1788542426

მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მათთვის ვინც ChatGPT-ის იყენებს

ევროკავშირმა ChatGPT „ძალიან დიდ საძიებო სისტემად“ დააკლასიფიცირა.31 აგვისტოს ევროკომისიამ ChatGPT იმავე კატეგორიაში, VLOSE-ში, შეიყვანა, სადაც Google Search და Bing არიან. ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ამ სიაში AI ჩატბოტი მოხვდა.ევროკავშირს უკვე შეუძლია OpenAI-ს გაცილებით მეტი ინფორმაცია მოსთხოვოს იმის შესახებ, როგორ მუშაობს მისი ალგორითმული სისტემა, როგორ მოწმდება და როგორ მართავს რისკებს.Google-ის შემთხვევაში, როცა ბიზნესმა უკეთ გაიგო, რა მოქმედებდა ძიების შედეგებზე, მის გარშემო მთელი ინდუსტრია გაჩნდა.

1788528900

მეცნიერებმა კიბოს მკურნალობის რევოლუციური მეთოდი კიდევ უფრო დახვეწეს - შედეგები შთამბეჭდავია

თერაპია, რომელმაც რევოლუცია მოახდინა სისხლისა და კანის კიბოს მკურნალობის მეთოდებში, შესაძლოა კიდევ უფრო ეფექტიანი გახდეს. კანის კიბოს ყველაზე მძიმე ფორმის მქონე თაგვებში, კიბოს უჯრედების გამკვრივებამ იმუნოთერაპიის ეფექტები გააძლიერა იმ შემთხვევებში, როცა იმუნურ სისტემაზე მანიპულირებდნენ, რათა მას სიმსივნე გაენადგურებინა. შთამბეჭდავმა შედეგებმა მეცნიერებს გაუჩინა იმედი, რომ ასეთივე მიდგომამ შეიძლება გააუმჯობესოს გადარჩენის მაჩვენებელი ადამიანებში, რომლებიც ისეთი იმუნოთერაპიებით მკურნალობენ, როგორიცაა ანტიგენის ქიმერული რეცეპტორებით (CAR T-cells) თერაპია.„სრულიად ახალი კონცეფციაა. ის სამედიცინო პრობლემას ნამდვილად უმკლავდება ფიზიკური თვალსაზრისით. ვფიქრობ, რომ ძალიან პერსპექტიულია“, — ამბობს ლონდონის დედოფალ მარის უნივერსიტეტის მკვლევარი ი სუი, რომელიც ამ კვლევაში ჩართული არ ყოფილა.ხშირად, კიბოს უჯრედები უფრო რბილია, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ეს კი შეიძლება პრობლემა იყოს, რადგან T-ლიმფოციტებს (T-უჯრედები) — იმუნური სისტემის ნაწილს, რომელსაც სიმსივნის განადგურების პოტენციალი აქვს — შეუძლიათ შეიგრძნონ მათი შემოგარენის სიმკვრივე.„ძლიერ გვაინტერესებდა, ეხმარებოდა თუ არა სირბილე კიბოს უჯრედებს იმუნური სისტემისგან დამალვაში და რა გავლენა შეიძლება ჰქონოდა T-ლიმფოციტების მექანიკურ მგრძნობელობას კიბოსადმი მათ რეაგირებაზე“, — ამბობს შვეიცარიის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი ლი ტანგი, რომელმაც კვლევის შედეგები 11 მაისს წარმოადგინა ლონდონში გამართულ კონფერენციაზე.ამ საკითხის შესასწავლად, მკვლევრებმა პირველ რიგში სცადეს იმის დადგენა, რატომ არის კიბოს უჯრედები უფრო რბილი თავიანთი მემბრანებით, ანუ გარე ზედაპირით, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ასე დადგინდა, რომ კიბოს უჯრედები, როგორც თაგვებში, ისე ადამიანებში — უფრო რბილია, რადგან მათი მემბრანები მეტ ქოლესტერინს შეიცავს... სრულად

