1789235438

დაუჯერებელი ექსპერიმენტი, რომელსაც მიწისძვრებისა და ავარიების ზონები კოსმოსიდან უნდა გაენათებინა - უცნობი ისტორია

1980-იანი წლების ბოლოსა და 1990-იანი წლების დასაწყისში, საბჭოთა და შემდგომში რუსმა ინჟინრებმა წამოაყენეს ფუტურისტული და მეტად ამბიციური იდეა: დედამიწის ორბიტაზე გიგანტური სარკეების განთავსება, რომლებიც მზის სინათლეს აირეკლავდნენ და ღამით დედამიწის ბნელ რეგიონებს გაანათებდნენ.ამ ინიციატივას ოფიციალურად ეწოდა პროექტი Знамя.პროექტის ავტორი იყო ინჟინერი ვლადიმერ სირომიატნიკოვი (რომელიც ცნობილია კოსმოსური ხომალდების პირველი ავტომატური გადაბმის სისტემების შექმნით). პროექტს რამდენიმე პრაქტიკული და ეკონომიკური მიზანი ჰქონდა:ჩრდილოეთის ქალაქების განათება: რუსეთის შორეული ჩრდილოეთისა და ციმბირის ინდუსტრიული ქალაქების განათება ხანგრძლივი პოლარული ღამეების დროს.ენერგიის დაზოგვა: ელექტროენერგიისა და რესურსების დაზოგვა საზოგადოებრივი განათებისთვის.სტიქიური უბედურებების ზონების დახმარება: მიწისძვრების, ავარიების ან ბუნებრივი კატასტროფების დროს კატასტროფის ზონის კოსმოსიდან განათება, რათა სამაშველო ოპერაციები ღამითაც შეუფერხებლად ჩატარებულიყო.1993 წლის 4 თებერვალს განხორციელდა პროექტის პირველი პრაქტიკული გამოცდა. სატვირთო ხომალდ „პროგრეს M-15“-ზე, რომელიც კოსმოსურ სადგურ „მირს“ ჩამოშორდა, დამონტაჟებული იყო 20 მეტრის დიამეტრის მქონე თხელი, ალუმინით დაფარული პოლიეთილენის სარკე.  ცენტრიდანული ძალის ხარჯზე (მბრუნავი მექანიზმით) სარკე კოსმოსში წარმატებით გაიშალა. სარკემ შექმნა 5 კილომეტრის დიამეტრის სინათლის ლაქა, რომელიც დედამიწის ზედაპირზე (სამხრეთ საფრანგეთიდან შვეიცარიასა და აღმოსავლეთ ევროპამდე) 8 კმ/წმ სიჩქარით გადაადგილდებოდა.სინათლის სიკაშკაშე დაახლოებით სავსე მთვარის ტოლი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპაში იმ ღამეს ღრუბლიანობა იყო, დამკვირვებლებმა ცაზე სინათლის ელვარე ზოლი დააფიქსირეს.პირველი წარმატებით ფრთაშესხმულმა გუნდმა წამოიწყო მომდევნო ეტაპი - Знамя-2.5. ამჯერად სარკის დიამეტრი 25 მეტრი იყო, ხოლო შექმნილი სინათლე 5-12 მთვარის სიკაშკაშეს გაუტოლდებოდა.1999 წლის 4 თებერვალს, როდესაც „პროგრეს M-40“ სადგურ „მირს“ ჩამოშორდა და სარკის გაშლა დაიწყო, ავტომატურმა მექანიზმმა შეცდომა დაუშვა. სარკის თხელი ფირი გამოედო სადგურ „მირის“ ერთ-ერთ დაკეცილ ანტენას.ფირი გაიხა და მექანიზმი გაიჭედა. დედამიწიდან გაგზავნილმა ბრძანებამ, გაეთავისუფლებინათ სარკე, შედეგი ვერ გამოიღო. ექსპერიმენტი ჩაიშალა, ხოლო ხომალდი „პროგრეს M-40“ სარკესთან ერთად ატმოსფეროში დაიწვა.პროექტის მარცხის შემდეგ იგეგმებოდა კიდევ უფრო გრანდიოზული, 60-მეტრის დიამეტრის სარკის გაშვება, თუმცა პროექტი საბოლოოდ დაიხურა ორი მთავარი მიზეზის გამო:ფინანსური კრიზისი: 1990-იანი წლების ბოლოს რუსულ კოსმოსურ სააგენტოს არ გააჩნდა საკმარისი სახსრები მსგავსი ექსპერიმენტების გასაგრძელებლად.ასტრონომებისა და ეკოლოგების პროტესტი: მეცნიერები შიშობდნენ, რომ დედამიწის ორბიტაზე ასეთი სარკეების ქსელის განთავსება დაარღვევდა ღამის ეკოსისტემებს (ცხოველთა და ფრინველთა ბიოლოგიურ რიტმს) და ხელს შეუშლიდა ასტრონომიულ დაკვირვებებს.

