 სექტემბერს დიქსონის ფიორდში გიგანტური მეწყერი ჩამოიშალა, რომლის მოცულობა დაახლოებით 10 000 ოლიმპიური აუზის ტოლფასი იყო ქანების სახით. ამან გამოიწვია 200-მეტრიანი მეგაცუნამი — ტალღა, რომელიც სიდიდით აღემატებოდა ცნობილი სატელიტურ კოშკს, Space Needle-ს.ფიორდში წყალმა წინ და უკან მოძრაობა დაიწყო, რასაც სეიში ეწოდება — ფენომენი, რომელიც დაახლოებით 10 000-ჯერ აირეკლა ცხრა დღის განმავლობაში. სწორედ ეს მოძრაობა დააფიქსირეს სეისმურმა სენსორებმა მთელ მსოფლიოში. მეცნიერები კატასტროფის მიზეზად კლიმატის ცვლილებას და მყინვარების დნობას ასახელებენ, რამაც მთის ფერდობები არასტაბილური გახადა. „ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა წყლის შხეფისგან წარმოქმნილი რხევა დედამიწის ქერქის გავლით მთელ პლანეტაზე გავრცელდა,“ — აღნიშნა სეისმოლოგმა სტივენ ჰიკსმა (UCL-დან).

1783367463

„ელ-ნინიო“ მოქმედებას ივლისის მეორე ნახევარში დაიწყებს - რას პროგნოზირებენ სპეციალისტები