1788422665

პოლონელმა ყინულიან წყალში საათი და 9 წამი გაატარა და მსოფლიო რეკორდი დაამყარა

პოლონელმა დამიან კასპშიკმა კაცებს შორის ყინულიან წყალში ყოფნის ხანგრძლივობის მსოფლიო რეკორდი დაამყარა. მისმა შედეგმა საათი და 9 წამი შეადგინა. გინესის რეკორდების წიგნმა ეს მიღწევა ოფიციალურად დარეგისტრირა.კასპშიკმა გააუმჯობესა წინა რეკორდი (58 წუთი), რომელიც გასულ წელს მისმა თანამემამულემ, ვალერიან რომანოვსკიმ დაამყარა. 41 წლის სპორტსმენისთვის, რომელსაც „ყინულის მეფეს“ ეძახიან, ეს მესამე მსოფლიო მიღწევაა. მანამდე მან 5 საათზე მეტი გაატარა ყინულიან კაბინაში, 2026 წლის ივლისში კი ორ საათზე მეტხანს თოვლის ქვეშ იმყოფებოდა.ახალი ჩაყვინთვა ათლეტს წინა გამოცდებზე უფრო გაუჭირდა. კასპშიკმა ეს თავიდან სითბოს სწრაფი დაკარგვით ახსნა. სიტუაცია აღჭურვილობის გაუმართაობამაც გაართულა, რის გამოც მან გარკვეული დროით გუნდთან კავშირი დაკარგა. სირთულეების მიუხედავად, ექსტრემალი მკაცრ პირობებში ახალ გამოცდებში მონაწილეობის მიღებას გეგმავს.ქალებს შორის ყინულიან წყალში ყოფნის რეკორდსმენი ასევე პოლონეთის მოქალაქე მარია ბოდაია. 2025 წლის 19 დეკემბერს მან ყინულიან წყალში 1 საათი და 38 წამი გაატარა, რაც კასპშიკის შედეგს აღემატება.

1788422564

ასტრონომებმა უვარსკვლავო გალაქტიკა აღმოაჩინეს

ასტრონომთა საერთაშორისო ჯგუფმა ობიექტ Cloud 9-ის ყველაზე ღრმა ოპტიკური გამოსახულებები მიიღო და მასში არცერთი მნათობი ვარსკვლავი არ აღმოაჩინა. დაკვირვებებმა პრაქტიკულად დაადასტურა, რომ ობიექტი შესაძლოა პირველი ცნობილი უვარსკვლავო გალაქტიკა იყოს.Cloud 9 დედამიწიდან დაახლოებით 14 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, სპირალური გალაქტიკა მესიე 94-ის გვერდით მდებარეობს. ობიექტი დაახლოებით მილიონი მზის მასის წყალბადის ღრუბელს შეიცავს, მისი გარშემომყოფი ბნელი მატერიის მასა კი კიდევ 5 მილიონ მზის მასად ფასდება.ამასთან, Cloud 9 ხილულ სინათლეს არ გამოსცემს. ჯერ კიდევ იანვარში კოსმოსურმა ტელესკოპმა „ჰაბლმა“ ამ არეალში უჩვეულოდ დაბალი სიკაშკაშე დააფიქსირა.დამატებითი შემოწმებისთვის, კანარის ასტროფიზიკის ინსტიტუტიდან იგნასიო ტრუხილიოს ხელმძღვანელობით მომუშავე მკვლევრებმა კანარის დიდ ტელესკოპზე დამონტაჟებული კამერა HiPERCAM-ი გამოიყენეს. დაკვირვებები 2,36 საათის განმავლობაში გრძელდებოდა. მიღებული გამოსახულებები ამ რეგიონის წინა გადაღებებთან შედარებით დაახლოებით ათჯერ უფრო ღრმა აღმოჩნდა.ახალმა მონაცემებმა ძველი ვარსკვლავების ან ლითონების დაბალი შემცველობის მქონე ობიექტების სუსტი ნათებაც კი არ გამოავლინა. მეცნიერებმა Cloud 9-ის ვარსკვლავური მასის ზედა ზღვარი 16 ათას მზის მასად შეაფასეს, რაც ამ ზომის ობიექტისთვის მოსალოდნელ მაჩვენებელზე მნიშვნელოვნად ნაკლებია.

1788357660

ძველი ხეები ახალგაზრდა ტყეებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას გადასცემენ - მეცნიერებმა უნიკალური კვლევა ჩაატარეს