1789234452

ემუქრება თუ არა თქვენს შვილს რომელიმე ქრონიკული დაავადება - ანალიზი, რომელიც საფრთხეს ჯერ კიდევ ბავშვობაში ადგენს

გულ-სისხლძარღვთა, თირკმლის დაავადებებისა და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევების განვითარების მომატებული რისკის მოლეკულური ნიშნები შესაძლოა უკვე რვა წლის ბავშვებშიც გამოვლინდეს. ჰიუსტონში მდებარე ტეხასის უნივერსიტეტის სამედიცინო მეცნიერებათა ცენტრის მკვლევრებმა ბავშვების სისხლში აღმოაჩინეს დამახასიათებელი ცილოვანი პროფილები, რომლებიც ზრდასრულ ასაკში ინფარქტთან და სხვა დაავადებებთან არის დაკავშირებული. კვლევა ჟურნალ Nature Metabolism-ში გამოქვეყნდა.მკვლევრებმა 273 ბავშვის სისხლში დაახლოებით ხუთი ათასი ცილა გააანალიზეს და ექვსი დამახასიათებელი ცილოვანი პროფილი გამოჰყვეს. ანალოგიური ცვლილებები იმავე პოპულაციის 685 ზრდასრულშიც აღმოაჩინეს, რომლებსაც გულ-სისხლძარღვთა, თირკმლისა და მეტაბოლური დაავადებების განვითარების მაღალი რისკი ჰქონდათ.შემდეგ მეცნიერებმა შედეგები გადაამოწმეს UK Biobank-ის 28 ათასზე მეტი ზრდასრულის მონაცემებზე. მსგავსი ცილოვანი პროფილების მქონე ადამიანებს ნამდვილად ჰქონდათ ინფარქტისა და სხვა არასასურველი შედეგების განვითარების მომატებული რისკი.ამასთან, ბევრი ცვლილება უკუქცევადი აღმოჩნდა. ზრდასრულებში, რომლებიც GLP-1 ჯგუფის პრეპარატებს იღებდნენ, დაავადების განვითარების მაღალ რისკთან დაკავშირებული ცილების უმეტესობა დადებითი მიმართულებით შეიცვალა. ავტორების აზრით, ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვებისთვის: თუ საშიშ ცვლილებებს საკმარისად ადრე გამოავლენენ, პოტენციურად ჩნდება შესაძლებლობა, ჩარევა მოხდეს უშუალოდ დაავადების განვითარებამდე ბევრად ადრე.მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ კვლევის შედეგები შესაძლოა საფუძვლად დაედოს ქრონიკული დაავადებების მომატებული რისკის მქონე ბავშვების უფრო ადრეულ გამოვლენას. თუმცა, ცილების მსგავსი ანალიზები ჯერჯერობით არ შედის ბავშვთა სტანდარტულ სკრინინგში.

