1778013700

მეცნიერებმა „ყველაზე მომაკვდინებელი“ კიბოს ვაქცინა შექმნეს: პირველადი შედეგები იმედისმომცემია

აშშ-ში გამართულ კიბოს კვლევის კონფერენციაზე მეცნიერებმა პანკრეასის კიბოს წინააღმდეგ შექმნილი უახლესი ექსპერიმენტული mRNA ვაქცინა წარადგინეს, რომელიც უკვე კლინიკურ ცდებს გადის და პირველ ეტაპზე იმედისმომცემ შედეგებს აჩვენებს.პანკრეასის კიბო ერთ-ერთ ყველაზე მომაკვდინებელ სიმსივნედ მიიჩნევა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი შედარებით იშვიათია, პაციენტების დაახლოებით 87% დიაგნოზის დასმიდან ხუთ წელსაც ვერ აღწევს. ამ მიმართულებით კვლევები ათწლეულებია მიმდინარეობს, თუმცა გადარჩენის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად არ გაუმჯობესებულა.ახალი ვაქცინა განსხვავდება ტრადიციული მიდგომებისგან, რადგან თითოეულ პაციენტზე ინდივიდუალურად არის მორგებული. იგი მზადდება ამოკვეთილი სიმსივნიდან მიღებული გენეტიკური მასალის საფუძველზე და მიზნად ისახავს იმუნური სისტემის „გაწვრთნას“, რათა ორგანიზმმა კონკრეტული კიბოს უჯრედები ამოიცნოს და გაანადგუროს. მეცნიერების განმარტებით, ასეთი „განათლებული“ იმუნური უჯრედები ორგანიზმში წლების განმავლობაში შეიძლება დარჩეს და დაავადების წინააღმდეგ დაცვა უზრუნველყოს.კვლევის ფარგლებში ჩატარებული პირველი ფაზის კლინიკურ ცდაში მონაწილეობა მიიღო 16 პაციენტმა, რომელთაც პანკრეასის სიმსივნე ოპერაბელურ სტადიაში ჰქონდათ. ოპერაციის შემდეგ მათ პერსონალიზებული ვაქცინა, ასევე იმუნოთერაპია და ქიმიოთერაპია ჩაუტარდათ.ვაქცინის მიღების შემდეგ რვა პაციენტში დაფიქსირდა ძლიერი იმუნური პასუხი — მათი T-ლიმფოციტები კიბოს უჯრედების ამოსაცნობად გააქტიურდა. ამ ჯგუფიდან შვიდი პაციენტი ოპერაციიდან თითქმის ექვსი წლის შემდეგაც ცოცხალი იყო. საპირისპიროდ, იმ პაციენტებში, რომლებშიც იმუნური რეაქცია არ განვითარდა, გადარჩენის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალი აღმოჩნდა — მხოლოდ ორი მათგანი გადარჩა.კვლევის ავტორების განცხადებით, იმ პაციენტების დაახლოებით 90%, რომლებშიც ვაქცინამ იმუნური პასუხი გამოიწვია, ექვსი წლის შემდეგაც ცოცხალია. ერთ-ერთი პაციენტი, რომელმაც მკურნალობა 66 წლის ასაკში დაიწყო, დღეს 72 წლისაა და აცხადებს, რომ თავს კარგად გრძნობს და მიღებული შედეგებით კმაყოფილია.მიუხედავად დადებითი შედეგებისა, სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ კვლევა ჯერ საწყის ეტაპზეა. პანკრეასის კიბო ხშირად გვიან სტადიაზე ვლინდება — შემთხვევების 90%-ზე მეტში დიაგნოზი მაშინ ისმება, როცა ქირურგიული ჩარევა უკვე შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევებში ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი 3,2%-მდე მცირდება, რის გამოც ჯერ უცნობია, რამდენად ეფექტიანი იქნება ვაქცინა გვიან სტადიაზე მყოფ პაციენტებში.ამ დროისთვის კლინიკური ცდების მეორე ფაზა უკვე დაწყებულია. მეცნიერები ფრთხილ ოპტიმიზმს გამოთქვამენ და იმედოვნებენ, რომ პერსონალიზებული mRNA ვაქცინა მომავალში პანკრეასის კიბოს მკურნალობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მეთოდად იქცევა.წყარო