 ავსტრალიის უნივერსიტეტისა და იტალიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევრებმა პირველად დააფიქსირეს ბიოელექტრული სიგნალები, რომლებსაც არყის ხეები მზის დაბნელებისთვის მოსამზადებლად იყენებენ. საქმე ისაა, რომ ამ სიგნალებს პირველები უძველესი ხეები აგზავნიან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მათ ეკოლოგიურ მოვლენებზე გარკვეული ინფორმაცია უკვე დამახსოვრებული აქვთ.„ეს კვლევა არის სინქრონიზებული რეაქციას ლუსტრაცია, რომლებსაც ჩვენ ვაკვირდებოდით. ეს არის გასაღები იმისა, თუ როგორ ურთიერთობენ და ადაპტირდებიან ტყეები ერთმანეთთან. ამას მცენარეების ქცევაში ახალ უფრო რთულ დონეზე ავყავართ“, - განაცხადა პროფესორმა მონიკა გალიანომ.მისი თქმით, ეს მოქმედებაში მოყვანილი ხეების ერთგვარი ქსელია. აქამდე მცენარეებს შორის კომუნიკაციის დაჭერა მეცნიერებს არ შეეძლოთ, თუმცა ყველა ცოცხალ ორგანიზმს აქვს ბიოელექტრული სიგნალები. იმის გათვალისწინებით, რომ ნებისმიერ ორგანიზმში - დაწყებული ვირუსებიდან დამთავრებული მტაცებლებით - ჩადებულია თვითგადარჩენის ინსტინქტი, ეს სიგნალები მათ მოსალოდნელი საფრთხის შესახებ აფრთხილებს.კვლევის ჩასატარებლად მეცნიერებმა სპეციალური სენსორული ტექნიკა გამოიყენეს, რომლებმაც ამ სიგნალების დაჭერა შეძლეს. მეცნიერებმა ველის კვანტური თეორია დაიხმარეს და აღმოაჩინეს, რომ ამ სიგნალების აქტივობა მზის დაბნელებამდე რამდენიმე საათით ადრე მკვეთრად გაიზარდა. სიგნალები კი ყველაზე ძველი ხეებიდან წამოვიდა.მეცნიერების თქმით, მათ ერთგვარ „ხეების ენას“ მიაგნეს, თუმცა კვლევა ჯერ ნოვატორულია და მუშაობა ამ მიმართულებით გრძელდება, რათა ადამიანებმა უკეთ გაიგონ, როგორ ადაპტირდება ეკოსისტემა კლიმატის ცვლილებებთან.„ის ფაქტი, რომ ძველი ხეები პირველები რეაგირებენ მათ განსაკუთრებულ როლზე მიუთითებს. ისინი ერთგვარ მეხსიერების ბანკის როლში გამოდიან, რომლებსაც წარსულში მომხდარი ეკოლოგიური მოვლენები ახსოვთ. ეს კვლევა მიუთითებს იმაზე, თუ რამდენად კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ძველი ტყეების დაცვა, რომლებიც ეკოსისტემის სიმყარის გარანტია. ისინი ინახავენ და გადასცემენ ფასდაუდებელ ეკოლოგიურ ცოდნას“, - აღნიშნა გალიანომ.ცნობისთვის, ეს კვლევა ახალ დოკუმენტურ ფილმში „ტყის კოდექსი“ (Il Codice del Bosco) მოხვდება, რომელიც ამ წლის მაისში გამოვა.

1788356820

მეცნიერებმა გაშიფრეს სიგნალი, რომელიც შესაძლოა უცხოპლანეტელებისგან მოდიოდეს

მას შემდეგ, რაც ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მარსის ირგვლივ მბრუნავმა კოსმოსურმა აპარატმა ExoMars Trace Gas Orbiter-მა დაიჭირა სიგნალი (2023 წლის მაისში), რომელშიც შესაძლოა იყოს შეტყობინება უცხოპლანეტელებისგან, სამმა სხვადასხვა ობსერვატორიამ დაუმუშავებელი მონაცემები ინტერნეტში ჩაუშვა, რათა მთელს მსოფლიოში მეცნიერ-მოყვარულებს მათი გაშიფვრის საშუალება მისცემოდათ, - წერს CNN.ორმა მეცნიერმა, რომლებიც მამა-შვილი არიან - კენ და კელი ჩაფინებმა ცოტა ხნის წინ გაშიფრეს მიღებული სიგნალი, თუმცა, მისი მნიშვნელობა და შინაარსი უცნობია.ჩაფინები ამ პროექტზე წელიწადზე მეტხანს მუშაობდნენ. მათ სიგნალი 2024 წლის ივნისში გაშიფრეს, ამის შესახებ ევროპის კოსმოსურმა სააგენტომ 2024 წლის 22 ოქტომბერს გამოაცხადა. მეცნიერებმა ათასობით საათი დაუთმეს ექსპერიმენტებსა და ურთულეს მათემატიკურ კომპიუტერულ სიმულაციებს.არამიწიერ სიგნალზე ცნობილია ის, რომ ეს არის მოძრავი ამინომჟავები. ამ ეტაპზე მეცნიერები ცდილობენ ახსნან მათი არსი და ამოხსნან მათ წინაშე არსებული იდუმალი კოსმოსური თავსატეხი.„მე წარმოდგენა არ მქონდა რას ანახებდა ან რას ამბობდა შეტყობინება. მქონდა ეჭვი, რომ ეს რაღაცნაირად სიცოცხლესთან იყო კავშირში“, - განაცხადა ჩაფინმა და აღნიშნა, რომ როდესაც კლასტერების გამოსახულება გამოჩნდა, მან მაშინვე იცნო ამინომჟავები, რომლებიც ჯერ კიდევ სკოლაში, ქიმიის გაკვეთილებზე ჰქონდა ნასწავლი.ახლა, როდესაც შეტყობინება გაშიფრულია, მეცნიერებმა უნდა გაარკვიონ მისი მნიშვნელობა და გასცენ პასუხი ყველაზე რთულ კითხვას - რატომ გამოაგზავნა ის სხვა ცივილიზაციამ კოსმოსში.

