1769887377

10 პროფესია, რომელიც უახლოეს 5 წელიწადში, შესაძლოა, გაქრეს

ციფრული ტექნოლოგიებისა და ხელოვნური ინტელექტის სწრაფმა განვითარებამ შრომის ბაზარი რადიკალურად შეცვალა. მრავალი პროფესია, რომელიც წარსულში ადამიანურ შრომას მოითხოვდა, დღეს ავტომატიზაციისა და ალგორითმების გავლენის ქვეშ ექცევა. შედეგად, სამუშაო ადგილების ნაწილი ქრება ან მნიშვნელოვნად მცირდება.სპეციალისტების შეფასებით, უახლოეს 5 წელიწადში გაქრობის საფრთხის წინაშე დგანან ისეთი პროფესიები, როგორიცაა მოლარეები, ტელემარკეტერები, ტურისტული აგენტები, ბანკის მოლარეები და ფოსტის თანამშრომლები.ამის მიზეზია თვითმომსახურების სისტემების, ხელოვნური ინტელექტით მართვადი ჩატბოტების, ონლაინ პლატფორმებისა და ციფრული გადახდის სერვისების სწრაფი გავრცელება.ტექნოლოგიები კომპანიებს საშუალებას აძლევს, პროცესები უფრო სწრაფად, იაფად და ნაკლები ადამიანური რესურსით მართონ, რაც პროფესიის არჩევისას თანამედროვე ტენდენციების გათვალისწინებას სულ უფრო მნიშვნელოვანია ხდის.👉 ტელემარკეტერებიAI-ზე დაფუძნებულ ბოტებს და ავტომატურ ზარების სისტემებს შეუძლიათ გააკონტროლონ უამრავი ზარი ერთდროულად და უზრუნველყონ უწყვეტი პასუხი, რის გამოც სატელეფონო გაყიდვების ტიპიური როლი მნიშვნელოვნად უსარგებლო ხდება.👉 მონაცემების შეყვანის თანამშრომლებიმაგალითად OCR (ოპტიკური სიმბოლოების ამოცნობა) და ენის დამუშავების სისტემები უკვე სწრაფად ასრულებენ მონაცემების დამუშავებასა და შეყვანას, რასაც ადამიანი ასრულებდა.👉  ბანკის მოლარეებიმობილური ბანკინგის აპლიკაციებმა და ჰიბრიდული ციფრული მომსახურების სისტემებმა მნიშვნელოვნად შეამცირა ფილიალებში მოლარეების საჭიროება, რადგან ბევრი საბანკო ოპერაცია უკვე დამოუკიდებლად, ონლაინ შეძლება შესრულდეს👉 ტურისტული აგენტებიAI-ის მოგზაურობის პლატფორმები მომხმარებელს საშუალებას აძლევს აირჩიოს რეისები, პლანშეტები ან სასტუმროები ავტომატურად, პირადი ტურისტული გიდების გარეშე.👉 კასირებიავტომატური თვითშემოწმების კიოსკები და მაღაზიები, სადაც კასირება აღარ ხდება ადამიანური მომსახურებით, ამცირებს მოთხოვნას ტრადიციულ კასირებზე.👉 ასამბლეის ხაზის მუშაკებიავტომატიზებული ხაზები და რობოტიზებული სისტემა წარმოებაში უკვე ასრულებენ მარტივ და განმეორებად ამოცანებს ადამიანებზე სწრაფად, ზუსტად და უკეთესი განწყობით.👉 მიღების ოფისის ოპერატორები (რესეფშენები)ვირტუალური ასისტენტები და AI-ზე დაფუძნებული სატელეფონო სისტემები შეუძლიათ მიიღონ ზარები, დააკავონ შეხვედრების განრიგი და უპასუხონ ძირითადი კითხვებისთვის.👉 საწყობის თანამშრომლები (საბუღალტრო პერსონალი)ინვენტარის მართვის სისტემები, რომლებიც AI-ს იყენებენ, ასწორებენ მარაგის დონეს და ავტომატურად აწარმოებენ რეაგენტებს, რაც ამცირებს საწყობის მუშაკის როლს.👉 იურიდიული ასისტენტებიAI-ტექნოლოგიები უკვე სწრაფად ახორციელებენ სამართლებრივი კვლევებს, დოკუმენტების შეფასებასა და ხელშეკრულებების ანალიზს, რაც ამცირებს იურიდიული ასისტენტების საჭიროებას.👉 ტაქსი და მიწოდების მძღოლებიავტონომიური საოჯახო მანქანების და დრონების განვითარებამ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს მოთხოვნა ადამიან მძღოლებზე, როგორც ტაქსის, ასევე სწრაფი მიწოდების (delivery) სამსახურში.