1778010478

რა არის ჰანტავირუსი, რომლითაც საკრუიზო გემზე სამი ადამიანი დაიღუპა

ჰანტავირუსის სავარაუდო გავრცელების გამო, არგენტინასა და კაბო-ვერდეს შორის მოძრავ საკრუიზო გემზე სამი ადამიანი დაიღუპა..ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის თანახმად, პოტენციურად სასიკვდილო ვირუსის ერთი შემთხვევა უკვე დადასტურდა.თუმცა, სავარაუდო გავრცელებამ გააჩინა კითხვები იმის თაობაზე, ვრცელდება თუ არა ადამიანიდან ადამიანზე ვირუსი, რომელიც როგორც წესი, მღრღნელებთან კონტაქტით ვრცელდება.რამდენად გავრცელებულია ჰანტავირუსებიეს ვირუსები მთელ მსოფლიოში გვხვდება, ინფიცირების შემთხვევები მთელი წლის განმავლობაში ფიქსირდება. მაგალითად, წელიწადში რამდენიმე ათასი შემთხვევა ფიქსირდება ჩინეთში, რუსეთსა და სამხრეთ კორეაში.ამერიკის კონტინენტზე, ფინეთსა და საფრანგეთში ფიქსირდება წელიწადში რამდენიმე ასეული შემთხვევა.ჰანტავირუსების გარკვეული შტამები, რომლებიც მხოლოდ მღრღნელებში გვხვდება — ვირთხებში, თაგვებსა და მემინდვრიებში — ადამიანებშიც ვრცელდება.რამდენად სახიფათოაჰანტავირუსები ორ ჯგუფად იყოფა: ძველი მსოფლიოს ვირუსებად (ევროპა, აზია და აფრიკა) და ახალი მსოფლიოს ვირუსებად (ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკა).ძველი მსოფლიოს ვირუსების შემთხვევაში, სიკვდილიანობის მაჩვენებელი შეიძლება 14 პროცენტი იყოს. თუმცა, ისეთ განვითარებულ ქვეყნებში, როგორიცაა საფრანგეთი, ფატალური შემთხვევები უკიდურესად იშვიათია და ძირითადად ეხება ადამიანებს, რომლებსაც უკვე აქვთ ჯანმრთელობის პრობლემები.ზოგიერთი შემთხვევა უსიმპტომოა ან მხოლოდ ტკივილით შემოიფარგლება, მაგალითად, მუცლის ტკივილით ან მსუბუქი ხველით. თუმცა, იშვიათ შემთხვევაში შეიძლება თან ახლდეს თირკმლის პრობლემები, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს თირკმლის მწვავე, მაგრამ შექცევადი უკმარისობა.ახალი მსოფლიოს ვირუსების შემთხვევაში, სიკვდილიანობის მაჩვენებელმა შეიძლება 40 პროცენტს გადააჭარბოს. ინფექცია სწრაფად ვრცელდება ფილტვებში და იწვევს სუნთქვის და ზოგჯერ გულის პრობლემებს.მკურნალობარაც უფრო სწრაფად იმკურნალებს ადამიანი, მით უკეთესია პროგნოზი.ვინაიდან არ არსებობს კონკრეტულად ჰანტავირუსის სამკურნალო საშუალება, ექიმები მხოლოდ სიმპტომებს მართავენ.თუკი ვირუსი მძიმედ აზიანებს ფილტვებს, საჭირო ხდება ჟანგბადით თერაპია ინტენსიურ მზრუნველობის განყოფილებაში.განსაკუთრებული რისკის ქვეშ არიან კონკრეტულ სფეროებში მომუშავე ადამიანები, მაგალითად, სატყეო საქმესა და სოფლის მეურნეობაში.სხვა ნებისმიერი ინფექციის მსგავსად, ყველაზე მეტად რისკის ქვეშ არიან ხანდაზმულები, შესუსტებული იმუნური სისტემის მქონენი და ადამიანები, რომლებსაც უკვე აქვთ ჯანმრთელობის პრობლემები.არის თუ არა გადამდებიჯერჯერობით უცნობია, იყო თუ არა გემზე მომხდარი შემთხვევა ანდების ვირუსის გავრცელება.ანდების ვირუსი ჰანტავირუსის ერთადერთი შტამია, რომლის შემთხვევაშიც დადასტურებულია ადამიანიდან ადამიანზე გადადება, მაგრამ ამისათვის საჭიროა ახლო და ხანგრძლივი კონტაქტი — მაგალითად, ოჯახში.ადამიანები ძირითადად ინფიცირდებიან ცხოველთა ნერწყვით, ექსკრემენტებით ან შარდით დაბინძურებული აეროზოლების შესუნთქვით, მათ ფეკალიებთან პირდაპირი კონტაქტით, ნაკბენით ან ნაკაწრით.საკრუიზო გემის შემთხვევაში, არსებობს ორი შესაძლო სცენარი — ადამიანიდან ადამიანზე გადადება ან ცალკეული ინფიცირება გემზე ასვლამდე, მაგალითად, თუ მათ იქამდეც ერთად იმოგზაურეს.რა შეიძლება გამოავლინოს ვირუსის სეკვენირებამგემზე ინფიცირებულ ადამიანთა ვირუსის სეკვენირება (გენომის თანმიმდევრობის გაშიფვრა) გამოავლენს, ჰანტავირუსის რომელი შტამით იყვნენ ისინი ინფიცირებული.ვინაიდან გემი არგენტინის სამხრეთში მდებარე კუნძულ უშუაიადან იყო გამოსული, მეცნიერებს ეჭვი ანდების ვირუსზე აქვთ, რადგან იქ სწორედ ის ცირკულირებს.თუმცა, თუკი ის ახალი მსოფლიოს სხვა რომელიმე შტამია, მაგალითად, სახელად სინ-ნომბრე, რომელიც მხოლოდ ჩრდილოეთ ამერიკაში ცირკულირებს — შეიძლება გამოვრიცხოთ ინფიცირება სამხრეთ ამერიკაში.თუკი ახალი მსოფლიოს ჰანტავირუსი გემზე ადამიანებს შორის გავრცელდა, შემთხვევა უპრეცედენტო იქნება.მომზადებულია Agence France-Presse-ის მიხედვით.