1789201514

აშშ-ის საიდუმლო ექსპერიმენტი - რატომ გაუშვეს კოსმოსში 480 მილიონი ნემსი

1960-იანი წლების დასაწყისში, ცივი ომის პიკზე, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა განახორციელა ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური და ამავდროულად ამბიციური კოსმოსური ექსპერიმენტი კაცობრიობის ისტორიაში. პროექტს ეწოდებოდა Project West Ford (ან West Ford Needles) და მისი მთავარი მიზანი დედამიწის ირგვლივ ხელოვნური იონოსფეროს შექმნა იყო.იმ პერიოდში შორ მანძილზე კავშირი დამოკიდებული იყო ან წყალქვეშა კაბელებზე, ან იონოსფეროდან რადიოსიგნალების არეკვლაზე. აშშ-ის სამხედროებს სერიოზული შიში ჰქონდათ: საბჭოთა კავშირს ადვილად შეეძლო წყალქვეშა კაბელების გადაჭრა, ხოლო ბუნებრივი იონოსფერო მზის აქტივობის გამო ხშირად არასტაბილური ხდებოდა.ამერიკელებს სჭირდებოდათ გლობალური კომუნიკაციის ისეთი სისტემა, რომელსაც მტერი ვერც დააზიანებდა და ვერც გაანადგურებდა.მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერებმა წამოაყენეს ჰიპოთეზა: თუ დედამიწის ორბიტაზე მილიონობით პატარა სპილენძის ნემსს გავაფრქვევთ, ისინი შექმნიან ხელოვნურ რადიო-არეკვლის ფენას. თითოეული ნემსი სულ რაღაც 1.78 სმ სიგრძისა და 17.8 მიკრომეტრის სისქის იყო (ადამიანის თმაზე თხელი).ორბიტაზე გაიგზავნა დაახლოებით 480 მილიონი ასეთი ნემსი.მუშაობის პრინციპი: ნემსები მოქმედებდნენ როგორც მიკროსკოპული დიპოლური ანტენები, რომლებიც კონკრეტულ სიხშირეზე (8 გიგაჰერცი) რადიოსიგნალებს ირეკლავდნენ.პირველი მცდელობა 1961 წელს წარუმატებლად დასრულდა - ნემსები ორბიტაზე სწორად ვერ გაიფანტა. თუმცა, 1963 წლის 9 მაისს გაშვებულმა მეორე აპარატმა წარმატებას მიაღწია. ნემსები დედამიწის ირგვლივ 3500 კილომეტრის სიმაღლეზე თანაბარ რგოლად განაწილდნენ.ჰიპოთეზა დადასტურდა: მეცნიერებმა შეძლეს რადიოსიგნალის წარმატებით გადაცემა კალიფორნიიდან მასაჩუსეტსამდე ამ ხელოვნური "ღრუბლის" საშუალებით.მიუხედავად ტექნოლოგიური წარმატებისა, პროექტმა მსოფლიო მასშტაბის პროტესტი გამოიწვია. ასტრონომები მთელი მსოფლიოდან (მათ შორის აშშ-შიც) აცხადებდნენ, რომ ლითონის ნემსების ღრუბელი ხელს შეუშლიდა ოპტიკურ და რადიოასტრონომიულ დაკვირვებებს. საბჭოთა კავშირმა პროექტი კოსმოსის დაბინძურებად შეაფასა.ამავდროულად, სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო თანამედროვე საკომუნიკაციო თანამგზავრების (როგორიც იყო Telstar) ეპოქა. თანამგზავრები ბევრად ეფექტური აღმოჩნდა, ვიდრე ორბიტაზე ნემსების გაფანტვა. შედეგად, პროექტი  საბოლოოდ დაიხურა.რა ბედი ეწია ნემსებს?გეგმის მიხედვით, მზის გამოსხივების წნევას ნემსები რამდენიმე წელში ატმოსფეროში უნდა ჩამოეყარა, სადაც ისინი უსაფრთხოდ დაიწვებოდნენ. ნემსების უმეტესობამ მართლა დატოვა ორბიტა, თუმცა მათმა გარკვეულმა ნაწილმა ერთმანეთში შეჯახების გამო ჯგუფები შექმნა. ეს მცირე კლასტერები დღემდე რჩება დედამიწის ორბიტაზე, როგორც კოსმოსური ნაგავი და ცივი ომის ეპოქის უცნაური ძეგლი.

1788984977

შაქარზე 3500-ჯერ ტკბილი ახალი დამატკბობელი შექმნეს, რომელსაც 0 კალორია აქვს - რას ამბობენ მეცნიერები