1788287182

დედამიწაზე წელიწადის ორი ახალი დრო გაჩნდა - მეცნიერების ახალი მიგნება

 ბრიტანელმა მეცნიერებმა ლონდონის ეკონომიკის სკოლიდან და იორკის უნივერსიტეტიდან დაადგინეს, რომ დედამიწაზე წელიწადის ორი ახალი დრო გაჩნდა.მათი მონაცემებით, ადამიანმა დედამიწის ბუნებრივი რითმები კარდინალურად შეცვალა, რამაც ორი ახალი პერიოდი - ბურუსის და ნაგვის სეზონები შექმნა. პირველი ყოველწლიურად დგება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, როდესაც ინდონეზიასა და მალაიზიაში ტორფნარს, ინდოეთში კი მოსავლის ნარჩენებს წვავენ.ნაგვის სეზონი დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით ბალიზე ფიქსირდება, როდესაც მუსონური ქარები და ოკეანეს დინებები პლაჟებზე ტონობით პლასტიკს რიყავენ. წელს ამ 3 თვის განმავლობაში სანაპიროზე 3 ათასზე მეტი ტონა ნაგავი შეაგროვეს. ანალოგიური შემთხვევები ფიქსირდება ფილიპინებზე, ტაილანდსა და აშშ-ში.მეცნიერები ასევე ამტკიცებენ, რომ ტრადიციული წელიწადის დროები თანდათანობით ქრება. მაგალითად, ალპებში ზამთარი მოკლდება და თოვლი სულ უფრო იშვიათად მოდის. გარდა ამისა, სეზონებს სულ უფრო ხშირად თან ახლავს ექსტრემალური ამინდის მოვლენები.კვლევის ავტორებმა შემოიღეს ტერმინი „არითმიული“ წელიწადის დროები, როდესაც სეზონებისთვის დამახასიათებელი მოვლენების დრო იცვლება (მაგალითად, ფრინველების მიგრაცია, ყვავილობის დაწყება ან ფოთლების ცვენა). ასეთი ცვლილებები არღვევს ეკოსისტემებს, საფრთხეს უქმნის მილიონობით ადამიანის ჯანმრთელობას და ეკონომიკურ ზიანს იწვევს.

1788115360

ახალმა პრეპარატმა კიბოს დიაგნოზის მქონე პაციენტებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა გააორმაგა - წამალი აშშ-ში უკვე დაამტკიცეს

აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) დაამტკიცა პრეპარატი დასახელებით დარაქსონრასიბი, რომელიც პანკრეასის კიბოს მკურნალობისთვის შეიქმნა.ეს სწორედ ის პრეპარატია, რომელიც იმდენად ეფექტურად ზრდის პანკრეასის კიბოთი დაავადებული პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობას, რომ ივნისში, ამერიკულ ონკოლოგიურ კონფერენციაზე, კვლევის შედეგებს დამსწრე საზოგადოება ფეხზე წამოუდგა და ტაშით შეხვდა, წერს Telex-იმოქმედმა ნივთიერებამ, სახელწოდებით დარაქსონრასიბმა, რომელიც კომპანია Revolution Medicines-მა შეიმუშავა და აწარმოებს, კლინიკურ კვლევებში პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობა გააორმაგა: მათ, ვინც პრეპარატს ყოველდღიურად აბის სახით იღებდა, საშუალოდ 13,2 თვე იცოცხლეს, მაშინ როდესაც მხოლოდ ქიმიოთერაპიაზე მყოფმა პაციენტებმა — 6,6 თვე.პრეპარატი ბლოკავს ცილა KRAS-ის მუტაციას, რომელიც პანკრეასის კიბოს შემთხვევების 90 პროცენტს იწვევს, და ამით დაავადების მიმდინარეობას ანელებს. ამრიგად, პაციენტებში, რომლებიც პრეპარატს იღებდნენ, ცხოვრების ხარისხის გაუარესება დაახლოებით ხუთი თვით გვიან დაიწყო.პანკრეასის კიბო სიმსივნის ერთ-ერთი ყველაზე ძნელად განსაკურნებელი სახეობაა. მისი ამოცნობაც ძალიან რთულია, რადგან ადრეულ სტადიაზე სიმპტომები თითქმის არ ახასიათებს, დიაგნოზის დასმის მომენტში კი დაავადება ხშირად უკვე შორსწასულ სტადიაშია.ამჟამად მკურნალობის ძირითად მეთოდებს ქირურგიული ჩარევა, ქიმიოთერაპია და სხივური თერაპია მიეკუთვნება.