გლობალური ამინდის პროგნოზის მიხედვით, 2026 წლის მეორე ნახევარში მოსალოდნელია ძლიერი კლიმატური ფენომენის  ელ-ნინიოს ჩამოყალიბება, რომელიც მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ამინდის მკვეთრ ცვლილებებს გამოიწვევს.იაპონიის მეტეოროლოგიური ბიუროს ინფორმაციით, 70%-იანი ალბათობა არსებობს, რომ ელ-ნინიო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ზაფხულის სეზონზე გამოვლინდება. ჩინეთის შესაბამისი უწყებების პროგნოზით კი, ამ ფენომენის ეფექტები ქვეყანაში წლის ბოლოსთვის გახდება შესამჩნევი, თავად პროცესი კი შესაძლოა მაისიდან დაიწყოს. ამასთან, აშშ-ის კლიმატის პროგნოზის ცენტრი 61%-იან შანსს ასახელებს, რომ ელ-ნინიო მაისიდან ივლისის პერიოდში ჩამოყალიბდება.ავსტრალიის მეტეოროლოგიური ბიურო ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონებში მაისიდან აგვისტომდე ხანგრძლივ ნალექებს პროგნოზირებს.ელ-ნინიო და ლა-ნინია წყნარი ოკეანის ტროპიკული ნაწილის ერთიანი კლიმატური სისტემის საპირისპირო ფაზებია. ელ-ნინიო ხასიათდება ეკვატორული წყნარი ოკეანის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილის ზედაპირული წყლების არაბუნებრივი გათბობით, რაც ატმოსფერული წნევის ცვლილებებისა და პასატური ქარების შესუსტების შედეგად ხდება. ამის გამო თბილი წყლები აღმოსავლეთისკენ გადაადგილდება და გლობალური ამინდის სურათი მნიშვნელოვნად იცვლება.ლა-ნინია კი საპირისპირო პროცესია — ამ დროს პასატური ქარები ძლიერდება, თბილი წყლები დასავლეთისკენ გადაადგილდება, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის ტემპერატურა ნორმაზე დაბლა ეცემა.მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის შეფასებით, მიმდინარე წლის ელ-ნინიოსგან მოსალოდნელია გლობალური ტემპერატურის ზრდა და ექსტრემალური ამინდის მოვლენების გახშირება, მათ შორის ძლიერი სიცხეები და ინტენსიური ნალექები. ნალექების მატება პროგნოზირებულია სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში, აშშ-ის სამხრეთში, აფრიკის რქასა და ცენტრალურ აზიაში, ხოლო შედარებით მშრალი ამინდია მოსალოდნელი ავსტრალიაში, ინდონეზიასა და სამხრეთ აზიის რიგ ქვეყნებში.ასევე ვარაუდობენ, რომ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზაფხულში ქარიშხლების რაოდენობა გაიზრდება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ წყნარ ოკეანეში, თუმცა შემცირდება ატლანტის ოკეანის აუზში.წარსულში ელ-ნინიოს მოვლენებს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონია. მაგალითად, 2015-2016 წლების ძლიერმა ელ-ნინიომ გვალვები გამოიწვია ავსტრალიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, შეასუსტა ინდური მუსონი და მნიშვნელოვნად შეამცირა სასოფლო-სამეურნეო მოსავლიანობა. 1997-1998 წლების ერთ-ერთმა ყველაზე ძლიერმა შემთხვევამ აზიაში გვალვა და ამერიკის კონტინენტზე მასშტაბური წყალდიდობები გამოიწვია.სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი კლიმატური პროცესები გლობალურ ეკონომიკასა და სოფლის მეურნეობაზეც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს, რის გამოც მიმდინარე წლის პროგნოზს განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა.მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ოკეანეებისგან შორს, კავკასიის რეგიონში მდებარეობს, გლობალური კლიმატური სისტემები ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. როგორ აისახება წყნარი ოკეანის გათბობა ჩვენს რეალობაზე?მარტივად რომ ვთქვათ, ელ-ნინიო არის ოკეანისა და ატმოსფეროს ურთიერთქმედების ციკლი. ამ დროს წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ჩვეულებრივზე მეტად თბება. ეს „ზედმეტი სითბო“ ატმოსფეროში გამოიყოფა, ცვლის ჰაერის მასების მოძრაობას და მთელ მსოფლიოში იწვევს: ზოგან უპრეცედენტო გვალვებსა და ხანძრებს, ზოგან კი — კატასტროფულ ნალექებსა და წყალდიდობებს.როგორ აღწევს ოკეანის სითბო საქართველომდე?საქართველოზე ელ-ნინიო პირდაპირ გავლენას არ ახდენს, თუმცა ის მოქმედებს ევროპისა და ხმელთაშუა ზღვის ცირკულაციურ სისტემებზე, რომლებიც, თავის მხრივ, ჩვენი რეგიონის ამინდს განსაზღვრავენ.კლიმატოლოგების დაკვირვებით, ელ-ნინიოს აქტიურ ფაზაში საქართველოში რამდენიმე ძირითადი ტენდენცია იკვეთება:1. ანომალიურად ცხელი ზაფხული;ელ-ნინიო, როგორც წესი, ზრდის გლობალურ ტემპერატურას. საქართველოში ეს ვლინდება ხანგრძლივი, დამღლელი სიცხის ტალღებით. ზაფხულის თვეებში თერმომეტრის ნიშნული ხშირად აჭარბებს ნორმას, რაც ქალაქებში ცხოვრებას აუტანელს ხდის, ხოლო რეგიონებში ხანძრების გაჩენის რისკს ზრდის.2. არაპროგნოზირებადი ნალექები და ლოკალური შტორმები;ელ-ნინიოს პერიოდში ირღვევა ნალექების ბალანსი. მოსალოდნელია ხანგრძლივი გვალვები, რომლებსაც მოულოდნელად ცვლის უეცარი, კატასტროფული ხასიათის თავსხმა წვიმები. ასეთი ხანმოკლე, მაგრამ ძლიერი ნალექი ხშირად ხდება ნიაღვრების, მეწყერებისა და ღვარცოფების მიზეზი, რაც საქართველოს მთიანი რელიეფისთვის განსაკუთრებით სახიფათოა.3. თბილი ზამთარი;ელ-ნინიოს წლებში საქართველოში ზამთარი ხშირად ჩვეულებრივზე რბილი და თბილია. ბარში თოვლის საფარი მინიმალურია, თუმცა ეს სულაც არ არის კარგი ამბავი. თბილი ზამთარი ნიშნავს მთებში თოვლის ნაკლებობას, რაც გაზაფხულსა და ზაფხულში მდინარეების დაშრობას და წყლის დეფიციტს იწვევს.

1783348344

აღმოაჩინეს აქამდე უცნობი იმუნური რეაქცია, რომელიც შეიძლება კიბოს უჯრედების ფარული ხრიკის დამარცხებაში დაგვეხმაროს