შაქრის შემცვლელების ძიებაში მეცნიერებმა შესაძლოა მნიშვნელოვანი ალტერნატივა შექმნეს. ბიოტექნოლოგიურმა კომპანია Amai Proteins Ltd-მ ახალი დამატკბობელი, Sweelin შეიმუშავა, რომელიც საქაროზაზე დაახლოებით 3500-ჯერ ტკბილია და ადრეულ კლინიკურ კვლევაში სისხლში გლუკოზისა და ინსულინის დონის მნიშვნელოვანი მატება არ გამოუწვევია.ახალი პროდუქტის შექმნის იდეა დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში გავრცელებულ ტროპიკულ მცენარეს, Dioscoreophyllum cumminsii-ს უკავშირდება. მცენარე შეიცავს მონელინს, ერთ-ერთ ყველაზე ტკბილ ბუნებრივ ცილას. მეცნიერებმა ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით ამ ცილის გაუმჯობესებული, ლაბორატორიულად მიღებული ვერსია შექმნეს, რომლის საფუძველზეც Sweelin შეიმუშავეს.დამატკბობელი თეთრი ფხვნილის სახით არის წარმოდგენილი და სითხეში ადვილად იხსნება. მისი მაღალი სიტკბოს გამო, ერთი ჭიქა ცივი ჩაის დასატკბობად 3 მილიგრამზე ნაკლები Sweelin-იც კი საკმარისი აღმოჩნდა. პროდუქტი ასევე შედარებით მაღალი ტემპერატურის პირობებში სტაბილურობას ინარჩუნებს და გარკვეულ რეცეპტებში შაქრის მნიშვნელოვანი ნაწილის ჩანაცვლება შეუძლია.რა აჩვენა ადამიანებზე ჩატარებულმა კვლევამ?თელ-ავივის სურასკის სამედიცინო ცენტრში ჩატარებულ რანდომიზებულ კლინიკურ კვლევაში 19 ადამიანი მონაწილეობდა. მკვლევრები აკვირდებოდნენ მათ სისხლში გლუკოზის, ინსულინისა და GLP-1 ჰორმონის დონეს დამატკბობლის შემცველი სასმლის მიღებიდან ორი საათის განმავლობაში.მონაწილეები სხვადასხვა დღეს წინასწარ განსაზღვრული თანმიმდევრობით იღებდნენ Sweelin-ით, სტევიითა და დექსტროზით დამტკბარ სასმელებს. კვლევა ისე იყო ორგანიზებული, რომ მონაწილეებმა არ იცოდნენ, კონკრეტულად რომელ პროდუქტს იღებდნენ.შედეგების მიხედვით, Sweelin-ის მიღების შემდეგ სისხლში გლუკოზისა და ინსულინის ცვლილებები სტევიის მსგავსად დაბალი იყო. დექსტროზასთან შედარებით, გლუკოზის მატება დაახლოებით 31-ჯერ, ხოლო ინსულინის პასუხი დაახლოებით 81-ჯერ ნაკლები აღმოჩნდა. ამასთან, Sweelin-ს GLP-1-ის დონის მნიშვნელოვანი ზრდა არ გამოუწვევია.მკვლევართა შეფასებით, ასეთი შედეგები განსაკუთრებით საინტერესოა იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც აქვთ პრედიაბეტი, მეორე ტიპის დიაბეტი ან სიმსუქნე, რადგან შაქრის შემცირება ხშირად მათი კვების მართვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.ახალი დამატკბობლის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით კომპანიამ აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციის (FDA) შესაბამისი პროცედურაც გაიარა. პროდუქტი უკვე ხელმისაწვდომია აშშ-ში, სინგაპურსა და ისრაელში.თუმცა მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ კვლევაში მონაწილეთა რაოდენობა მცირე იყო და Sweelin-ის გრძელვადიანი უსაფრთხოებისა და ეფექტების შესაფასებლად უფრო ფართომასშტაბიანი კვლევებია საჭირო.

1788974209

ChatGPT-ს ახალი ფუნქცია ემატება

ChatGPT-ის შემქმნელი კომპანია OpenAI ახალ ფუნქციას Writing Style-ს ტესტავს, რომლის საშუალებითაც ჩატბოტი მომხმარებლის წერის სტილის შესწავლას დაკავშირებული აპლიკაციებიდან შეძლებს.ფუნქცია ამ ეტაპზე მომხმარებელთა მცირე ჯგუფისთვის არის ხელმისაწვდომი. ChatGPT-ს შეუძლია სტილის მაგალითები მიიღოს ისეთი აპლიკაციებიდან, როგორიცაა Gmail, Slack, Google Drive და Notion, და შემდეგ ტექსტები მომხმარებლისთვის დამახასიათებელი მანერით შექმნას.Writing Style-ის დახმარებით მომხმარებელს აღარ დასჭირდება სასურველი ტონის დეტალურად აღწერა ან საკუთარი ტექსტების მაგალითების ჩატში ხელით ჩასმა — სისტემა მის კომუნიკაციის სტილს უკვე არსებული მასალებიდან შეისწავლის.OpenAI-მ ფუნქციის ტესტირება დაადასტურა, თუმცა უცნობია, როდის ან გახდება თუ არა Writing Style ფართო საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი.მსგავსი ფუნქცია უკვე აქვს Anthropic-ის ჩატბოტ Claude-ს, თუმცა OpenAI-ის ვერსიის მთავარი განსხვავება დაკავშირებული აპლიკაციებიდან რეალური წერითი მაგალითების გამოყენებაა.