1778005842

შექმნეს ყურსასმენი, რომელიც მომხმარებლის ტვინის სიგნალებს კითხულობს

ნეიროტექნოლოგიური სტარტაპი Neurable ახალ ტიპის ყურსასმენების შექმნაზე მუშაობს, რომლებიც არაინვაზიურ ტვინი-კომპიუტერის ინტერფეისს (BCI) ეფუძნება. კომპანიის ინფორმაციით, AI-ით გაძლიერებული სენსორული ტექნოლოგიის ინტეგრირება შესაძლებელია სხვადასხვა მოწყობილობაში — მათ შორის ყურსასმენებში, სათვალეებსა და სხვა ტარებად აქსესუარებში.Neurable-მა თანამშრომლობა დაიწყო აუდიოტექნოლოგიურ კომპანიასთან Master & Dynamic, რის ფარგლებშიც იგეგმება MW75 Neuro LT მოდელის ყურსასმენების გამოშვება. მოწყობილობა მომხმარებლის ყურადღების დონის მონიტორინგს შეძლებს და მუშაობის პროცესის შეფასებას შეეცდება. სავარაუდო ფასი დაახლოებით 700 დოლარი იქნება.მსგავს ტექნოლოგიებზე მუშაობენ სხვა კომპანიებიც, მათ შორის Neuralink, თუმცა მისი მიდგომა განსხვავებულია და ტვინში იმპლანტების ჩანერგვას გულისხმობს, მაშინ როცა Neurable არაინვაზიურ მეთოდს იყენებს.მიუხედავად ინოვაციური იდეისა, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ არაინვაზიური BCI ტექნოლოგია ჯერ კიდევ განვითარების ეტაპზეა და მას ხშირად სიგნალის სიზუსტისა და სტაბილურობის პრობლემები აქვს.ამასთან, ცნობილია, რომ კომპანიას თანამშრომლობა აკავშირებს აშშ-ის თავდაცვის უწყებასთან — პროექტის მიზანი სამხედრო ავიაციის ეკიპაჟის მენტალური მდგომარეობის შეფასებაა. აღნიშნული მიმართულება გარკვეულ ეთიკურ კითხვებსაც აჩენს, განსაკუთრებით ტვინის მონაცემების დამუშავებასა და პირადი სივრცის დაცვასთან დაკავშირებით.კრიტიკოსების ნაწილი შიშობს, რომ მსგავსი ტექნოლოგიები მომავალში ადამიანის ქცევის კონტროლის რისკებსაც გააჩენს, რაც დისკუსიის ერთ-ერთ მთავარ თემად რჩება.

1777980240

როგორ პოულობენ დაკარგული ძაღლები სახლისკენ მიმავალ გზას

ხშირად ვისმენთ ისტორიებს, როდესაც დაკარგული ძაღლები შინ დასაბრუნებლად წარმოუდგენლად დიდ მანძილს გადიან ხოლმე. ასეთი ამბების გაგების შემდეგ, ხშირად იბადება კითხვა - და მაინც როგორ პოულობენ სახლისკენ მიმავალ გზას ჩვენი ოთხფეხა მეგობრები. მეცნიერებს ამაზე პასუხი აქვთ.მკლევრების თქმით, მათ ეს უნარი თავიანთი წინაპრისგან, რუხი მგლისგან მიიღეს.კვალზე სიარული ერთ-ერთი მეთოდია, რომელსაც ძაღლები გარემოში ორიენტაციისთვის იყენებენ.  ცუგების ყნოსვა ადამიანისაზე 100 ათასჯერ უფრო მძაფრია, რაც საშუალებას აძლევთ, აღმოაჩინონ ყველაფერი.გარდა ამისა, ძაღლებს ნაცნობი ობიექტების ამოცნობა მხედველობით, სუნითა და ხმითაც შეუძლიათ. ისინი აანალიზებენ, სად იმყოფებიან მოცემულ მომენტში და სად არის მათი სახლი. 