სხეულის იმუნური სისტემის წევრ მცველთა არმიაში თითოეულს საკუთარი სამიზნე ჰყავს, რომელსაც მეთვალყურეობს. როგორც კი შემოჭრილი ის უცხო სხეულის ან ინფიცირებული უჯრედის მარკერს შენიშნავს, იწყებს თავდასხმას ან დასახმარებლად სხვა უჯრედებს უხმობს — ხდება იმუნური პასუხის მობილიზება.თუმცა, ცოტა ხნის წინ მკვლევრებმა რაღაც მოულოდნელი აღმოაჩინეს იმუნური სისტემის მიერ კიბოსთან ბრძოლის შესახებ, რაც თავდაყირა აყენებს ჩვენს დიდი ხნის შეხედულებას იმის შესახებ, თუ რომელ სამიზნეებს ესხმიან თავს სხვადასხვა იმუნური უჯრედები.აღმოჩენის არსი მდგომარეობს მზაკვრულ ხრიკში, რომელსაც კიბოს უჯრედები ზოგჯერ იყენებენ ჩვენი ბუნებრივი თავდაცვის სისტემისთვის გვერდის ასავლელად — ისინი არსებითად მალავენ თავიანთ საიდენტიფიკაციო სამკერდე ნიშნებს, რომლებსაც ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსი (MHC) ეწოდება.ასეთი მოტყუება კიბოს უჯრედებს ეხმარება, რომ ისინი ვერ დააფიქსიროს ციტოტოქსიკურმა T-ლიმფოციტებმა (CD8+ T cells) — იმუნური სისტემის გამანადგურებელი ტიპის უჯრედებმა, რომლებსაც „მკვლელ“ T-ლიმფოციტებსაც უწოდებენ.თუმცა, ამ ახალი აღმოჩენით, მეცნიერები მიხვდნენ, რომ კიბოს უჯრედები უფრო მოწყვლადი ხდება იმ სხვა იმუნური უჯრედების მიმართ, რომლებიც აქამდე მეორად დამხმარე რაზმად ითვლებოდა — ესენია CD4+ T-ლიმფოციტები , ანუ „დამხმარე“ T-ლიმფოციტები. მიჩიგანის უნივერსიტეტისა და ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის მკვლევართა მიერ გაკეთებული ეს აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს იმუნოლოგიაში ათელწულების განმავლობაში მიმდინარე კვლევებს და შეიძლება კიბოს მიღმაც ჰქონდეს გავლენა.„ჩვენს ნაშრომს, თუ შემდომში დადასტურდება, გავლენა ექნება T-ლიმფოციტებით განპირობებულ იმუნურ რეაგირებაზე კიბოსა და ტრანსპლანტოლოგიის მიღმაც“, — ამბობს აშშ-ის ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის იმუნოლოგი პავან რედი.არსებობს ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსის (MHC) ორი ძირითადი კლასი. I კლასის ნიშნების შესახებ ყველა ბირთვიანი უჯრედი (გარდა სისხლის წითელი უჯრედებისა) იუწყება, რათა იმუნურ სისტემას აცნობოს, ვინ არიან ისინი და რას საქმიანობენ.II კლასი ოდნავ განსხვავებულია — ისინი კონკრეტულად იმუნური სისტემის მზვერავების, მაკროფაგების მიერ არის გამოხატული, როგორც გაფრთხილებები T-ლიმფოციტებისთვის სხეულში პოტენციურად საზიანო მასალის არსებობის შესახებ.აქამდე მიიჩნეოდა, რომ საეჭვო MHC I მარკერების მქონე უჯრედებზე ნადირობდნენ CD8+ T-ლიმფოციტები, MHC II-ით მონიშნულ უჯრედებს კი CD4+ T-ლიმფოციტები ანადგურებდნენ. თაგვებზე ასევე შეისწავლეს ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადება (GVHD) — მდგომარეობა, როცა დონორისგან გადანერგილი ღეროვანი უჯრედები შეცდომით ესხმიან თავს სხეულის ჯანმრთელ ქსოვილებს. როცა ამ თაგვებში MHC I სანიშნეები არ იყო, CD4+ T-ლიმფოციტებს მაინც შეეძლოთ სამიზნე ნაწლავის უჯრედების განადგურება, რაც ხსნის, თუ როგორ შეიძლება დონორის იმუნურმა უჯრედებმა დააზიანონ ნაწლავები.მკვლევრებმა გამოავლინეს, როგორ ასრულებენ CD4+ T-ლიმფოციტებ თავიანთ სამუშაოს ამ სცენარებში — იყენებენ პროცესს, სახელად ფეროპტოზი, რომელშიც უჯრედები იღუპებიან რკინა-დამოკიდებული დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის ფორმით.„ამჯერად ჩვენ დავადგინეთ, რომ ფეროპტოზი არის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადების სიმძიმის ხელშემწყობი ფაქტორი. მომავალ კვლევებში უნდა დადგინდეს, ხელს უწყობს თუ არა ფეროპტოზი სხვა სამიზნე ორგანოების დაზიანებას“, — წერენ მკვლევრები.ვინაიდან ეს აღმოჩენა სრულიად ახალია, ჯერ კიდევ ბევრი რამაა გასაკეთებელი, რათა დადასტურდეს, რომ ის ზუსტად ისე მუშაობს, როგორც ამას მკვლევრები გვთავაზობენ, მაგრამ, მომავალში, ეს ცოდნა შესაძლოა ჩვენს სასარგებლოდ გამოვიყენოთ კიბოს მკურნალობის მეთოდების შემუშავებაში... სრულად