1788874680

მუცლადმყოფი ბავშვის გულის დეტალური სურათი შექმნეს

ლონდონში King's College-ის მკვლევრებმა მუცლადყოფნის პერიოდში ბავშვის გულის უპრეცედენტო სურათი შექმნეს. ფეხმძიმე ქალები სკანირებას გადიოდნენ MRI-აპარატში, ხოლო კომპიუტერები მათი შვილების გულის 3D-ფორმატს ქმნიდნენ. ამის შესახებ ინფორმაციას BBC ავრცელებს.მეცნიერების თქმით, მათი მეთოდი მარტივად შეიძლება ჩაუშვან ჩვეულებრივ საავადმყოფოებში და შემოწმების დროს, მშობლები შეძლებენ თვალსაჩინოდ დაინახონ, როგორ ძგერს ბავშვის გული. გარდა ამისა, მკვლევრები აცხადებენ, რომ გულის დეტალური გამოსახვით შესაძლებელია ნაადრევ პერიოდში დადგინდეს, აქვს თუ არა ნაყოფს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემა.ნახეთ ვიდეო

1788636728

მაღვიძარა, რომელსაც უბრალოდ ვერ გამორთავთ - Clucky-ს უჩვეულო ფუნქციები

iPhone-ის მფლობელებისთვის გამოვიდა მაღვიძარას აპლიკაცია Clucky, რომელსაც მომხმარებლის გაღვიძება მამლის ყივილით შეუძლია და არ ითიშება მანამ, სანამ თქვენ სპეციალურ დავალებას არ შეასრულებს. სიახლის შესახებ TechCrunch-ი წერს.აპლიკაცია განკუთვნილია, უპირველეს ყოვლისა, მათთვის, ვინც ჩვეულებრივ მექანიკურად თიშავს მაღვიძარას და ისევ იძინებს. სიგნალის ჩასახშობად მომხმარებელს უწევს სხვადასხვა დავალებების შესრულება, მაგალითად, მათემატიკური ამოცანების ამოხსნა, რიცხვების თანმიმდევრობის დამახსოვრება, კარნახით ტექსტის აკრეფა, სმარტფონის ჯანჯღარი, სიარული ან სხვა მისიების შესრულება.Clucky მამლის ყივილის ხმოვანი მაღვიძარაა. ნაკლებად ექსტრემალური გაღვიძებისთვის ხელმისაწვდომია ჩვეულებრივი სიგნალები, ჩიტების ჭიკჭიკი და მშვიდი მელოდიები. არსებობს მომატებული ხმის რეჟიმიც.აპლიკაციაში ასევე გათვალისწინებულია სტატისტიკა:  კვირის ბოლოს Clucky მომხმარებლის წარმატებების შესახებ თავისებურ ანგარიშს ადგენს. კიდევ ერთი ფუნქცია საშუალებას გაძლევთ გაერთიანდეთ მეგობრებთან ან ნათესავებთან დახურულ ჯგუფებში (Flock) და დააყენოთ საერთო მაღვიძარა. ასე მონაწილეებს შეუძლიათ ერთდროულად გაიღვიძონ და გააკონტროლონ, ვინ მართლა ადგა დროულად.

1788630482

იესოს დროინდელი გამოცანა - მეცნიერებმა გაშიფრეს წარწერა ბეჭედზე, რომელიც პილატეს უკავშირდება

უძველესი ბეჭდის განმეორებითმა ანალიზმა მკვლევრებს საშუალება მისცა ახლებურად შეეხედათ იუდეაში რომაული ადმინისტრაციის მუშაობისთვის პონტიუს პილატეს დროს. აღმოჩენაზე არსებული წარწერა, სავარაუდოდ, ნიშნავს „პილატესთვის“ ან „პილატესთან“, ხოლო თვითონ ბეჭედი შესაძლოა ეკუთვნოდა დაბალი რანგის მოხელეს, რომელიც მის ადმინისტრაციაში მუშაობდა, წერს Múlt-kor.სპილენძის ბეჭედი ჭურჭლის გამოსახულებითა და ბერძნული წარწერით ჯერ კიდევ 1960-იან წლებში იპოვეს მთის ციხესიმაგრე იროდიონის გათხრებისას. ათწლეულების განმავლობაში არტეფაქტი საცავში ინახებოდა, სანამ მკვლევრებმა ხელახლა არ მიაქციეს მას ყურადღება.2018 წელს ისრაელელმა მეცნიერებმა გამოთქვეს ვარაუდი, რომ დაახლოებით 2000 წლის ბეჭედზე არსებული წარწერა ΠΙΛΑΤΟ შესაძლოა უკავშირდებოდეს პონტიუს პილატეს, იუდეის რომაელ პრეფექტს, რომელიც ცნობილია, უპირველეს ყოვლისა, ბიბლიურ ისტორიაში მოხსენიების გამო. თუმცა მოგვიანებით ეს ინტერპრეტაცია ეჭვქვეშ დადგა. 2023 წლის პუბლიკაციაში მკვლევრებმა წამოაყენეს ჰიპოთეზა, რომ ასოებს შესაძლოა ორი ცალკეული სიტყვა შეედგინა.ახალი გამოკვლევა, რომელიც ჟურნალ Palestine Exploration Quarterly-ში გამოქვეყნდა, პირვანდელ ვერსიას უბრუნდება. ნაშრომის ავტორი ბონეშო ამტკიცებს, რომ წარწერა განხილული უნდა იქნეს, როგორც ლათინური სიტყვის, Pilato-ს ბერძნული ტრანსლიტერაცია.მისი თქმით, ლათინური ფორმა შეიძლება ნიშნავდეს „პილატესთან“ ან „პილატესთვის“. ამავდროულად, წარწერას აქვს გარკვეული ორთოგრაფიული თავისებურება: ბოლოში ბერძნული ასო ომეგას ნაცვლად გამოყენებულია ომიკრონი.მკვლევარს მიაჩნია, რომ ეს აუცილებლად არ მოწმობს წარწერის მცდარ წაკითხვას. მსგავსი უზუსტობები შესაძლოა წარმოქმნილიყო იმის გამო, რომ ადგილობრივ მცხოვრებლებს ლათინურის მხოლოდ საბაზისო ცოდნა ჰქონდათ. ლათინური და ბერძნული ასოების ვიზუალურ მსგავსებას შესაძლოა შეცდომა გამოეწვია ბეჭდის დამზადებისას. ზოგიერთი ასოს უჩვეულო განლაგებასაც აქვს განმარტება -მკვლევრის თქმით, ეს შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო ლითონის დეფექტებითა და ბეჭდის ზედაპირზე შეზღუდული სივრცით.არანაკლებ საინტერესოა თვითონ არტეფაქტის ხარისხი. ბეჭედი დამზადებულია სპილენძის შენადნობისგან, ხოლო ასეთ სამკაულებს რომაულ ეპოქაში, როგორც წესი, დაბალი სოციალური ფენის წარმომადგენლები, ჯარისკაცები და დაბალი რანგის მოხელეები ატარებდნენ.სამაგიეროდ, შეძლებული რომაელი მოხელეები სარგებლობდნენ უფრო ძვირად ღირებული ბეჭდებით, ოქროსი ან ძვირფასი ქვებით შემკულით.ბეჭედზე ასევე გამოსახულია ჭურჭელი, რაც პირველი საუკუნის იუდეაში ტიპურ ებრაულ მოტივს წარმოადგენდა.ამ თავისებურებების გათვალისწინებით, მკვლევარი ვარაუდობს, რომ მფლობელი შეიძლება ყოფილიყო მონა ან გათავისუფლებული მონა (ყოფილი მონა), რომელიც რომაულ ადმინისტრაციაში მუშაობდა. მას ბეჭედი შეიძლებოდა გამოეყენებინა იმ დოკუმენტების დადასტურება/დამოწმებისთვის, რომლებიც პონტიუს პილატეს გადაეცემოდა.თუ ეს ინტერპრეტაცია სწორია, აღმოჩენა საშუალებას გვაძლევს თვალი ვადევნოთ არა მხოლოდ თვითონ პილატეს ცხოვრებას, არამედ მისი ადმინისტრაციის ყოველდღიურ საქმიანობასაც. პონტიუს პილატე იუდეას მართავდა დაახლოებით ახ. წ. 26-დან 36 წლამდე, პერიოდში, როდესაც პროვინციის რომაული მართვის სისტემა ჯერ კიდევ ყალიბდებოდა. ახალმა კვლევა მიუთითებს, რომ ამ სისტემაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ არა მხოლოდ რომაელი მოქალაქეები, არამედ ადგილობრივი მცხოვრებლები და უფრო დაბალი სოციალური სტატუსის მქონე ადამიანებიც.

1788596053

გაერო მსოფლიო რუკას ცვლის - ისტორიული კენჭისყრა რუკის პროექციაზე

საქართველომ გაერო-ში მსოფლიო რუკის პროექციის ცვლილების რეზოლუციაზე თავი შეიკავა.გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია სახელწოდებით „შეასწორე რუკა“, რომელიც მსოფლიო რუკაზე კონტინენტების პროპორციების უფრო აკურატულად ასახვასა და აფრიკის რეალური ზომების ჩვენებას ითვალისწინებს. კენჭისყრაზე საქართველოს დელეგაციამ თავი შეიკავა.რა შინაარსის იყო კენჭისყრა?აფრიკის ქვეყნების ინიციატივით წარდგენილი რეზოლუციის მიზანია ტრადიციული მერკატორის პროექციის ჩანაცვლება ისეთი თანაბარფართობიანი პროექციებით (მაგალითად, Equal Earth), რომლებიც კონტინენტების ზომებს არ ამახინჯებს.საუკუნეების განმავლობაში დამკვიდრებული მერკატორის რუკა პოლუსებთან ახლოს მდებარე ტერიტორიებს (მაგალითად, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკას) ვიზუალურად ადიდებს, ხოლო ეკვატორულ რეგიონებს, განსაკუთრებით აფრიკის კონტინენტს, რეალურზე ბევრად პატარად აჩენს. ინიციატივა მოუწოდებს საერთაშორისო ორგანიზაციებს, საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და ტექნოლოგიურ პლატფორმებს, გადავიდნენ უფრო ზუსტ გეოგრაფიულ გამოსახულებებზე.კენჭისყრის შედეგები:რეზოლუციას მხარი 164-მა ქვეყანამ დაუჭირა.წინააღმდეგი: მხოლოდ აშშ.თავი შეიკავა: 6-მა სახელმწიფომ - საქართველომ, უკრაინამ, მოლდოვამ, ესტონეთმა, ლიეტუვამ და სერბეთმა.დიპლომატიური კონტექსტი;საქართველოსა და რეგიონის სხვა პარტნიორი ქვეყნების მიერ პოზიციის დაფიქსირებისგან თავის შეკავება, როგორც წესი, ტექნიკურ, სტანდარტიზაციის ან გეოპოლიტიკურ ასპექტებთან დაკავშირებული დამატებითი კონსულტაციების საჭიროებით იხსნება. მიუხედავად იმისა, რომ რეზოლუციას უმრავლესობამ დაუჭირა მხარი, პროექტორული გეოგრაფიული ცვლილებების საერთაშორისო სტანდარტებად ქცევა და გლობალურ საგანმანათლებლო თუ ციფრულ სისტემებში ასახვა ეტაპობრივად განხორციელდება.

1788542426

მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მათთვის ვინც ChatGPT-ის იყენებს

ევროკავშირმა ChatGPT „ძალიან დიდ საძიებო სისტემად“ დააკლასიფიცირა.31 აგვისტოს ევროკომისიამ ChatGPT იმავე კატეგორიაში, VLOSE-ში, შეიყვანა, სადაც Google Search და Bing არიან. ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ამ სიაში AI ჩატბოტი მოხვდა.ევროკავშირს უკვე შეუძლია OpenAI-ს გაცილებით მეტი ინფორმაცია მოსთხოვოს იმის შესახებ, როგორ მუშაობს მისი ალგორითმული სისტემა, როგორ მოწმდება და როგორ მართავს რისკებს.Google-ის შემთხვევაში, როცა ბიზნესმა უკეთ გაიგო, რა მოქმედებდა ძიების შედეგებზე, მის გარშემო მთელი ინდუსტრია გაჩნდა.