1777898340

რა ემართება ჩვენს აზროვნებას, როცა საქმეში ხელოვნურ ინტელექტს ვიყენებთ - კვლევა

აშშ-სა და გაერთიანებული სამეფოს მკვლევართა ჯგუფის მიერ ჩატარებული ახალი კვლევა მიუთითებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენება მოკლევადიანად ამაღლებს შესრულების ხარისხს, თუმცა შესაძლოა მნიშვნელოვანი კოგნიტიური ფასის ხარჯზე. ნაშრომის ავტორების განცხადებით, „AI-ს დახმარება შესრულებას მყისიერად აუმჯობესებს, თუმცა დიდი კოგნიტიური ფასის სანაცვლოდ“.კვლევა ამჟამად პრეპრინტების პლატფორმა arXiv-ზეა გამოქვეყნებული და რეცენზირება ჯერ არ გაუვლია.ექსპერიმენტის ფარგლებში მკვლევრებმა 350 ამერიკელი მონაწილე შეისწავლეს, რომლებიც სხვადასხვა კოგნიტიურ ამოცანას — მათ შორის წილადებიან განტოლებებს — ასრულებდნენ. მონაწილეთა ნაწილი იყენებდა GPT-5-ზე დაფუძნებულ ჩატბოტს, დანარჩენებს კი ამოცანების დამოუკიდებლად გადაწყვეტა უწევდათ. ექსპერიმენტის მიმდინარეობისას AI-ს მომხმარებელ ჯგუფს მოულოდნელად შეუწყდა ჩატბოტზე წვდომა.შედეგებმა აჩვენა, რომ იმ ჯგუფში, რომელიც AI-ს იყენებდა, სწორი პასუხების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა, ხოლო მონაწილეთა ნაწილი საერთოდ წყვეტდა მცდელობას. შესრულების ხარისხთან ერთად გაუარესდა გამძლეობაც. მსგავსი შედეგები დაფიქსირდა 670 ადამიანზე ჩატარებულ დამატებით ექსპერიმენტშიც, ასევე წაკითხულის გააზრებაზე ორიენტირებულ კვლევაში.კვლევის თანაავტორის, რაჩიტ დუბეი-ის განცხადებით, „როცა ადამიანებს AI-ს ვართმევთ, ისინი მხოლოდ არასწორ პასუხებს კი არ იძლევიან — ხშირად არც კი ცდილობენ ამოცანის დამოუკიდებლად შესრულებას. მათი გამძლეობა მცირდება“.მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ AI-ს ფართომასშტაბიანმა დანერგვამ, განსაკუთრებით განათლების სფეროში, შესაძლოა უარყოფითი გავლენა იქონიოს მომავალი თაობების უნარებზე — მათ შორის დამოუკიდებელ აზროვნებასა და შემოქმედებითობაზე. ნაშრომის ავტორები აღნიშნულ პროცესს ე.წ. „მოხარშული ბაყაყის“ ეფექტს ადარებენ, როდესაც ცვლილებები თანდათანობით ხდება და პრობლემის სიმწვავე მოგვიანებით იჩენს თავს.ამასთან, კვლევამ დადებითი ტენდენციაც გამოავლინა: მონაწილეები, რომლებიც AI-სგან მხოლოდ მინიშნებებს ან განმარტებებს იღებდნენ და არა მზა პასუხებს, გაცილებით უკეთ უმკლავდებოდნენ ამოცანებს მაშინ, როცა ჩატბოტზე წვდომა ეზღუდებოდათ.აღსანიშნავია, რომ ეს მხოლოდ ერთ-ერთი კვლევაა AI-ს გავლენის შესახებ. სხვა ნაშრომების მიხედვით, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება სამუშაო გარემოში შესაძლოა ზრდიდეს დაღლილობას, თუმცა ამავდროულად თანამშრომლებს მეტისა და უფრო ხანგრძლივი მუშაობისკენაც უბიძგებს.