1769885964

iPhone, iPad, iPod – სიმართლე, რომელიც ასო „i“ შესახებ აქამდე არ იცოდით

Apple-ის ბევრ მომხმარებელს ალბათ არასდროს უფიქრია რას ნიშნავს პატარა ასო „i“ მათი მოწყობილობების სახელებში, როგორიცაა iPhone, iPad და iPod.მომხმარებლებისთვის ეს ასო ბევრ ვარაუდთან იყო დაკავშირებული. ზოგისთვის ეს იყო „intelligent“  ან „indispensable“, ზოგი კი თვლიდა, რომ ასო  „I“ „ჩემს“ ნიშნავდა. სინამდვილეში კი მნიშვნელობა ბევრად მარტივია, წერს SuperCarBlondie.Apple-ის თანადამფუძნებელი სტივ ჯობსი 1998 წელს განმარტავდა, რომ ცნობილი ასო „i“ არ იყო უბრალოდ მარკეტინგული ხრიკი, არამედ ზუსტად მიუთითებდა იმაზე, რაც Apple-ის ტექნიკისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო იმ პერიოდში - ინტერნეტზე წვდომა. სწორედ ქსელთან დაკავშირების შესაძლებლობა იყო მთავარი იდეა iMac-ის შექმნის დროს, პირველ კომპიუტერზე, რომელშიც გამოჩნდა „i“ პრეფიქსი. მოგვიანებით იგივე ასო გამოიყენეს iPhone, iPod და iPad-ის სახელებში.პირველი iPhone სტივ ჯობსმა წარადგინა 2007 წლის იანვარში და ის მთლიანად ასახავდა ამ ფილოსოფიას: მოწყობილობა აერთიანებდა ტელეფონის, მუსიკალური პლეერისა და ინტერნეტ-ტერმინალის ფუნქციებს.

1769850605

Messenger-ს ახალი ფუნქცია დაემატა

Messenger-ს კიდევ ერთი ახალი ფუნქცია დაემატა, - ამის შესახებ ინფორმაციას ბლოგერი და ჟურნალისტი უჩა პირმისაშვილი ავრცელებს. როგორც ირკვევა, Meta AI-ს ქართული ენა დაემატა და ახლა უკვე ჩატბოტთან საუბარი ქართულ ენაზეც შესაძლებელია.ვრცლად ↓

1769779620

მეცნიერებმა სიცოცხლისთვის პოტენციურად ვარგისი პლანეტა აღმოაჩინეს

ასტრონომებმა დედამიწიდან დაახლოებით 146 სინათლის წელიწადის მანძილზე პოტენციურად სიცოცხლისთვის ვარგისი პლანეტა აღმოაჩინეს, რომელსაც HD 137010 b დაარქვეს.პლანეტა ზომით ძალიან ჰგავს დედამიწას და მასზე მხოლოდ 6%-ით დიდია. წელიწადი მასზე დაახლოებით 355 დღეს შეადგენს. HD 137010 b მზის მსგავსი ვარსკვლავის გარშემო ბრუნავს, რომელიც ჩვენს მზეზე შედარებით ცივი და მკრთალია. აქედან გამომდინარე, პლანეტის ზედაპირზე ტემპერატურა უფრო მეტად მარსისას ჰგავს და შესაძლოა -70 გრადუსზე დაბალიც იყოს.ეს ყველაზე ახლო პლანეტა, რომელიც პოტენციურად ვარგისია სიცოცხლისთვის, თუმცა მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ტექნოლოგიების დღევანდელი განვითარების ფონზე, პლანეტამდე მიღწევას ათობით ათასი წელი დასჭირდება.