1788528900

მეცნიერებმა კიბოს მკურნალობის რევოლუციური მეთოდი კიდევ უფრო დახვეწეს - შედეგები შთამბეჭდავია

თერაპია, რომელმაც რევოლუცია მოახდინა სისხლისა და კანის კიბოს მკურნალობის მეთოდებში, შესაძლოა კიდევ უფრო ეფექტიანი გახდეს. კანის კიბოს ყველაზე მძიმე ფორმის მქონე თაგვებში, კიბოს უჯრედების გამკვრივებამ იმუნოთერაპიის ეფექტები გააძლიერა იმ შემთხვევებში, როცა იმუნურ სისტემაზე მანიპულირებდნენ, რათა მას სიმსივნე გაენადგურებინა. შთამბეჭდავმა შედეგებმა მეცნიერებს გაუჩინა იმედი, რომ ასეთივე მიდგომამ შეიძლება გააუმჯობესოს გადარჩენის მაჩვენებელი ადამიანებში, რომლებიც ისეთი იმუნოთერაპიებით მკურნალობენ, როგორიცაა ანტიგენის ქიმერული რეცეპტორებით (CAR T-cells) თერაპია.„სრულიად ახალი კონცეფციაა. ის სამედიცინო პრობლემას ნამდვილად უმკლავდება ფიზიკური თვალსაზრისით. ვფიქრობ, რომ ძალიან პერსპექტიულია“, — ამბობს ლონდონის დედოფალ მარის უნივერსიტეტის მკვლევარი ი სუი, რომელიც ამ კვლევაში ჩართული არ ყოფილა.ხშირად, კიბოს უჯრედები უფრო რბილია, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ეს კი შეიძლება პრობლემა იყოს, რადგან T-ლიმფოციტებს (T-უჯრედები) — იმუნური სისტემის ნაწილს, რომელსაც სიმსივნის განადგურების პოტენციალი აქვს — შეუძლიათ შეიგრძნონ მათი შემოგარენის სიმკვრივე.„ძლიერ გვაინტერესებდა, ეხმარებოდა თუ არა სირბილე კიბოს უჯრედებს იმუნური სისტემისგან დამალვაში და რა გავლენა შეიძლება ჰქონოდა T-ლიმფოციტების მექანიკურ მგრძნობელობას კიბოსადმი მათ რეაგირებაზე“, — ამბობს შვეიცარიის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი ლი ტანგი, რომელმაც კვლევის შედეგები 11 მაისს წარმოადგინა ლონდონში გამართულ კონფერენციაზე.ამ საკითხის შესასწავლად, მკვლევრებმა პირველ რიგში სცადეს იმის დადგენა, რატომ არის კიბოს უჯრედები უფრო რბილი თავიანთი მემბრანებით, ანუ გარე ზედაპირით, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ასე დადგინდა, რომ კიბოს უჯრედები, როგორც თაგვებში, ისე ადამიანებში — უფრო რბილია, რადგან მათი მემბრანები მეტ ქოლესტერინს შეიცავს... სრულად

1788422665

პოლონელმა ყინულიან წყალში საათი და 9 წამი გაატარა და მსოფლიო რეკორდი დაამყარა

პოლონელმა დამიან კასპშიკმა კაცებს შორის ყინულიან წყალში ყოფნის ხანგრძლივობის მსოფლიო რეკორდი დაამყარა. მისმა შედეგმა საათი და 9 წამი შეადგინა. გინესის რეკორდების წიგნმა ეს მიღწევა ოფიციალურად დარეგისტრირა.კასპშიკმა გააუმჯობესა წინა რეკორდი (58 წუთი), რომელიც გასულ წელს მისმა თანამემამულემ, ვალერიან რომანოვსკიმ დაამყარა. 41 წლის სპორტსმენისთვის, რომელსაც „ყინულის მეფეს“ ეძახიან, ეს მესამე მსოფლიო მიღწევაა. მანამდე მან 5 საათზე მეტი გაატარა ყინულიან კაბინაში, 2026 წლის ივლისში კი ორ საათზე მეტხანს თოვლის ქვეშ იმყოფებოდა.ახალი ჩაყვინთვა ათლეტს წინა გამოცდებზე უფრო გაუჭირდა. კასპშიკმა ეს თავიდან სითბოს სწრაფი დაკარგვით ახსნა. სიტუაცია აღჭურვილობის გაუმართაობამაც გაართულა, რის გამოც მან გარკვეული დროით გუნდთან კავშირი დაკარგა. სირთულეების მიუხედავად, ექსტრემალი მკაცრ პირობებში ახალ გამოცდებში მონაწილეობის მიღებას გეგმავს.ქალებს შორის ყინულიან წყალში ყოფნის რეკორდსმენი ასევე პოლონეთის მოქალაქე მარია ბოდაია. 2025 წლის 19 დეკემბერს მან ყინულიან წყალში 1 საათი და 38 წამი გაატარა, რაც კასპშიკის შედეგს აღემატება.