1777835264

აპრილში Facebook Messenger-ის მუშაობის წესები შეიცვალა: რა უნდა იცოდეთ

2026 წლის აპრილში კომპანია Meta-მ საბოლოოდ შეცვალა Facebook Messenger-ის მუშაობის ფორმატი კომპიუტერებზე. მიუხედავად იმისა, რომ ცვლილებები რამდენიმე კვირის წინ განხორციელდა, ბევრმა მომხმარებელმა მხოლოდ ახლა შეამჩნია ნაცნობი აპლიკაციების გაქრობა და მიზეზების ძებნა დაიწყო, წერს ProfitLine.მთავარი ცვლილება არის ცალკეული გადაწყვეტების სრული გაუქმება Windows-ისა და macOS-ისთვის. Messenger-ის დესკტოპ ვერსიები აღარ არის მხარდაჭერილი და ოფიციალურად დახურულია.გარდა ამისა, Meta-მ შეწყვიტა Messenger.com-ის დამოუკიდებელი ვებ-ვერსიის მხარდაჭერაც, რომელიც ადრე საშუალებას იძლეოდა მესენჯერის გამოყენება სოციალური ქსელის გახსნის გარეშე. ახლა, ძველი საიტის გახსნის მცდელობისას, მომხმარებლები ავტომატურად გადამისამართდებიან Facebook-ის შეტყობინებების განყოფილებაში — სწორედ ის გახდა Messenger-ის გამოყენების ერთადერთი გზა კომპიუტერზე.ამასთან, თავად Messenger არ გამქრალა. მისი მობილური ვერსიები iOS-სა და Android-ზე ჩვეულ რეჟიმში აგრძელებს მუშაობას, ხოლო მომხმარებელთა ყველა მიმოწერა შენახულია. შეიცვალა მხოლოდ წვდომის ფორმა — განსაკუთრებით მათთვის, ვინც მიჩვეული იყო Facebook-ისგან დამოუკიდებელ ინტერფეისს.ამ გადაწყვეტილების მიზეზები პირდაპირ არ გამჟღავნებულა, თუმცა ექსპერტები ცვლილებებს Meta-ს ეკოსისტემის ოპტიმიზაციას უკავშირებენ. რამდენიმე პლატფორმის ერთდროული მხარდაჭერა დამატებით რესურსებს მოითხოვს, მაშინ როცა ფუნქციების ერთ ვებ-ინტერფეისში გაერთიანება სერვისის განვითარებას ამარტივებს.პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ Messenger-ის კომპიუტერული აპლიკაციის ძებნას აზრი აღარ აქვს. თუ მსგავსი ვერსიები სადმე ჯერ კიდევ არის ხელმისაწვდომი ჩამოსატვირთად, დიდი ალბათობით, ეს არის მოძველებული ან არასაიმედო ინსტალატორები.კომუნიკაციის ძირითადი გზა ახლა არის Facebook ბრაუზერის საშუალებით ან მობილური აპლიკაცია.

1777673184

ელ-ნინიო ბრუნდება - ეს ფენომენი ამინდის პროგნოზს 2026-2027 წლებში თავდაყირა აყენებს

გლობალური ამინდის პროგნოზის მიხედვით, 2026 წლის მეორე ნახევარში მოსალოდნელია ძლიერი კლიმატური ფენომენის — ელ-ნინიოს — ჩამოყალიბება, რომელიც მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ამინდის მკვეთრ ცვლილებებს გამოიწვევს.იაპონიის მეტეოროლოგიური ბიუროს ინფორმაციით, 70%-იანი ალბათობა არსებობს, რომ ელ-ნინიო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ზაფხულის სეზონზე გამოვლინდება. ჩინეთის შესაბამისი უწყებების პროგნოზით კი, ამ ფენომენის ეფექტები ქვეყანაში წლის ბოლოსთვის გახდება შესამჩნევი, თავად პროცესი კი შესაძლოა მაისიდან დაიწყოს. ამასთან, აშშ-ის კლიმატის პროგნოზის ცენტრი 61%-იან შანსს ასახელებს, რომ ელ-ნინიო მაისიდან ივლისის პერიოდში ჩამოყალიბდება.ავსტრალიის მეტეოროლოგიური ბიურო ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონებში მაისიდან აგვისტომდე ხანგრძლივ ნალექებს პროგნოზირებს.ელ-ნინიო და ლა-ნინია წყნარი ოკეანის ტროპიკული ნაწილის ერთიანი კლიმატური სისტემის საპირისპირო ფაზებია. ელ-ნინიო ხასიათდება ეკვატორული წყნარი ოკეანის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილის ზედაპირული წყლების არაბუნებრივი გათბობით, რაც ატმოსფერული წნევის ცვლილებებისა და პასატური ქარების შესუსტების შედეგად ხდება. ამის გამო თბილი წყლები აღმოსავლეთისკენ გადაადგილდება და გლობალური ამინდის სურათი მნიშვნელოვნად იცვლება.ლა-ნინია კი საპირისპირო პროცესია — ამ დროს პასატური ქარები ძლიერდება, თბილი წყლები დასავლეთისკენ გადაადგილდება, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის ტემპერატურა ნორმაზე დაბლა ეცემა.მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის შეფასებით, მიმდინარე წლის ელ-ნინიოსგან მოსალოდნელია გლობალური ტემპერატურის ზრდა და ექსტრემალური ამინდის მოვლენების გახშირება, მათ შორის ძლიერი სიცხეები და ინტენსიური ნალექები. ნალექების მატება პროგნოზირებულია სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში, აშშ-ის სამხრეთში, აფრიკის რქასა და ცენტრალურ აზიაში, ხოლო შედარებით მშრალი ამინდია მოსალოდნელი ავსტრალიაში, ინდონეზიასა და სამხრეთ აზიის რიგ ქვეყნებში.ასევე ვარაუდობენ, რომ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზაფხულში ქარიშხლების რაოდენობა გაიზრდება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ წყნარ ოკეანეში, თუმცა შემცირდება ატლანტის ოკეანის აუზში.წარსულში ელ-ნინიოს მოვლენებს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონია. მაგალითად, 2015-2016 წლების ძლიერმა ელ-ნინიომ გვალვები გამოიწვია ავსტრალიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, შეასუსტა ინდური მუსონი და მნიშვნელოვნად შეამცირა სასოფლო-სამეურნეო მოსავლიანობა. 1997-1998 წლების ერთ-ერთმა ყველაზე ძლიერმა შემთხვევამ აზიაში გვალვა და ამერიკის კონტინენტზე მასშტაბური წყალდიდობები გამოიწვია.სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი კლიმატური პროცესები გლობალურ ეკონომიკასა და სოფლის მეურნეობაზეც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს, რის გამოც მიმდინარე წლის პროგნოზს განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა.წყარო