1788106860

მეცნიერებმა ხანდაზმული ადამიანების ორგანიზმში სიმსივნის საწინააღმდეგო უჯრედები აღმოაჩინეს - კვლევა

მიუხედავად იმისა, რომ 100 წლამდე მიღწეულ ადამიანებს იმუნური სისტემა სუსტი აქვთ,  ამასთან, მათ ორგანიზმში შეიმჩნევა  იშვიათი იმუნური უჯრედები, რომლებიც ცნობილია როგორც ციტოტოქსიკური CD4 T-ლიმფოციტები (CD4 CTL). ეს უჯრედები კიბოს ზოგიერთი ტიპის დროს სიმსივნური უჯრედების განადგურებას ახერხებენ. წერს  SciTechDaily.19 აგვისტოს ჟურნალ Cell Reports-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ხანდაზმულ ასაკში იმუნურმა სისტემამ შესაძლოა განაგრძოს ასაკობრივ ცვლილებებთან ადაპტაცია. CD4 CTL უჯრედები გამოვლინდა 110 წლის ასაკს მიღწეულ ზედმეტად ხანდაზმულებში. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მტკიცებულებები იმისა, რომ ეს უჯრედები მრავლდებიან და ასაკთან ერთად მათი რაოდენობა იზრდება.მკვლევრებმა შეისწავლეს 28 ადამიანის სისხლის ნიმუში, რომლებიც სამ ასაკობრივ ჯგუფად იყო დაყოფილი: 70–99, 100–109 და 110 წელი და მეტი. CD4 CTL-ის მედიანური დონე ამ ჯგუფებში თანმიმდევრულად იზრდებოდა, შესაბამისად, 4%-დან 9,6%-მდე, შემდეგ კი 17,6%-მდე. მიღებული მონაცემები მიანიშნებს, რომ ამ უჯრედების გამრავლება დაახლოებით 100 წლის ასაკიდან იწყება. ამის შემდეგ მკვლევრებმა მონაწილეთა T-უჯრედების რეცეპტორები გააანალიზეს და აღმოაჩინეს, რომ უჯრედები თავადვე ქმნიდნენ კლონებს და ამ გზით უწყობდნენ ხელს რაოდენობის ზრდას. CD4 CTL-ს შეუძლია საკუთარი ასლების შექმნა, როდესაც იმუნური სისტემა საფრთხეს აწყდება. ერთ-ერთ ხანდაზმულთან ერთი კლონი სისხლის ნიმუშში არსებული ყველა CD4 CTL-ის 53,8%-ს შეადგენდა.შეუძლიათ თუ არა ამ უჯრედებს კიბოსგან დაცვა?იმის გასარკვევად, თუ რაზე შეიძლება რეაგირებდნენ ეს უჯრედები, მკვლევრებმა თითოეული მონაწილის მთავარი CD4 CTL კლონის რეცეპტორების თანმიმდევრობები საჯარო მონაცემთა ბაზაში შენახულ თანმიმდევრობებს შეადარეს. თითქმის სამი ათეული დამთხვევა დაფიქსირდა იმ ადამიანებისგან, რომლებსაც ჰქონდათ კიბო, მათ შორის ფილტვის, ძუძუსა და ღვიძლის კიბო. კვლევის არცერთ ასწლოვან ან ზედმეტად ხანდაზმულ მონაწილეს ეს დაავადება არ ჰქონია, რამაც მკვლევრებს საშუალება მისცა ეფიქრათ, რომ ამ უჯრედების გამრავლება შესაძლოა ანომალიური სამიზნეების წინააღმდეგ მიმართულ ადრეულ იმუნურ რეაქციას წარმოადგენდეს.ვაქცინა კიბოს წინააღმდეგ.შეგახსენებთ, რომ წელს მელანომის საწინააღმდეგო ახალმა ვაქცინამ კლინიკური კვლევები გაიარა. ეს პერსონალიზებული მრნმ-ვაქცინა პრეპარატ „ინტისმერანის“ საფუძველზე იმუნოთერაპიასთან ერთად დატესტეს. წინასწარი შედეგებით, კიბოს მქონე პაციენტებში რემისიის ხანგრძლივობა წლებით გაიზარდა.

1788023234

მეცნიერებმა თურქეთში, ნოეს კიდობნის ძიების არეალში, უცნაური წარმონაქმნები აღმოაჩინეს

მკვლევრებმა თურქეთში, დურუფინარის კლდოვანი წარმონაქმნის რაიონში, რომელსაც ზოგიერთი ნოეს კიდობნის სავარაუდო ადგილად მიიჩნევს, მიწისქვეშა სიცარიელეები და სხვა ანომალიები აღმოაჩინეს. რადიოლოკაციური სკანირების შედეგების მიღება ორი თვის განმავლობაში იგეგმება. აღმოჩენის შესახებ უცხოური მედია წერს.პროექტის ხელმძღვანელის, პროფესორ ჯენქერ ათილას თქმით, სპეციალისტებმა ადგილმდებარეობის 3D-მოდელები შექმნეს და მიწისქვეშა სკანირება ჩაატარეს. წარმონაქმნის შიგნით 40 პროცენტით მეტი ნახშირბადი აღმოაჩინეს, ვიდრე მის გარეთ, რაც შესაძლოა ორგანული ნივთიერების ან ხის არსებობაზე მიუთითებდეს.წარმონაქმნის სიგრძე დაახლოებით 164 მეტრია - დაახლოებით 300 ძველი წყრთა, როგორც კიდობნის ზომაა აღწერილი ძველ აღთქმაში. მკვლევრები ნიადაგის ათასამდე ნიმუშის აღებას გეგმავენ, რის შემდეგაც მიღებულ მონაცემებს შეაფასებენ.

1788022471

როგორ შეცვლის მეცნიერება დაბერების პროცესს – სიცოცხლის გახანგრძლივების ახალი ერა

ადამიანი ყოველთვის ოცნებობდა ერთ რამეზე - უფრო დიდხანს ეცხოვრა და ასაკთან ერთად ჯანმრთელობა, ენერგია და ახალგაზრდული იერი შეენარჩუნებინა. დღეს ეს იდეა უკვე მხოლოდ ლეგენდებსა და სამეცნიერო ფანტასტიკაში აღარ გვხვდება.მსოფლიოს სხვადასხვა ლაბორატორიაში მეცნიერები ცდილობენ გაარკვიონ, რატომ ბერდება ადამიანის ორგანიზმი და შესაძლებელია თუ არა ამ პროცესის შენელება.მთავარი კითხვა კი სულ უფრო საინტერესო ხდება: შეიძლება თუ არა მომავალში ადამიანმა არა უბრალოდ დიდხანს იცოცხლოს, არამედ დიდხანს დარჩეს ჯანმრთელი?ასაკთან ერთად ჩვენს ორგანიზმში ერთმანეთთან დაკავშირებული მრავალი პროცესი იცვლება.უჯრედები თანდათან კარგავენ ძველებურად მუშაობის უნარს, გროვდება დაზიანებები, იცვლება იმუნური სისტემა, მცირდება ქსოვილების აღდგენის შესაძლებლობა და ორგანიზმს უჭირს დაზიანებული უჯრედების ეფექტურად მოცილება.მეცნიერები დაბერებას სულ უფრო ხშირად განიხილავენ არა როგორც ერთ დაავადებას, არამედ როგორც ბიოლოგიური პროცესების კომპლექსს, რომელთა ნაწილზე ზემოქმედებაც შესაძლოა შესაძლებელი გახდეს.დაბერების ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო გენებიამკვლევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ გენებსა და უჯრედებში მიმდინარე მოლეკულურ პროცესებს. ერთ-ერთი საინტერესო მიმართულებაა ეპიგენეტიკური ცვლილებების შესწავლა. ჩვენი ასაკის მატებასთან ერთად დნმ-ის მუშაობის რეგულაციაში გარკვეული ცვლილებები გროვდება. მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, შესაძლებელია თუ არა ამ ცვლილებების ნაწილობრივი „გადაპროგრამება“.შეიძლება თუ არა უჯრედისთვის მისი უფრო ახალგაზრდა მდგომარეობის „შეხსენება“?ეს მიმართულება ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულია და ადამიანებში უსაფრთხო და ეფექტური მეთოდის შექმნამდე ბევრი კვლევაა საჭირო.დაბერების კვლევაში ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სფეროა სენესცენტური უჯრედები.ეს უჯრედები აღარ იყოფიან ნორმალურად, მაგრამ ორგანიზმში შეიძლება დიდხანს დარჩნენ და სხვადასხვა სიგნალის გამოყოფით გარემომცველ ქსოვილებზე გავლენა მოახდინონ.მეცნიერები იკვლევენ ე.წ. სენოლიტიკურ მიდგომებს - საშუალებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს ასეთი უჯრედების შერჩევით მოცილებას.ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა საინტერესო შედეგები აჩვენა, თუმცა ადამიანებში ეს ჯერ კიდევ აქტიური კვლევის სფეროა. მთავარი გამოწვევა უსაფრთხოებაა: მეცნიერებმა ზუსტად უნდა იცოდნენ, რომელი უჯრედი უნდა მოიშორონ და რომელი - აუცილებლად შეინარჩუნონ.აქ მეცნიერები განსაკუთრებით ფრთხილობენ.დღეს არ არსებობს დამტკიცებული აბი, რომელიც ადამიანს უბრალოდ „ახალგაზრდობას დაუბრუნებს“. თუმცა მკვლევრები სხვადასხვა ნივთიერებას სწავლობენ, რომლებიც დაბერებასთან დაკავშირებულ ბიოლოგიურ გზებზე მოქმედებენ.მაგალითად, აქტიურად იკვლევენ ისეთ მექანიზმებს, რომლებიც დაკავშირებულია უჯრედულ მეტაბოლიზმთან, ენერგიის გამოყენებასთან, ანთებასთან და უჯრედის დაზიანების კონტროლთან.ზოგიერთი პრეპარატი და ნივთიერება ცხოველურ მოდელებში სიცოცხლის ხანგრძლივობის ან ჯანმრთელობის მაჩვენებლების გაუმჯობესებას უკავშირდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ იგივე ეფექტი ადამიანებში დადასტურებულია.კიდევ ერთი უჩვეულო მიმართულებაა სისხლისა და მისი კომპონენტების შესწავლა.მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა და ასაკოვანი ორგანიზმების სისხლის შემადგენლობასა და სიგნალებს შორის განსხვავებები არსებობს. ამიტომ მკვლევრები ცდილობენ გაარკვიონ, რომელი მოლეკულური სიგნალები უწყობს ხელს ქსოვილების აღდგენას და რომელი იცვლება ასაკთან ერთად.თუმცა აქაც საჭიროა სიფრთხილე: ინტერნეტში ხშირად გვხვდება დაპირებები "ახალგაზრდობის სისხლის" შესახებ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მსგავსი პროცედურები ადამიანებში დადასტურებული გაახალგაზრდავების მეთოდია.მეცნიერებისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება განსხვავება lifespan-სა და healthspan-ს შორის. Lifespan ნიშნავს, რამდენ ხანს ვცოცხლობთ. Healthspan კი - რამდენ ხანს შეგვიძლია ვიცხოვროთ ჯანმრთელად, აქტიურად და დამოუკიდებლად.წარმოიდგინეთ ადამიანი, რომელიც 90 წლისაა, მაგრამ შეუძლია სიარული, მოგზაურობა, მუშაობა, სწავლა და ყოველდღიური ცხოვრების დამოუკიდებლად მართვა.სწორედ ასეთი მომავლის შექმნაა დაბერების მეცნიერების ერთ-ერთი მთავარი მიზანი.AI უკვე აქტიურად გამოიყენება დაბერების კვლევაში.მას შეუძლია უზარმაზარი რაოდენობის გენეტიკური, ბიოლოგიური და სამედიცინო მონაცემების გაანალიზება და ისეთი კავშირების აღმოჩენა, რომელთა პოვნაც ადამიანს გაცილებით მეტ დროს დასჭირდებოდა.მომავალში AI შეიძლება დაეხმაროს მეცნიერებს ახალი სამიზნეების აღმოჩენაში — მაგალითად, კონკრეტული ცილების, გენების ან უჯრედული პროცესების, რომლებზეც ზემოქმედებამ შესაძლოა ჯანმრთელი დაბერების მხარდაჭერა შეძლოს.თუ შეგვეძლება დაბერების შენელება, სად უნდა გავავლოთ ზღვარი მკურნალობასა და ადამიანის "გაუმჯობესებას" შორის?მიუხედავად იმისა, რომ "მარადიული ახალგაზრდობა" ძალიან მიმზიდველად ჟღერს, თანამედროვე მეცნიერების რეალური მიზანი გაცილებით უფრო პრაქტიკულია.მკვლევრები ცდილობენ გავიგოთ რატომ ვბერდებით, რომ მომავალში ასაკთან დაკავშირებული დაავადებები უფრო გვიან განვითარდეს და ადამიანმა სიცოცხლის უფრო დიდი ნაწილი ჯანმრთელად გაატაროს.შესაძლოა, მომავალში 80 წლის ადამიანის ორგანიზმი დღევანდელ 80 წლის ორგანიზმს საერთოდ აღარ ჰგავდეს.მარადიული ახალგაზრდობა ჯერ კიდევ სამეცნიერო ფანტასტიკაა. მაგრამ უფრო ხანგრძლივი და ჯანმრთელი ცხოვრება - უკვე რეალური სამეცნიერო მიზანია.და შესაძლოა ყველაზე დიდი რევოლუცია სწორედ ის იყოს, რომ მეცნიერებამ ადამიანს არა "უკვდავება", არამედ ჯანმრთელი წლების დამატება შეძლოს.

1787585884

მეცნიერები მოსალოდნელ საფრთხეებზე საუბრობენ - ევროპის ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე სწრაფად თბება

ევროპის გარშემომდებარე ზღვები გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე ბევრად სწრაფად თბება. კვლევითი ორგანიზაცია World Weather Attribution-ის მიერ აგვისტოს შუა რიცხვებში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, ეს პროცესი ეკოსისტემებზე, სურსათის უსაფრთხოებასა და სანაპირო ზოლში მცხოვრებ მოსახლეობაზე უარყოფითად მოქმედებს. მეცნიერების განცხადებით, ევროპის აკვატორიაში ზღვის ზედაპირის რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა კლიმატის გლობალურ ცვლილებას პირდაპირ უკავშირდება.ზაფხულის განმავლობაში საზღვაო სითბური ტალღები ირლანდიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე დაფიქსირდა, ზოგ რეგიონში კი წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ნორმას 6 გრადუსზე მეტით აჭარბებდა. ეკოლოგიური ზიანის ნიშნები უკვე რამდენიმე ქვეყანაში გამოიკვეთა. მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში მეთევზეები რვაფეხების პოპულაციის მკვეთრ ზრდაზე საუბრობენ. პარალელურად, ზღვის ბინადრების სხვადასხვა სახეობამ შედარებით ცივი, ჩრდილოეთის წყლებისკენ იწყო გადაადგილება, რაც საკვებ ჯაჭვს, სანაპირო თევზჭერასა და აკვაკულტურას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის.ამასთან, შედეგები შესაძლოა ხმელეთზეც აისახოს. ზღვის ზედაპირის მაღალი ტემპერატურა სანაპირო ზონებში ტენიანობას ზრდის. ეს კი გაუსაძლისი სიცხეების რისკს საგრძნობლად ზრდის, რადგან ასეთ პირობებში ადამიანის ორგანიზმი ოფლის გამოყოფით გაგრილებას ვეღარ ახერხებს.„ცურვისთვის შედარებით თბილი წყალი ცივი ქვეყნების მცხოვრებლებისთვის, მათ შორის ჩემთვისაც, შესაძლოა მიმზიდველად ჟღერდეს, თუმცა წყალქვეშ მიმდინარე პროცესები ბევრად საგანგაშოა. ზღვის ტემპერატურის მატებას იმ ეკოსისტემების სრულად შეცვლა შეუძლია, რომლებზეც სანაპირო დასახლებების სურსათით უზრუნველყოფა და შემოსავალია დამოკიდებული. ამავდროულად, ეს პროცესი ხმელეთზე დამანგრეველ, ექსტრემალურ კლიმატურ მოვლენებს იწვევს“.კლერ ბერჯინი, ირლანდიის მაინუტის უნივერსიტეტის კლიმატოლოგიშვეიცარიის, შვედეთის, აშშ-ის, ირლანდიისა და გაერთიანებული სამეფოს მეცნიერებმა შეისწავლეს, წელს დაფიქსირებული უჩვეულოდ თბილი წყლები დროებითი ანომალიაა თუ კლიმატის ცვლილების შედეგი. მათ ოთხი განსხვავებული სანაპირო რეგიონი გააანალიზეს და დათბობის ტენდენცია ოთხივეში დააფიქსირეს, რამაც გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს გადააჭარბა. ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში დათბობის ტემპი გლობალურ საშუალო მაჩვენებელს დაახლოებით ორჯერ აღემატება.გავლენა ევროპაზეკლიმატური მოდელების სიმულაციებსა და დაკვირვებებზე დაყრდნობით, მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ დათბობის ტენდენციის ძირითადი მიზეზი კლიმატის ცვლილებაა, რასაც პირველ რიგში წიაღისეული საწვავის წვა განაპირობებს. კვლევის მიხედვით, კლიმატის ცვლილებამ ტემპერატურის პირდაპირი მატება გამოიწვია: დაახლოებით 2 გრადუსით ხმელთაშუა ზღვაში, 1.4 გრადუსით ბისკაის ყურესა და პირინეის ნახევარკუნძულის აკვატორიაში, ხოლო 1.3 გრადუსით კელტების ზღვაში, რომელიც სამხრეთ ირლანდიას, სამხრეთ უელსსა და ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთს შორის მდებარეობს.წლევანდელი საზღვაო სითბური ტალღა უპრეცედენტოა არა მხოლოდ ტემპერატურით, არამედ გეოგრაფიული მასშტაბითაც. მოდელის მიხედვით, 2026 წელს სითბური ტალღები ბისკაის ყურისა და პირინეის სანაპირო ზოლის 90 პროცენტს, ასევე დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის 80 პროცენტს მოიცავს. „ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული 1.4-გრადუსიანი დათბობა რომ არა, ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 40 პროცენტი იქნებოდა. აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში არსებული 70 პროცენტი 9 პროცენტამდე შემცირდებოდა, ხოლო კელტების ზღვაში, კლიმატის ცვლილების გარეშე, 80-ის სანაცვლოდ 30 პროცენტი დაფიქსირდებოდა“, განმარტავენ ავტორები.მკვლევართა პროგნოზით, მოსალოდნელი დათბობა იმ ზღვარს გადააჭარბებს, რომელთან ადაპტაციასაც ზღვის ბინადრები შეძლებენ. სწრაფმა დათბობამ შესაძლოა რამდენიმე საკვანძო სახეობის (მათ შორის ვირთევზას, სკუმბრიასა და ლობსტერის) თევზჭერის ინდუსტრიის კოლაფსი გამოიწვიოს. წყარო