1783320660

მეცნიერებმა ყურადღების კონცენტრაციაზე პასუხისმგებელი ნეირონები აღმოაჩინეს - აღმოჩენა შესაძლოა ADHD-ის მკურნალობას დაეხმაროს

ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა თაგვებზე ჩატარებული კვლევის შედეგად ტვინში ევოლუციურად უძველესი ნეირონები აღმოაჩინეს, რომლებიც, მათი შეფასებით, ყურადღების კონცენტრაციისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მსგავსი ნეირონები შესაძლოა ადამიანის ტვინშიც არსებობდეს.კვლევა შერჩევითი სივრცული ყურადღების მექანიზმს შეეხებოდა. ეს არის უნარი, რომლის საშუალებითაც ტვინი გარემოში ყველაზე მნიშვნელოვან ინფორმაციას არჩევს, ხოლო დანარჩენ გამღიზიანებლებს დროებით უგულებელყოფს. სწორედ ამ მექანიზმის დარღვევაა დამახასიათებელი ისეთი მდგომარეობებისთვის, როგორიცაა ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის სინდრომი (ADHD) და შიზოფრენია.ექსპერიმენტის ფარგლებში თაგვებს სპეციალური დავალება მისცეს — მათ ეკრანზე გამოსახულ მთავარ სიმბოლოზე უნდა გაემახვილებინათ ყურადღება და დანარჩენი გამოსახულებები უგულებელეყოთ. სწორი პასუხის შემთხვევაში ჯილდოს იღებდნენ.მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ თაგვები ამ დავალებას წარმატებით ასრულებდნენ, თუმცა მას შემდეგ, რაც სპეციალური ვირუსის დახმარებით აღმოჩენილი ნეირონების აქტივობა დროებით შეამცირეს, ცხოველებმა ყურადღების კონცენტრაციის უნარი მნიშვნელოვნად დაკარგეს და ვეღარ არჩევდნენ, რომელი ინფორმაცია იყო მნიშვნელოვანი.აღმოჩენილი ნეირონები თავის ტვინის ღეროში მდებარეობს და ნეირომედიატორ GABA-ს იყენებს. ისინი მონაწილეობენ შუა ტვინის ზედა ბორცვის მუშაობის რეგულაციაში — უბნის, რომელიც ვიზუალური და სხვა სენსორული ინფორმაციის დამუშავებასა და გარემოში ორიენტაციას უზრუნველყოფს.აქამდე მეცნიერები მიიჩნევდნენ, რომ შერჩევითი სივრცული ყურადღება მხოლოდ ტვინის შედარებით ახალ, ქერქოვან უბნებთან იყო დაკავშირებული. ახალი კვლევა კი აჩვენებს, რომ ამ პროცესში შესაძლოა ბევრად უფრო ძველი, ევოლუციურად უძველესი ნერვული სტრუქტურებიც მონაწილეობდეს.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ აღმოჩენის ადამიანებზე გავრცელების დასადასტურებლად დამატებითი კვლევებია საჭირო. მათი თქმით, თუ მსგავსი ნეირონები ადამიანის ტვინშიც დადასტურდება, ეს შესაძლოა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გახდეს ADHD-ისა და სხვა ნეიროფსიქიატრიული დარღვევების უკეთ შესწავლისა და მკურნალობის მიმართულებით.

1783091026

მეცნიერებმა იშვიათი სოკო შეისწავლეს, რომელსაც კიბოს უჯრედების განადგურება შეუძლია