1777571690

მეცნიერებმა მაღალი არტერიული წნევის ახალ მიზეზს მიაგნეს და მკურნალობის შესაძლო მეთოდიც დაადგინეს

ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ თავის ტვინის კონკრეტული რეგიონი შესაძლოა გარკვეულ შემთხვევებში სისხლის მაღალი წნევის განვითარებას უწყობდეს ხელს.კვლევა, რომელიც ბრაზილიის სან-პაულუს უნივერსიტეტისა და ახალი ზელანდიის ოკლენდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩაატარეს, მიუთითებს, რომ ლატერალური პარაფაციალური რეგიონი (pFL) დაკავშირებულია როგორც სუნთქვის რეგულაციასთან, ისე სისხლძარღვების შევიწროებასთან, რაც არტერიული წნევის მატებას იწვევს.მეცნიერებმა ვირთხებზე ჩატარებული ექსპერიმენტების შედეგად დაადგინეს, რომ pFL ნეირონების გააქტიურება ზრდის სიმპათიკური ნერვული სისტემის აქტივობას და შესაბამისად — სისხლის წნევას. ხოლო ამავე რეგიონის ინაქტივაციის შემთხვევაში, წნევა ნორმალურ მაჩვენებლამდე მცირდება.კვლევის ავტორების შეფასებით, ეს მექანიზმი შესაძლოა ხსნიდეს, რატომ ვერ კონტროლდება ჰიპერტენზია ბევრ პაციენტში, მიუხედავად მედიკამენტური მკურნალობისა. ასევე, აღნიშნული აღმოჩენა გარკვეულ კავშირს აჩვენებს ძილის აპნოესა და მაღალი წნევის შორის.მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ამ ეტაპზე მხოლოდ ცხოველებზეა ჩატარებული, მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ მიღებული შედეგები მნიშვნელოვანი საფუძველია ახალი თერაპიული მიდგომების შესამუშავებლად. კერძოდ, ისინი მუშაობენ მეთოდზე, რომელიც კაროტიდული ჯირკვლების გავლით შეძლებს pFL რეგიონის კონტროლს და არტერიული წნევის რეგულაციას.კვლევა გამოქვეყნდა სამეცნიერო ჟურნალში Circulation Research.წყარო

1777495506

მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ „ყველაზე მომაკვდინებელი“ კიბოს ვაქცინა შექმნეს: პირველადი შედეგები იმედისმომცემია