1769708520

ახალი მეგაანალიზით დაადგინეს, რატომ უარესდება მეხსიერება ასაკში

ჩვენი ეპიზოდური მეხსიერება — წარსული მოვლენებისა და გამოცდილების გახსენების უნარი, ასაკთან ერთად ქვეითდება. გამოცანად რჩებოდა, ზუსტად როგორ და რატომ, რისი ამოხსნაც ახალმა კვლევამ განიზრახა.ოსლოს უნივერსიტეტის მკვლევრებს სურდათ, დაედგინათ, მეხსიერების ეს გაუარესება ყველას თანაბრად ეხება თუ შეიძლება განპირობებული იყოს ინდივიდუალური რისკ-ფაქტორებით, მაგალითად, როგორიც არის ალცჰაიმერის დაავადებასთან დაკავშირებული გენი APOE ε4.მათი ანალიზის მასშტაბები შთამბეჭდავია. მეცნიერებმა გააერთიანეს კოგნიტურად ჯანმრთელი 3737 მონაწილის მონაცემები, რომლებსაც რამდენიმე წლის განმავლობაში აგროვებდნენ; მათ შორის იყო 10 343 მაგნიტურ-რეზონანსული სკანირება და 13 460 მეხსიერების შეფასება მრავალი გრძელვადიანი კვლევიდან.„ათეულობით კვლევითი კოჰორტის მონაცემის ინტეგრირების შედეგად, ახლა ხელთ გვაქვს ამ დროისათვის ყველაზე სრულყოფილი სურათი იმისა, როგორ ვითარდება ტვინში სტრუქტურული ცვლილებები ასაკთან ერთად და როგორ უკავშირდება ისინი მეხსიერებას“, — ამბობს ჰარვარდის სამედიცინო სკოლის ნეირომეცნიერი ალვარო პასკუალ-ლეონი.შედეგებმა კომპლექსური სურათი აჩვენა. მიუხედავად იმისა, რომ როგორც მოსალოდნელი იყო, ჰიპოკამპუსი (ტვინის რეგიონი, რომელიც მეხსიერებისა და სწავლის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს) აქ ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, მეხსიერების დაქვეითება დაკავშირებული არ იყო მხოლოდ ერთ ზონაში ცვლილებებთან.თავის ტვინის ქსოვილის მოცულობის შემცირება დაკავშირებული აღმოჩნდა ეპიზოდური მეხსიერების გაუარესებასთან, რაც არც იყო გასაკვირი, მაგრამ კავშირი ერთგვაროვნებისგან შორს იყო. ასაკთან ერთად, ეს უფრო მკაფიო გახდა, განსაკუთრებით 60 წლის ზემოთ და ყველაზე ძლიერი იყო იმ მონაწილეებში, რომელთა ტვინიც მოცულობაში საშუალოზე უფრო სწრაფად მცირდება.იმ მონაწილეებში, რომლებიც APOE ε4 გენს ატარებდნენ, მკვლევრები დააკვირდნენ ტვინის ქსოვილის მოცულობის უფრო სწრაფად შემცირებას და მეხსიერების გაუარესებას, ვიდრე სხვა მონაწილეებში. თუმცა, ზოგადი ტრაექტორია იგივე არ იყო.„კოგნიტური დაქვეითება და მეხსიერების დაკარგვა უბრალოდ დაბერების შედეგი არ არის, მაგრამ ინდივიდუალური წინასწარგანწყობებისა და ასაკობრივი პროცესების გამოვლინებები ხელს უწყობენ ნეიროდეგენერაციულ პროცესებსა და დაავადებებს“, — ამბობს ალვარო პასკუალ-ლეონი.კვლევის შედეგები მრავალი კითხვას აჩენს და ზოგიერთ პასუხსაც გვთავაზობს, მაგრამ საერთო ჯამში მიუთითებს, რომ მეხსიერების დაკარგვა აუცილებლად არ არის დაბერებისგან განცალკევებული პროცესი და რომ რაც უფრო ვბერდებით, ტვინში მით მეტ ცვლილებას აქვს გავლენა მეხსიერებაზე.კვლევა ასევე მნიშვნელოვანია მეხსიერების დაკარგვის შენელების ან პრევენციის საშუალებებისთვის — საჭიროა, რომ მათ მიზანში ამოიღონ თავის ტვინის მრავალი ზონა და მკურნალობა შეიძლება ყველაზე ეფექტიანი იყოს მაშინ, თუ ის რაც შეიძლება ადრე დაიწყება. კარგი ამბავი ისაა, რომ დიდი ალბათობით, იგივე თერაპიები იმუშავებს APOE ε4 გენის როგორც მქონეების, ისე არმქონეებისთვის, რადგან როგორც ჩანს, საფუძველი მექანიზმები საერთოა.სულ უფრო აშკარა ხდება, რომ სიბერეში მეხსიერების გაუარესებაზე გავლენას ახდენს სხვადასხვა ფაქტორი, როგორც კოგნიტურ შესაძლებლობათა უფრო ფართო ნაკრების ნაწილი. რაც უფრო მეტს ვსწავლობთ ამ ფაქტორთა შესახებ, მით უფრო უმჯობესდება მათი მართვის შანსები.„ჩვენი კვლევის შედეგები გვიჩვენებს, რომ ასაკში მეხსიერების დაქვეითებას ტვინის მხოლოდ ერთი რეგიონი ან ერთი გენი კი არ განაპირობებს, არამედ ფართო სპექტრის ბიოლოგიური მოწყვლადობები ტვინის სტრუქტურაში, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში გროვდება“, — ამბობს ალვარო პასკუალ-ლეონი.კვლევა Nature Communications-ში გამოქვეყნდა, რომელიც მიხეილ ჭაბუკაშვილმა თარგმნა.

1769633862

აღმოაჩინეს კბილების კარიესის პრევენციის უჩვეულო გზა

 პირის ღრუს ბაქტერიების ქიმიურ „საკომუნიკაციო სისტემაში“ ჩარევასშეუძლია შეცვალოს კბილის ნადების შემადგენლობა უფრო ჯანსაღი მდგომარეობისკენ და ხელი შეუშალოს კარიესის განვითარებას.ეს არის დასკვნა, რომელიც მინესოტას უნივერსიტეტის მეცნიერებმა გააკეთეს. კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალში NPJ Biofilms and Microbiomes.მეცნიერების თქმით, პირის ღრუს ბაქტერიები იზოლირებულად არ არსებობენ: ისინი ცვლიან სასიგნალო მოლეკულებს ქვორუმ-სენსინგ მექანიზმის მეშვეობით. ეს ქიმიური სიგნალები საშუალებას აძლევს მიკრობებს, კოორდინაცია გაუწიონ ქცევას, დაარეგულირონ გენების აქტივობა და განსაზღვრონ, რომელი სახეობა დომინირებს ბაქტერიულ საზოგადოებაში. ეს ბალანსი დიდწილად განსაზღვრავს, დარჩება თუ არა მიკრობიოტა „ჯანსაღი“ თუ გადაინაცვლებს კარიესისა და ღრძილების დაავადებისკენ.მკვლევარებმა შეისწავლეს კბილის ნადების ლაბორატორიული მოდელები და ყურადღება გაამახვილეს სასიგნალო მოლეკულებზე N-აცილ ჰომოსერინის ლაქტონები (AHL), რომლებსაც ზოგიერთი ბაქტერია იყენებს. აღმოჩნდა, რომ სპეციალურ ფერმენტებს შეუძლიათ ამ სიგნალების დაბლოკვა, რითაც „ჩაჩუმდება“ ბაქტერიული კომუნიკაცია.ამ ჩარევამ შეამცირა ღრძილების ანთებასთან დაკავშირებული მიკრობების აქტივობა, ამავდროულად ხელი შეუწყო ჯანსაღი პირის ღრუსთვის დამახასიათებელი ბაქტერიების ზრდას.როგორც ავტორები განმარტავენ, ნადების წარმოქმნა ეკოსისტემის განვითარებას ჰგავს. თავდაპირველად, შედარებით უვნებელი ბაქტერიები ახდენენ ზედაპირული კოლონიზაციის პროცესს, შემდეგ კი, არახელსაყრელ პირობებში, უფრო აგრესიული სახეობები ჩნდება, მათ შორის Porphyromonas gingivalis, რომელიც დაკავშირებულია პერიოდონტიტის განვითარებასთან.„ქიმიური სიგნალების დარღვევით, რომლებსაც ბაქტერიები იყენებენ კომუნიკაციისთვის, ჩვენ შეგვიძლია ნადების საზოგადოება მივმართოთ პირის ღრუს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მდგომარეობისკენ“, - აღნიშნავს კვლევის ავტორი, ბიოქიმიკოსი მიკაელ ელიასი. განაგრძეთ კითხვა...

1769629801

„ინფიცირებიდან 2-3 დღეში შესაძლოა მოკვდეს ადამიანი“ - რა ვიცით „ნიპას“ ვირუსზე, რომელიც ინდოეთში გავრცელდა

ინდოეთში, კონკრეტულად დასავლეთ ბენგალის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიპას ვირუსი (NiV) გავრცელდა. ამ ეტაპისთვის უკვე 5 შემთხვევა დადასტურდა, ინფიცირებულთა სიაში კი ექიმები და ექთნებიც შედიან.სახლის პირობებში კარანტინში ყოფნა დაახლოებით 100 ადამიანს უწევს, ხოლო ინფიცირებულ პაციენტებს კოლკატის საავადმყოფოებში მკურნალობენ. ერთ-ერთი პაციენტი კრიტიკულ მდგომარეობაშია.და მაინც, რა არის ნიპას ვირუსი? — ეს პოტენციურად მომაკვდინებელი ინფექციაა, რომლის საწინააღმდეგო ვაქცინა ან წამალიც არ არსებობს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) მას მაღალი რისკის პათოგენად მიიჩნევს. როგორც ექსპერტები ამბობენ, ნიპას ვირუსი ადამიანებში იშვიათად ვრცელდება, ძირითადად — ღამურების მიერ დაბინძურებული ხილიდან. საინკუბაციო პერიოდი უმეტესად 4-იდან 21 დღემდე გრძელდება.NiV-ს ადრეულ ეტაპზევე ამოცნობა რთულია, რადგან ამ დროს კონკრეტული სიმპტომები არ ახასიათებს. როგორც წესი, პაციენტებს გრიპის მსგავსი ავადმყოფობა უვითარდებათ, რომელსაც სიცხე, ასევე თავის/კუნთების ტკივილი და მოთენთილობა ახლავს თან. ზოგ შემთხვევაში რესპირატორული სიმპტომებიც ვლინდება, მაგალითად ხველა, ქოშინი ან პნევმონია.ნიპას ვირუსის ყველაზე სერიოზული გართულება ტვინის ანთება, ანუ ენცეფალიტია. რამდენიმე დღის ან კვირის შემდეგ ნევროლოგიური სიმპტომებიც იჩენს თავს, მაგალითად დაბნეულობა ან უკიდურეს შემთხვევებში კომა. ზოგ პაციენტს მენინგიტიც უვითარდება.არის თუ არა საქართველოში გავრცელების რისკისაქართველოში შეისწავლეს ღამურები და ამ ღამურებში „ნიპას“ ვირუსი ნანახი არ იყო - რაც შეეხება სიმპტომებს, იწყება როგორც ჩვეულებრივი გრიპი, მაგრამ შემდეგ წინა პლანზე გამოდის თავის ტვინის დაზიანება, - ამის შესახებ იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორმა, პროფესორმა ივანე ჩხაიძემ განაცხადა.„ეჭვი მაქვს, „ნიპა“ ვირუსი საქართველოსთვის პრობლემა გახდეს. ეს ვირუსი დიდი ხანია არსებობს, 1998 წელს იყო მალაიზიაში პირველი აფეთქება. 27 წელია ამ ვირუსს აკვირდებიან და არ ყოფილა არცერთი შემთხვევა, რომ ეს ვირუსი გასცილდეს იმ 5 ქვეყნის ფარგლებს, სადაც ის ფიქსირდება. ეს არის: ბანგლადეში, ინდოეთი, ჰონგ-კონგი, მალაიზია და ფილიპინები.ეს განსაკუთრებული ვირუსია, ჯანმო მას განიხილავს, როგორც ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე ვირუსს. მას შეუძლია ძალიან მაღალი ლეტალობის პროცენტის განპირობება, ეს არის 45-70%. ის „ებოლასთან“ ერთად განიხილება, როგორც ერთ-ერთი მაღალი ლეტალობის გამომწვევი ვირუსი.ეს არ გადაეცემა ჰაერწვეთოვანი გზით, მის გადაცემას სჭირდება ძალიან ახლო კონტაქტი, ან დაინფიცირებული საკვების მიღება.ამ ვირუსის ძირითადი რეზერვუარი არის ღამურა, ხილის მჭამელი ღამურა. ამ ტიპის ღამურა საქართველოში არ არის, სხვა ღამურები იქნა შესწავლილი საქართველოში და ამ ღამურებში „ნიპას“ ვირუსი ნანახი არ არის. როგორ ხდება მისი პრევენციაჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ინფორმაციით, ნიპას ვირუსის პრევენცია ინფიცირებულ ცხოველებთან ან ადამიანებთან კონტაქტის შემცირებით არის შესაძლებელი. ასევე, როგორც დასაწყისში აღვნიშნეთ, ის დაბინძურებული საკვებიდანაც ვრცელდება.სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლების თქმით, ამ მხრივ განსაკუთრებით საფრთხილოა ფინიკის პალმის წვენის უმად მიღება. ასევე, ღამურის ნაკბენების მქონე ხილის ჭამაც. განსაკუთრებული სიფრთხილე მართებთ იმ ადამიანებს, რომელთა ფერმებიც ისეთ რეგიონებში მდებარეობს, სადაც ხილის მჭამელი ღამურები ბინადრობენ. და რა თქმა უნდა, როგორც ყველა ვირუსული ინფექციის დროს – აქაც საჭიროა ჰიგიენური ნორმების დაცვა – პირბადის ტარება, ხელების ხშირი დაბანა, უსაფრთხო დისტანციის დაცვა და ა.შ.წარსული გამოცდილებანიპას ვირუსის შემთხვევები 2001 წელს ბანგლანდეშშიც დაფიქსირდა და მას 100 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. აღსანიშნავია ისიც, რომ დასავლეთ ბენგალის შტატში ვირუსის აფეთქებას 2001 და 2007 წლებშიც ებრძვოდა.ნიპას ვირუსის გავრცელების შესახებ ინფორმაცია ინდოეთის ხელისუფლებამ 2018 წელსაც გაავრცელა – მაშინ ის კერალას შტატში დაფიქსირდა. სხვათა შორის, გასულ წელს 17-12 ივლისის პერიოდში ვირუსმა კერალას შტატში კვლავ იფეთქა. თუმცა, საბედნიეროდ, ყველა ჯერზე შესაბამისი ზომების მიღების შემდეგ, მათ ვირუსთან გამკლავება შეძლეს. 

1769331166

მეცნიერებმა შექმნეს მკურნალობის ახალი მეთოდი, რომელიც ინსულტის შემდეგ თავის ტვინს იცავს - რა არის ამ დროისთვის ცნობილი

აშშ-ში მეცნიერებმა შექმნეს ახალი ინექციური ნანომასალა, რომელიც ინსულტის შემდეგ ტვინის დაზიანებას ამცირებს. ინსულტის დროს სისხლის მიმოქცევის აღდგენა სიცოცხლეს გადაარჩენს, მაგრამ ხშირად დამატებით ზიანსაც იწვევს. სწორედ ამისგან დაცვას ემსახურება ახალი მასალა, სახელად IKVAV-PA.პრეპარატი შედგება „მოცეკვავე მოლეკულებისგან“, რომლებიც ტვინის დაზიანებულ უბნებთან ადვილად ადაპტირდებიან, ამცირებენ ანთებას და ნერვულ უჯრედებს აღდგენაში ეხმარებიან. მისი დიდი უპირატესობაა ის, რომ შეყვანა ხდება პირდაპირ სისხლში და არა ტვინში, რაც უფრო უსაფრთხო და ნაკლებად ინვაზიურია.თაგვებზე ჩატარებულ ცდებში პრეპარატმა ტვინში წარმატებით შეაღწია, გამოიწვია ნაკლები ანთება, ნაკლები ქსოვილის დაზიანება და პრაქტიკულად არ ჰქონია სერიოზული გვერდითი ეფექტები.მომავალში ეს მეთოდი შესაძლოა გამოყენებულ იქნას ინსულტის სტანდარტულ მკურნალობასთან ერთად, რათა შემცირდეს გართულებები და უნარშეზღუდულობა. თუმცა, ამისთვის ჯერ ადამიანებზე ხანგრძლივი კვლევებია საჭირო.მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ IKVAV-PA მომავალში ინსულტით გამოწვეულ სიკვდილიანობასა და მძიმე შედეგებს მნიშვნელოვნად შეამცირებს.

1769265389

დედამიწა 6 წუთით სიბნელეში ჩაიძირება: სად და როდის უნდა ვუყუროთ საუკუნის ყველაზე ხანგრძლივ დაბნელებას

2027 წლის 2 აგვისტოს შუადღე ევროპის სამხრეთის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ ნაწილში ხანმოკლედ ღამედ გადაიქცევა - სამ კონტინენტზე მზის სრული დაბნელება მოხდება. მაქსიმალურ ფაზაში მთვარე მზეს დაახლოებით 6 წუთი და 23 წამით დაფარავს, რაც ამ მოვლენას ყველაზე ხანგრძლივ სრულ დაბნელებად აქცევს. მსგავსი დაბნელება სავარაუდოდ, 2114 წლამდე აღარ იქნება.ასტრონომების შეფასებით, სრული ფაზის ზოლში დაახლოებით 89 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს - ესპანეთის სანაპიროდან წითელ ზღვამდე და აფრიკის რქამდე. იქ მყოფთათვის დღე უცნაურ ბინდად შეიცვლება, წერს Ecoticias.ცაზე გამოჩნდება ვარსკვლავები და პლანეტები, ტემპერატურა დაეცემა, ხოლო ჩვეულებრივ უხილავი მზის კორონა შავი დისკის გარშემო გაანათებს.ყველა სრული მზის დაბნელება ასე დიდხანს არ გრძელდება. ეს მოვლენა განსაკუთრებულია, რადგან თითქმის იდეალურად დაემთხვა სამი ფაქტორი:მთვარე პერიგეასთან ახლოს იქნება, ამიტომ ცაზე ოდნავ უფრო დიდად გამოჩნდება;დედამიწა აფელიუმის გავლის შემდეგ მხოლოდ რამდენიმე კვირაში იქნება, რის გამოც მზე ოდნავ პატარა გამოჩნდება;ჩრდილი დედამიწის ზედაპირს დაბალ სიმაღლეზე, ტროპიკულ განედებთან ახლოს გადაკვეთს, სადაც გეომეტრია აიძულებს მთვარის ჩრდილს დედამიწის ზედაპირზე უფრო ნელა გადაადგილდეს.ამ ყველაფრის ერთობლიობა სიბნელის ძალიან ხანგრძლივ პერიოდს შექმნის. მაქსიმალური ფაზა ეგვიპტეში, ლუქსორის სიახლოვეს დაფიქსირდება, სადაც დამკვირვებლებს საშუალება ექნებათ იხილონ ექვს წუთზე მეტი ღრმა ჩრდილი და შთამბეჭდავი ხედი ნილოსის ველზე გადაჭიმულ ხედებზე.დაბნელების გზა იწყება ატლანტის ოკეანეზე, კვეთს გიბრალტარის სრუტეს, ეხება ესპანეთის სამხრეთს, შემდეგ გადის მაროკოს, ალჟირს, ტუნისს, ლიბიას, ეგვიპტეს, საუდის არაბეთს, იემენს და ბოლოს სომალის, სანამ ინდოეთის ოკეანეში გაუჩინარდება. იტალია ცენტრალურ ზოლში არ ხვდება, თუმცა ქვეყანაშიც შთამბეჭდავი სანახაობა იქნება. ნახევარკუნძულის უმეტეს ნაწილში დაფიქსირდება ღრმა ნაწილობრივი დაბნელება: რომსა და ვატიკანში მზე დაახლოებით 75%-ით დაიფარება.ეკოლოგებისა და კლიმატოლოგებისთვის ეს ხანგრძლივი დაბნელება უბრალოდ ციური შოუ კი არა, ბუნებრივი ექსპერიმენტია, რომელიც დღის შუაგულში მთელ რეგიონში თითქოს „შუქს თიშავს“. 2024 წლის დიდ ამერიკულ დაბნელებაზე მკვლევრებმა დააფიქსირეს ჰაერის ტემპერატურის რამდენიმე გრადუსით დაცემა და ტენიანობის ცვლილებები, როცა მთვარის ჩრდილი ჩრდილოეთ ამერიკას გადაეფარა.ცხოველებმაც აშკარად შეამჩნიეს ეს ცვლილება. 2025 წელს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებულმა მასშტაბურმა კვლევამ აჩვენა, რომ 2024 წლის დაბნელების დროს ველური ფრინველების ნახევარზე მეტმა ამ რამდენიმე წუთიანი მოულოდნელი სიბნელის განმავლობაში ქცევა შეცვალა.