იშვიათი სოკო, სახელად Antrodia cinnamomea, მხოლოდ ტაივანში ერთ კონკრეტულ, გადაშენების პირას მყოფ ხესთან იზრდება. ამ სოკოს ხალხურ მედიცინაში დიდი ხანია იყენებენ და კვლევებით დადგინდა, რომ მას კიბოსთან ბრძოლის უნარიც აქვს. ეს განსაკუთრებული ეფექტი მასში შემავალი შაქრის მოლეკულების დამსახურებაა.ტაივანის ეროვნული უნივერსიტეტისა და იანგ მინგ ჩიაო ტუნგის ეროვნული უნივერსიტეტის მკვლევრებმა სოკოს ეს უნარი მის მიერ წარმოებულ ნაერთებზე, კერძოდ სულფატ პოლისაქარიდებზე (SPS) დაკვირვებისას აღმოაჩინეს. SPS არის შაქრის მოლეკულის სახეობა, რომელიც გლუკოზის, გალაქტოზისა და სულფატის ნაერთებს ერთ მოლეკულაში აერთიანებს.ამ სოკოსა და შაქრის მოლეკულებში კიბოსა და ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი აქამდეც დაუფიქსირებიათ, მაგრამ მოქმედების ზუსტი მექანიზმი ბოლომდე შესწავლილი არ იყო.Antrodia cinnamomea-ს მოყვანა ლაბორატორიაშიც შეიძლება, რის გამოც მისი ბუნებაში შეგროვება საჭირო აღარ არის. მეცნიერები ფიქრობდნენ, რომ მისი ბიოაქტიური თვისებები მხოლოდ SPS შაქრების ჯგუფის დამსახურებით აქტიურდებოდა. ამის გადასამოწმებლად მათ შეიმუშავეს ტექნოლოგია, რომელიც სოკოს SPS მოლეკულების დიდი რაოდენობით წარმოქმნისკენ უბიძგებდა.მათ აღმოაჩინეს განსაკუთრებით სასარგებლო ნაერთის ტიპი — N50 F2. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ მან უჯრედებში ანთების ძირითადი გამომწვევი ფაქტორები შეამცირა და ფილტვის კიბოს უჯრედები გაანადგურა.ექსპერიმენტები მხოლოდ კულტივირებულ უჯრედებზე ტარდებოდა და ისინი ცოცხალ ადამიანებზე არ ვრცელდება. ამის მიუხედავად, აღმოჩენა ახალი თერაპიული მკურნალობის შემუშავებისკენ წინ გადადგმული დიდი ნაბიჯია.„ეს კვლევა აჩვენებს, რომ Antrodia cinnamomea-ს სულფატ პოლისაქარიდებს ანთების საწინააღმდეგო ძლიერი ეფექტი აქვს და კიბოს უჯრედებს აფერხებს", -  წერენ მკვლევრებიაღმოჩენა გვიჩვენებს, რომ ბუნებრივი საშუალებები შეიძლება მკურნალობის ახალი მეთოდების წყარო იყოს. წინა კვლევების მიხედვით, კიბოს უჯრედებთან ბრძოლა სხვადასხვა მცენარეს, წყლის დათვებსა და მორიელის შხამსაც კი შეუძლია.ახლა კი ამ ჩამონათვალს შეგვიძლია Antrodia cinnamomea-ც მივუმატოთ. ჯერ კიდევ ბევრი სამუშაოა ჩასატარებელი, რათა ეს აღმოჩენა ლაბორატორიული ექსპერიმენტიდან რეალურ და უსაფრთხო სამკურნალო საშუალებებად იქცეს. ამის მიუხედავად, მკვლევრებმა მიზანს მიაღწიეს და იშვიათ სოკოში გამოავლინეს მოლეკულები, რომლებსაც ცვლილების მოხდენა შეუძლია.

1783027803

იშვიათი და დაუჯერებელი სამედიცინო შემთხვევა - რას წერს უცხოური მედია

კიბო მკურნალობის გარეშე გაქრა - იშვიათი და დაუჯერებელი სამედიცინო შემთხვევის შესახებ ინფორმაციას უცხოური მედია ავრცელებს.გამოცემის ცნობით, 59 წლის ქალს მკლავზე ავთვისებიანი სიმსივნე ჰქონდა. დიაგნოზისთვის ჩატარებულმა ბიოფსიამ (ნემსით სინჯის აღებამ) ორგანიზმში ისეთი ძლიერი იმუნური რეაქცია გამოიწვია, რომ სხეულმა კიბო თავად გაანადგურა.მკვლევართა შეფასებით, ნემსის ჩხვლეტამ სიმსივნური უჯრედები დააზიანა და „განგაშის სიგნალი“ გამოსცა. იმუნურმა სისტემამ (T-ლიმფოციტებმა) კიბო დაინახა და სულ რაღაც 3-4 დღეში მისი განადგურება დაიწყო. მეცნიერთა განცხადებით, სავარაუდოდ, ზოგიერთ ადამიანს აქვს იშვიათი გენეტიკური ფაქტორები, რომლებიც მათ იმუნურ სისტემას ასეთ „სუპერძალას“ ანიჭებს.ეს მსოფლიოში მხოლოდ მე-9 დადასტურებული შემთხვევაა, როცა ამ ტიპის კიბო ბიოფსიის შემდეგ გაქრა. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ამ იშვიათი შემთხვევის დეტალურად შესწავლით ახალ, უფრო ეფექტიან პრეპარატებს შექმნიან.

1782980529

მსოფლიო ოკეანე ივნისში რეკორდულად გაცხელდა

ევროკავშირის სადამკვირვებლო პროგრამის, Copernicus Marine Service-ის (CMS) მონაცემებით, გასულ თვეში მსოფლიო ოკეანის ზედაპირის საშუალო ტემპერატურამ +20,98°C შეადგინა. ივნისის წინა რეკორდი 2024 წელს დაფიქსირდა და +20,89 გრადუსს შეადგენდა. ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ უახლოეს თვეებში სხვა მაქსიმალური მაჩვენებლებიც გაიზრდება.ოკეანეები დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით ორ მესამედს ფარავს. CMS-ის შეფასებით, ტემპერატურის მკვეთრი მატების მიზეზი გლობალური დათბობისა და ელ-ნინიოს ურთიერთქმედებაა. ელ-ნინიო კლიმატური მოვლენაა, რომელიც ორიდან შვიდ წლამდე პერიოდულობით მეორდება და წყნარი ოკეანის გარკვეულ ნაწილში წყლის ტემპერატურის მერყეობით გამოიხატება.ოკეანეებს გლობალური კლიმატის რეგულირებაში საკვანძო როლი აკისრიათ. ისინი კაცობრიობის მიერ CO₂-ის გამონაბოლქვით გამოწვეული ჭარბი სითბოს უდიდეს ნაწილს შთანთქავენ. ოკეანის ტემპერატურის მატებას შესაძლოა პლანეტისთვის სავალალო შედეგები ჰქონდეს: ის აძლიერებს შტორმებსა და ნალექს, იწვევს მარჯნების გაუფერულებასა და კვდომას და ზრდის ზღვის დონეს.

1782889551

დიდი ადრონული კოლაიდერი ოთხი წლით გააჩერეს

ბირთვული კვლევების ევროპულმა ორგანიზაციამ (CERN) დიდი ადრონული კოლაიდერის ოთხი წლით გეგმური გაჩერების შესახებ გამოაცხადა. ამ პერიოდის განმავლობაში, რომელსაც CERN-ში Long Shutdown 3-ს (ხანგრძლივი გათიშვა 3) უწოდებენ, კოლაიდერის ტექნიკური მომსახურება და მოდერნიზაცია იგეგმება. სამუშაოების მიზანია კოლაიდერის გარდაქმნა მაღალი სიკაშკაშის მოდერნიზებულ ამაჩქარებლად - HiLumi LHC.თავდაპირველ კონსტრუქციასთან შედარებით, განახლებულ კოლაიდერს წამში 10-ჯერ მეტი შეჯახების წარმოება შეეძლება, რაც, მეცნიერების ვარაუდით, ბუნების ფუნდამენტური კანონების კვლევის შესაძლებლობებს მნიშვნელოვნად გააფართოებს.დიდ ადრონულ კოლაიდერს ტექნიკური მომსახურებისა და მოდერნიზაციისთვის რეგულარულად აჩერებდნენ. თუმცა, როგორც CERN-ში უსვამენ ხაზს, Long Shutdown 3-ის განმავლობაში კოლაიდერის ყველაზე მასშტაბური მოდერნიზაცია იგეგმება, 2008 წელს მისი მუშაობის დაწყების შემდეგ.CERN-ის ინფორმაციით, განახლებული დიდი ადრონული კოლაიდერი ჰიგსის ბოზონის უფრო ზუსტად შესწავლის საშუალებას მოგვცემს - 2012 წელს ამ ნაწილაკის არსებობა სწორედ კოლაიდერის დახმარებით დადასტურდა.დიდი ადრონული კოლაიდერის მთავარ ამოცანად კვლავ რჩება „ახალი ფიზიკის“ ძიება - იმ მოვლენებისა, რომლებიც სტანდარტული მოდელის ჩარჩოებს სცილდება.

1782888890

Ford-მა სამსახურში დააბრუნა ინჟინრები მას შემდეგ, რაც ხელოვნურმა ინტელექტმა პროდუქციის ხარისხი სათანადოდ ვერ შეამოწმა

ამერიკულმა ავტოკონცერნმა Ford-მა აღიარა, რომ ავტომობილების შემუშავებისას ხელოვნურ ინტელექტზე გადაჭარბებულმა ფსონმა კომპანიას ხარისხის კონტროლის მოსალოდნელი დონის უზრუნველყოფის საშუალება არ მისცა. ბოლო 3 წლის განმავლობაში კომპანიამ სამსახურში დააბრუნა, დაიქირავა და თანამდებობაზე დააწინაურა 350 გამოცდილი ინჟინერი.„ჩვენ შეცდომით გვჯეროდა, რომ მხოლოდ ხელოვნური ინტელექტის დანერგვით და ჩვენი საპროექტო მოთხოვნების გათვალისწინებით, მაღალი ხარისხის პროდუქტს მივიღებდით“, - განაცხადა Ford-ის ავტომობილების აპარატურული ინჟინერიის ვიცე-პრეზიდენტმა ჩარლზ პუნმა.მისი თქმით, ყველაზე გამოცდილი სპეციალისტების ნაწილმა კომპანია მანამ დატოვა, სანამ მათი ცოდნა და პრაქტიკული გამოცდილება სრულად იქნებოდა გამოყენებული ხელოვნური ინტელექტის სისტემების გასაწვრთნელად. შედეგად, Ford-ს მოუწია გადაეხედა ხარისხის კონტროლის მიდგომისთვის და ჩაერთო გამოცდილი ინჟინრები, რომლებიც ახლა პროექტების შემოწმებაში, ახალგაზრდა თანამშრომლების სწავლებასა და AI-ის მუშაობისთვის საჭირო მონაცემების სრულყოფაში მონაწილეობენ.

1782830879

ექიმებმა სიამის ტყუპი დები წარმატებით განაცალკევეს - უნიკალური ოპერაცია საუდის არაბეთში

საუდის არაბეთში ექიმებმა ურთულესი ოპერაციის შედეგად 2 წლის სიამის ტყუპი დები ოლივია და ჯანა წარმატებით განაცალკევეს.ფილიპინებიდან ჩამოსულ პატარებს ქირურგიული ჩარევა მეფე აბდულას სახელობის ბავშვთა სპეციალიზებულ საავადმყოფოში ჩაუტარდათ.ექვსსაათიანი ოპერაცია ექვს ეტაპად შესრულდა და მასში 22-კაციანი მრავალპროფილური სამედიცინო გუნდი მონაწილეობდა.ტყუპები გულმკერდისა და მუცლის არეში ერთმანეთთან შეზრდილები დაიბადნენ. მათ იშვიათი მდგომარეობა - თორაკო-ომფალოპაგუსი - აღენიშნებოდათ, რის გამოც გულის გარსსა და ღვიძლის ნაწილს იზიარებდნენ.ოპერაციის ხელმძღვანელის, ექიმ ალი ალ-შაჰრის განცხადებით, ქირურგიულმა ჩარევამ გართულებების გარეშე ჩაიარა.„ამჟამად ბავშვები ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში იმყოფებიან. ვაკონტროლებთ სასიცოცხლო მაჩვენებლებს, სითხის ბალანსს და საჭიროების შემთხვევაში ვუზრუნველყოფთ სუნთქვის მხარდაჭერას. ასეთ შემთხვევებში პაციენტები, როგორც წესი, ინტენსიურ თერაპიას 3-5 დღეში ტოვებენ,“- განაცხადა ექიმმა.მისივე თქმით, ოპერაციამდე ტყუპებმა ხანგრძლივი მოსამზადებელი ეტაპი გაიარეს, ხოლო მათი ამჟამინდელი მდგომარეობა სტაბილურია.ქირურგიული ჩარევა საუდის არაბეთის სიამის ტყუპების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში განხორციელდა. ფილიპინური მედიის ინფორმაციით, ოპერაციისა და შემდგომი რეაბილიტაციის სრული ხარჯები საუდის არაბეთის მთავრობამ დაფარა.„ბოლოს და ბოლოს დადგა დღე, რომელსაც ამდენ ხანს ველოდით. ახლა ისინი დამოუკიდებელ ადამიანებად, ნორმალური ცხოვრებით იცხოვრებენ,“- განაცხადა ტყუპების დედამ, ჯინალინ მანუელმა.საუდის არაბეთის სიამის ტყუპების პროგრამის ფარგლებში დღემდე 70-ზე მეტი მსგავსი ოპერაციაა ჩატარებული. ოლივია და ჯანა მეოთხე წყვილია, რომლის წარმატებით განცალკევებაც სწორედ ამ სამედიცინო გუნდმა შეძლო.სპეციალისტების შეფასებით, მსგავსი ოპერაციები მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ქირურგიულ ჩარევად ითვლება და მათი წარმატება მაღალკვალიფიციური გუნდის, თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და ხანგრძლივი წინასწარი დაგეგმვის შედეგია.