აშშ-ში გამართულ კიბოს კვლევის კონფერენციაზე მეცნიერებმა პანკრეასის კიბოს წინააღმდეგ შექმნილი უახლესი ექსპერიმენტული ვაქცინა წარადგინეს. კვლევის შედეგები კიბოს კვლევის ამერიკული ასოციაცია-ის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარმოადგინეს.პანკრეასის კიბო ერთ-ერთ ყველაზე აგრესიულ და მომაკვდინებელ ონკოლოგიურ დაავადებად მიიჩნევა. მიუხედავად იმისა, რომ შედარებით იშვიათია, პაციენტების დაახლოებით 87% დიაგნოზიდან ხუთ წელზე მეტხანს ვერ ცოცხლობს. აღნიშნული მაჩვენებელი ათწლეულების განმავლობაში თითქმის უცვლელია.მეცნიერებმა კონფერენციაზე პერსონალიზებული mRNA ვაქცინა წარადგინეს, რომელიც ჯერ კიდევ კლინიკურ ცდებს გადის. არსებული მონაცემებით, შვიდი პაციენტი, რომლებმაც ვაქცინა მიიღეს, ამ დრომდე ცოცხალია და თავს კარგად გრძნობს. ერთ-ერთი მათგანი, რომელმაც დიაგნოზი 66 წლის ასაკში მიიღო და უკვე ვაქცინის 9 დოზა აქვს მიღებული, დღეს 72 წლისაა და მკურნალობის შედეგით კმაყოფილებას გამოთქვამს.აღნიშნული ვაქცინა სხვა მსგავსი პრეპარატებისგან იმით განსხვავდება, რომ თითოეული პაციენტისთვის ინდივიდუალურად მზადდება. იგი ეფუძნება ამოკვეთილი სიმსივნიდან მიღებულ გენეტიკურ მასალას და მიზნად ისახავს იმუნური სისტემის „გაწვრთნას“, რათა მან კიბოს კონკრეტული უჯრედები ამოიცნოს და გაანადგუროს. ასეთი „განათლებული“ იმუნური უჯრედები ორგანიზმში ათწლეულების განმავლობაში შეიძლება შენარჩუნდეს.კვლევის ერთ-ერთი ავტორის განცხადებით, ექვსწლიანი დაკვირვების შემდეგ იმ პაციენტების 90% ცოცხალია, რომელთა ორგანიზმმაც ვაქცინაზე იმუნური პასუხი გამოავლინა.კლინიკური ცდის პირველი ფაზა 16 პაციენტს მოიცავდა, რომელთაც პანკრეასის სიმსივნე ოპერაბელურ სტადიაში ჰქონდათ და დაავადება სხვა ორგანოებზე არ იყო გავრცელებული. ოპერაციის შემდეგ მათ პერსონალიზებული ვაქცინა გაუკეთდათ, პარალელურად კი იმუნოთერაპიასა და ქიმიოთერაპიას გადიოდნენ.ვაქცინის მიღების შემდეგ რვა პაციენტში დაფიქსირდა დადებითი იმუნური რეაქცია — მათ ორგანიზმში T-ლიმფოციტები კიბოს უჯრედების ამოსაცნობად მზად გახდა. ამ ჯგუფიდან შვიდი პაციენტი ოპერაციიდან თითქმის ექვსი წლის შემდეგაც ცოცხალი იყო. იმ პაციენტებს შორის, რომელთაც მსგავსი რეაქცია არ გამოუვლინდათ, მხოლოდ ორი გადარჩა.მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ პანკრეასის კიბო ხშირად გვიან სტადიაზე დიაგნოზდება და ოპერაბელური შემთხვევები შედარებით იშვიათია. დაავადებას ხშირად „ჩუმ მკვლელს“ უწოდებენ, რადგან სიმპტომები გვიან ვლინდება. გვიან სტადიებში ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი დაახლოებით 3.2%-ს შეადგენს.ამ ეტაპზე უცნობია, რამდენად ეფექტიანი იქნება ვაქცინა იმ პაციენტებისთვის, რომელთაც დიაგნოზი გვიან დაუდგინდათ. კვლევის მეორე ფაზა უკვე დაწყებულია და მეცნიერები შედეგებს დიდი ინტერესით ელოდებიან.

1777310202

X-მა საკუთარი მესენჯერი წარადგინა

კომპანიამ X საკუთარი მესენჯერი XChat-ი წარადგინა, რომელიც AppStore-ის აპლიკაციების მაღაზიაში უკვე გამოჩნდა. ახალი სერვისი მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს, დაუკავშირდნენ სოციალური ქსელ X-ის ნებისმიერ წევრს.„ეკონტაქტეთ ნებისმიერ ადამიანს X-ში. სრულიად კონფიდენციალურად. ახლა უკვე თქვენს მთავარ ეკრანზე“, - ნათქვამია კომპანიის განცხადებაში. დეველოპერები ხაზს უსვამენ, რომ მიმოწერის დასაწყებად არ არის საჭირო მოწვევების გაცვლა ან ტელეფონის ნომრების გაზიარება. აღსანიშნავია, რომ აპლიკაციაში არ არის რეკლამა.X-ის მფლობელმა, ილონ მასკმა, მანამდე განაცხადა, რომ მესენჯერი იყენებს „ბიტკოინის სტილის დაშიფვრას“. მისი თქმით, აპლიკაციას აქვს ბოლოდან ბოლომდე დაშიფვრის (E2EE) მხარდაჭერა, ნებისმიერი ტიპის ფაილის გაგზავნის ფუნქცია, ასევე აუდიო და ვიდეო ზარები. მესენჯერი დაწერილია Rust პროგრამირების ენაზე და ფუნქციონირებს ტელეფონის ნომრით რეგისტრაციის საჭიროების გარეშე.მასკმა XChat-ის შესახებ 2025 წლის ივნისის დასაწყისში დააანონსა, თუმცა აპლიკაციის ბეტა-ტესტირება ჯერ კიდევ მაისის ბოლოს დაიწყო. XChat-ის გაშვება აგრძელებს X-ის ტრანსფორმაციას მას შემდეგ, რაც კომპანია მილიარდერის კონტროლის ქვეშ 2022 წლის ოქტომბრის ბოლოს გადავიდა. მას შემდეგ სოციალური ქსელი აფართოებს ფუნქციონალს, ცვლის ექაუნთების ვერიფიკაციის სისტემას, ავითარებს ფასიან სერვისებს და ამკვიდრებს კომუნიკაციის ახალ ინსტრუმენტებს.