1769192576

იწვევს კიბოს და ჰორმონალურ დარღვევებს... - გამომწვევ მიზეზებს მეცნიერებმა სახლებში არსებულ მტვერში მიაგნეს

თითქმის 200-მდე პესტიციდი იპოვეს ევროპის ქალაქებში მდებარე სახლებში, მტვრის ნაწილაკების შესწავლის დროს. ინფორმაციას The Guardian-ი ავრცელებს.კვლევის წინასწარი შედეგების მიხედვით, მეცნიერებმა ევროპის 10 ქვეყანაში, სახლებში არსებულ მტვერში 197 პესტიციდი აღმოაჩინეს.მტვერში აღმოჩენილი პესტიციდების 40%-ზე მეტი დაკავშირებული იყო უაღრესად ტოქსიკურ ეფექტებთან, მათ შორის კიბოსთან და ადამიანის ჰორმონალური სისტემის დარღვევასთან, აცხადებენ მკვლევრები.„ჩვენ გვაქვს ბევრი ეპიდემიოლოგიური კვლევა, რომელიც აჩვენებს, რომ დაავადებების გამომწვევი მიზეზები პესტიციდების ნარევებთანაა კავშირში“, - განაცხადა პროფესორმა პოლ შიპერსმა, ბიოლოგიური და გარემოსდაცვითი მეცნიერებების ინსტიტუტის მკვლევარმა.მან აღნიშნა, რომ მტვერში შემავალი პესტიციდები ჩვენს სახლებში ფეხსაცმლის საშუალებით შემოდის და მათი შეტანა კატებსა და ძაღლებსაც შეუძლიათ.„არსებობს მრავალი კვლევა, რომელიც მიუთითებს იმაზე, რომ ცხოველები არიან გარკვეული დამაბინძურებლების, მათ შორის პესტიციდების გადამტანები გარემოდან. მეორე ჯგუფი არის სამომხმარებლო პროდუქტები, რომლებიც შემოგვაქვს ჩვენს სახლებში“ - ამბობს პროფესორი

1769188928

შექმნეს მკურნალობის ახალი მეთოდი, რომელიც ინსულტის შემდეგ თავის ტვინს იცავს

როცა ადამიანს ინსულტი დაემართება, სტანდარტული მკურნალობა, რომელიც სისხლის მიმოქცევას აღადგენს, განაპირობებს სიცოცხლის გადარჩენას, მაგრამ ამავე დროს შეუძლია დამატებითი ზიანის მოტანაც — ზიანის, რომლისგან დაცვასაც ახალი, ინექციური ნანომასალა გვპირდება.რეგენერაციული მასალა, სახელად IKVAV-PA (შემოკლებით), აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შექმნეს. წინა ცდებში, რომლებიც ზურგის ტვინის დაზიანების მქონე თაგვზე ჩატარდა, მან ქსოვილი აღადგინა. ამჯერად ის დატესტეს თაგვზე, რომელსაც ინსულტის ყველაზე გავრცელებული ტიპი — მწვავე იშემიური ინსულტი ჰქონდა.მკურნალობის საკვანძო მასალაა სუპერმოლეკულური თერაპიული პეპტიდები (STP), მეტსახელად „მოცეკვავე მოლეკულები“, რაც იმის მიხედვით უწოდეს, როგორ დინამიკურადაც მოძრაობენ მათი ბიოლოგიური ნაწილები. ამის გამო, ისინი უფრო ადაპტირებადი და უნივერსალურები არიან, როცა სამიზნე უჯრედებთან ურთიერთქმედებენ.კიდევ ერთი ინოვაცია იყო სისტემური მიწოდების გამოყენება — სისხლის მიმოქცევაში მოლეკულების შეყვანა. ეს სწრაფი და მარტივია და გაცილებით ნაკლებად ინვაზიურია, ვიდრე მათი პირდაპირ ტვინში შეყვანა.„სისტემური მიწოდების მექანიზმი და ჰემატოენცეფალური ბარიერის (სისხლი-თავის ტვინის ბარიერი) გადალახვის უნარი მნიშვნელოვანი წინსვლაა, რომელიც ასევე შეიძლება გამოდგეს ტვინის ტრავმული დაზიანებებისა და ისეთი ნეიროდეგენერაციული დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიც არის ამიოტროფიული გვერდითი სკლეროზი“, — ამბობს მასალების მეცნიერი სამუელ სტუპი.თაგვებზე ჩატარებულ ტესტებში, პირველი წარმატება პრეპარატის ტვინში სისხლის მიმოქცევის გზით შეღწევა იყო. ამას გარდა, მინიმალური აღმოჩნდა გვერდითი ეფექტები და რაიმე ფართო დარღვევები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მკურნალობამ მართლაც მიაღწია ინსულტის კერას.თაგვებს, რომლებსაც თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის აღდგენის შემდეგ ბიომასალა შეუყვანეს, აღენიშნათ ტვინის ქსოვილის ნაკლები დაზიანება, ანთების ნაკლები ნიშანი და იმუნური სისტემის საზიანო რეაგირების ასევე ნაკლები ნიშანი იმ თაგვებისგან განსხვავებით, რომლებსაც არ უმკურნალეს.IKVAV-PA-ს მთავარი საქმე არის ნერვული უჯრედების წახალისება, რათა დაზიანების შემდეგ საკუთარი თავი აღიდგინონ და ამავე დროს, მინიმუმამდე დაიყვანონ ანთება. ანთება რეალური რისკია, რადგან სხეული აგრძელებს რეაგირებას თავის სისხლის მიმოქცევის თავდაპირველ დაბლოკვაზე.„მას შემდეგ, რაც სისხლის მიმოქცევა დაიბლოკება, ხდება საზიანო მოლეკულათა აკუმულირება; ხოლო როცა თრომბს უცებ მოაშორებ, ყველა ეს „ცუდი აქტორი“ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში თავისუფლად ვრცელდება და იწვევს დამატებით დაზიანებას. თუმცა, „მოცეკვავე მოლეკულებს“ თან დააქვთ გარკვეული ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა, რითაც ამ ეფექტებს ებრძვიან და ამავე დროს, ნერვულ ქსელებს აღდგენაში ეხმარებიან, — ამბობს სტუპი.ინსულტის შემდეგ პაციენტების მკურნალობა წარმოუდგენლად დელიკატური დაბალანსების პროცესია. მას შემდეგ, რაც თრომბი მიერ თავის ტვინისკენ მიმავალ სისხლს დაბლოკავს, სისხლის მიმოქცევის აღდგენა გადამწყვეტია, მაგრამ ამას შეიძლება თან მოჰყვეს თანმხლები ზიანი და გრძელვადიანი უნარშეზღუდულობა.უფრო მეტად განვითარებით, შეიძლება მივიღოთ მეორადი მკურნალობის მეთოდს, რომელსაც სისხლის მიმოქცევის აღდგენასთან ერთად გამოვიყენებთ. რა თქმა უნდა, ამის დატესტვა ადამიანებზე იქნება საჭირო და თანაც დიდი ხნის განმავლობაში, რათა შეფასდეს გრძელვადიანი უსაფრთხოება და გამოსადეგობა.ინსულტი წელიწადში ათეულობით მილიონ ადამიანს ემართება. მიუხედავად იმისა, რომ გადარჩენის მაჩვენებელი შედარებით მაღალია, ყოველწლიურად მაინც იწვევს მილიონობით ადამიანის სიკვდილს, კიდევ უფრო მეტს კი უნარშეზღუდულს ტოვებს. IKVAV-PA-მ ეს რიცხვები შეიძლება შეცვალოს.მომზადებულია news.northwestern.edu-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით, რომელიც მიხეილ ჭაბუკაშვილმა თარგმნა

1769186063

ქალს ჩატბოტთან ურთიერთობის შემდეგ გარდაცვლილ ძმასთან კომუნიკაციის დელუზია განუვითარდა - ფსიქიატრების საგანგაშო შემთხვევა

კალიფორნიაში მცხოვრები 26 წლის ქალი ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში ფსიქოზური სიმპტომებით გადაიყვანეს, რომელთა გამწვავებას შესაძლოა ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებულ ჩატბოტთან ურთიერთობამ შეუწყო ხელი. ამის შესახებ ექიმების მიერ აღწერილ კლინიკურ შემთხვევაზე დაყრდნობით იუწყებიან.პაციენტს აღენიშნებოდა დაბნეულობა, აღელვებულობა, სწრაფი საუბარი და დელუზიური რწმენა, თითქოს გარდაცვლილ ძმასთან კონტაქტის დამყარება შეეძლო. როგორც დადგინდა, ქალს დეპრესია, შფოთვა და ADHD ჰქონდა დიაგნოზირებული და შესაბამის მედიკამენტებს იღებდა. ამასთან, იგი ინტენსიურად იყენებდა ხელოვნური ინტელექტის ჩატბოტებს სამუშაოსა და სწავლისთვის.ექიმების შეფასებით, ფსიქოზური ეპიზოდის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ძილის სერიოზული ნაკლებობა და ემოციური მოწყვლადობა, ხოლო ჩატბოტის პასუხებმა შესაძლოა უკვე ფორმირებადი დელუზიები გაამწვავა.სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ჩატბოტებს რეალობის დამოუკიდებელი აღქმა არ გააჩნიათ და ისინი ხშირად მომხმარებლის იდეებს ასახავენ.პაციენტს დაუდგინდა „დაუზუსტებელი ფსიქოზი“. მკურნალობის შედეგად სიმპტომები რამდენიმე დღეში გაქრა, თუმცა ჩატბოტთან ხელახალი კომუნიკაციის შემდეგ მდგომარეობა დროებით კვლავ გამწვავდა. ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ მსგავსი დელუზიები წარსულშიც უკავშირდებოდა ახალი ტექნოლოგიების გავრცელებას და ხელოვნური ინტელექტი ფსიქოზის ახალ ფორმად არ უნდა განიხილებოდეს.