1782830351

მეცნიერების ახალი აღმოჩენა - დემენციის რისკის პროგნოზირება, შესაძლოა, ათწლეულებით ადრე მოხდეს

სისხლის ერთი კონკრეტული ცილით, შესაძლოა, დემენციის რისკის პროგნოზირება ათწლეულებით ადრე მოხერხდეს. ჩვენს ორგანიზმში არსებული ბიომარკერები ხშირად წინასწარ გვეუბნებიან, თუ როგორ წარიმართება მომავალში ჩვენი ჯანმრთელობა. ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნებულმა ახალმა მასშტაბურმა კვლევამ გამოავლინა უმნიშვნელოვანესი ადრეული ბიომარკერი, რომელიც შუახნის ასაკში გაზომვისას, ხანდაზმულობაში დემენციის განვითარების რისკს ააშკარავებს.ახალი ბიომარკერი არის ცილა GDF15, რომელიც სისხლის პლაზმაში გვხვდება. აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, ისლანდიასა და იაპონიაში ათეულობით ათას ადამიანზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ 55 წლის (ან უფრო ადრეულ) ასაკში სისხლში ამ ცილის მაღალი დონე მომდევნო ათწლეულებში დემენციის განვითარების პირდაპირი წინაპირობაა.ტვინის ზომის შემცირება: მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სისხლში GDF15-ის მაღალი კონცენტრაცია მჭიდრო კავშირშია ცერებროსპინალურ სითხეში მის მატებასთან და თავის ტვინის ზომის შემცირებასთან. თუმცა, საინტერესოა, რომ ის არ უკავშირდება ალცჰაიმერისთვის დამახასიათებელ ტოქსიკურ ამილოიდურ გროვებს.„მენდელის რანდომიზაციის“ გენეტიკური მეთოდით დამტკიცდა, რომ ეს ცილა დაავადების უბრალო გვერდითი ნიშანი კი არ არის, არამედ თავად წარმოადგენს დემენციის (განსაკუთრებით ვასკულარული დემენციის) ერთ-ერთ მამოძრავებელ ძალას, რადგან ეს გენეტიკური კავშირი დამოუკიდებელია ადამიანის ცხოვრების წესისგან.ჩვეულებრივ, GDF15-ის ფუნქცია ორგანიზმში იმუნური სისტემის უსაფრთხოდ კონტროლი და ანთების მართვაა (მაგალითად, მას კიბოს უჯრედების გავრცელების დათრგუნვაც შეუძლია). თუმცა, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ როდესაც საქმე დემენციას ეხება, ეს ცილა იმუნურ სისტემას ზედმეტად „ამშვიდებს“, რის გამოც ტვინი გარეშე დაზიანებების მიმართ სრულიად დაუცველი რჩება.ამ აღმოჩენის წყალობით, მომავალში ექიმებს შეეძლებათ სიმპტომების გამოჩენამდე ათწლეულებით ადრე მიიღონ პრევენციული ზომები დაავადების მართვისა და მკურნალობისთვის. 

1782826080

აღმოაჩინეს ანტარქტიკაში ზღვის არსებები, რომლებიც შესაძლოა მელანომის განკურნებაში დაეხმაროთ

სამხრეთ ფლორიდის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ტოქსინები, რომლებსაც პატარა საზღვაო ორგანიზმები გამოიმუშავებენ, შესაძლოა, მელანომის სამკურნალოდ იყოს გამოყენებული.The Guardian-ის ცნობით, მეცნიერებმა ანტარქტიდაში ექვსკვირიანი ექსპედიცია ჩაატარეს. მათ იქ ასციდიების - უხერხემლო ცხოველების ნიმუშები შეაგროვეს, რომლებიც უფრო მეტად ცნობილია, როგორც „ზღვის შხეფები“. ისინი ყინულოვან წყლებში ბინადრობენ.ქიმიის პროფესორმა ბილ ბეიკერმა განაცხადა, რომ ტოქსინებმა, რომლებსაც ეს ორგანიზმები მტაცებლებისგან თავდასაცავად გამოიმუშავებენ, თაგვებზე ჩატარებული კვლევის დროს, მელანომის უჯრედები გაანადგურეს.„კარგი ამბავი ის არის, რომ ამ ნივთიერებას თაგვები არ დაუხოცავს. მან მათი კიბო გაანადგურა, ასე რომ, ჩვენ ვიცით, რომ ტოქსინს აქვს ფიზიოლოგიური თვისებები, რათა იმოქმედოს როგორც წამალმა. გვჭირდება მასალა, რათა ჩავატაროთ უფრო მასშტაბური კვლევა თაგვებზე, შესაძლოა გადავიდეთ ცხოველების სხვა მოდელებზეც და თუ უსაფრთხოებას დავამტკიცებთ, მაშინ შევძლებთ ადამიანებზე გამოცდის დაწყებას“, - თქვა პროფესორმა.ბეიკერმა აღნიშნა, რომ პრეპარატის შექმნის გზა გრძელი იქნება.