1777219032

EU-ში 15 წლამდე ბავშვებისთვის სოციალური ქსელების აკრძალვის ხელშესაწყობად ბრიუსელმა ასაკის ვერიფიკაციის აპლიკაცია წარადგინა

ევროკომისიის მიერ წარმოდგენილი ინიციატივა მიზნად ისახავს 15 წლამდე ბავშვების დაცვას ონლაინ სივრცეში. ახალი აპლიკაცია მომხმარებლის ასაკის გადამოწმებას უზრუნველყოფს ისე, რომ პირადი მონაცემების მაქსიმალური დაცვა იყოს გარანტირებული.პროექტის ფარგლებში, პლატფორმებს ექნებათ შესაძლებლობა, გადაამოწმონ მომხმარებლის ასაკი სანდო და უსაფრთხო მეთოდით. შედეგად, შესაძლოა დაწესდეს მკაცრი შეზღუდვები სოციალური ქსელების გამოყენებაზე 15 წლამდე ბავშვებისთვის, რაც მათ არასასურველი კონტენტისგან და ონლაინ საფრთხეებისგან დაიცავს.ბრიუსელში აცხადებენ, რომ აპლიკაცია არ შეინახავს ზედმეტ პერსონალურ ინფორმაციას და მხოლოდ ასაკის დადასტურებაზე იქნება ორიენტირებული. ეს ნაბიჯი მნიშვნელოვანია იმისთვის, რომ ერთდროულად იყოს დაცული როგორც ბავშვთა უსაფრთხოება, ისე მომხმარებელთა კონფიდენციალურობა.ინიციატივა უკვე განხილვის პროცესშია და, მისი დამტკიცების შემთხვევაში, ევროკავშირის ქვეყნებში ეტაპობრივად ამოქმედდება.ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი სისტემა მნიშვნელოვნად შეამცირებს არასრულწლოვანთა წვდომას სახიფათო ან ასაკისთვის შეუფერებელ კონტენტზე, თუმცა ასევე აღნიშნავენ, რომ ტექნიკური და ეთიკური საკითხები ჯერ კიდევ დასაზუსტებელია.  

1777058638

მეცნიერების მტკიცებით, საქონლის ხორცში კიბოს უჯრედების გამანადგურებლები იპოვეს

ჩიკაგოს უნივერსიტეტის მეცნიერებმა, ჩაატარეს ძალიან სიღრმისეული და დეტალური კვლევა და ახლა ისინი ამტკიცებე, რომ ცხიმიანი რძის პროდუქტები, საქონლის ხორცი და ცხვრის ხორცი შეიცავს ნივთიერებას, რომელიც ეხმარება კიბოს მკურნალობას.მათი კვლევა ახლახან გამოქვეყნდა Nature-ში, მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სანდო და რეიტინგულ სამეცნიერო ჟურნალში.რა თქმა უნდა, მეცნიერები არ ამტკიცებენ, რომ კიბოს მკურნალობა მხოლოდ ასეთი პროდუქტებით და წამლებისა თუ მკურნალობის სხვა მეთოდების გარეშეა შესაძლებელი.კვლევის თანახმად, კიბოს უჯრედების წინააღმდეგ მებრძოლი აქტიური ნივთიერება აღმოჩნდა ტრანსვაქცენური ცხიმოვანი მჟავა. ის შეიწოვება და გროვდება ცხიმებსა და რძეში. აქედან გამომდინარე, ეს ნივთიერება ბევრია კარაქში, ცხიმოვანი რძის პროდუქტები, საქონლის ხორცი და ცხვრის ხორცი. ასევე ბევრია დედის რძეში.მეცნიერებმა აჩვენეს, რომ ცხიმოვანი მჟავა აუმჯობესებს იმუნური სისტემის სპეციალური უჯრედების უნარს, შეაღწიონ სიმსივნეებში და მოკლას კიბოს უჯრედები.წყარო: