1784127000

მეცნიერებმა მომაკვდავი პაციენტის ტვინის აქტივობა ჩაწერეს

ჩვენი ტვინი საკმაოდ აქტიური და კოორდინირებულია მაშინაც კი, როცა სხეული კვდება. ახლახან მკვლევრებმა დააფიქსირეს ტვინის ტალღები ინდივიდის სიკვდილის დროს და აღმოაჩინეს შემეცნებითი აქტივობების მსგავსი, როგორიცაა ოცნება ან მედიტაცია. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ბევრი რამ ვიცით ვარსკვლავების „დაღუპვის" შესახებ, ადამიანის სიკვდილის ჯერ კიდევ ბევრი რამ არ გვესმის. ახლა, დაკვირვებამ მოგვცა პირველი ხედვა იმის შესახებ, თუ რა ხდება ჩვენს ტვინში სიკვდილის დროს.შემთხვევადაკვირვება ესტონეთში 87 წლის კაცზე მოხდა, მას შემდეგ რაც ის სპეციალურ განყოფილებაში დაცემის შემდეგ შეიყვანეს. პაციენტს ოპერაცია ჩაუტარდა, მაგრამ ამის შემდეგ 12-მდე ეპილეფსიური შეტევა დაფიქსირდა. ინდივიდის მონიტორინგის ფარგლებში, ექიმებმა გამოიყენეს უწყვეტი ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG), რომელიც უზრუნველყოფდა კრუნჩხვების გამოვლენას. სამწუხაროდ, ამ ხნის განმავლობაში პაციენტს გულის შეტევა დაემართა და დაიღუპა. თუმცა, აქ ერთი მნიშვნელოვანი რამ მოხდა, უწყვეტი EEG მონიტორმა ადამიანის ტვინის აქტივობა ჩაწერა და ეს ყველაფერი სიკვდილის დროს.ტვინის აქტივობა EEG-ში ასახულ რხევებში იზომება. მეცნიერებს გამოვლენილი აქვთ ამ რხევების სხვადასხვა ტიპები, როგორიცაა ალფა, ბეტა, დელტა, თეტა და გამა. გამა რხევები ასოცირდება უფრო მაღალ შემეცნებით შესაძლებლობებთან, როგორიცაა კონცენტრაცია, ოცნება, მედიტაცია, მეხსიერება, ინფორმაციის დამუშავება და ცნობიერი აღქმა. 87 წლის კაცის შემთხვევაში, მკვლევრებმა დააფიქსირეს ყველა სხვადასხვა ტიპის ტვინის აქტივობა, მაგრამ მათ შორის გამა ტალღები უფრო დომინანტური იყო. კვლევის ავტორები ვარაუდობენ, რომ ეს ტალღები დაკავშირებულია მეხსიერების გააქტიურებასთან სიცოცხლის ბოლო მომენტებში.Flashback - მოგონებები„რხევების გენერირების მეშვეობით, რომლებიც დაკავშირებულია მეხსიერების აღდგენასთან, ტვინი შესაძლოა ცხოვრებისეულ მნიშვნელოვან მოვლენებს მართლაც უკანასკნელად იხსენებდეს, ისევე როგორც ეს სიკვდილთან დაკავშირებული გამოცდილებების შემთხვევაში ფიქსირდება", - თქვა დოქტორმა აჯმალ ზემარმა, ნეიროქირურგმა, რომელიც კვლევას ხელმძღვანელობდა.ეს ადამიანის შემთხვევაში ასეთ დროს ტვინის ტალღების პირველი ჩანაწერია, თუმცა, მეცნიერებს მსგავსი ტალღები ვირთხების სიკვდილის დროს აქვთ ჩაწერილი. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ გარდაცვალების გარშემო ტვინის აქტივობის სპეციფიკური ცვლილებების მიუხედავად, მსგავსი გამოვლინებები შეიძლება ხდებოდეს ყველა სახეობაში.თუმცა, მკვლევრები ჯერ საბოლოო დასკვნის გაკეთებას არ ჩქარობენ. ზუსტი დასკვნებისთვის კვლევის გაგრძელება იქნება საჭირო, ამისთვის ერთი შემთხვევის აღწერა საკმარისი ვერ იქნება.

1784126160

ახალი კვლევის მიხედვით, დაბალი ქალი და მაღალი მამაკაცი, ისტორიულად, ყველაზე ბედნიერი წყვილია

სამხრეთ კორეაში ჩატარებული საინტერესო კვლევის მიხედვით, დაბალი ქალები და მაღალი მამაკაცები ერთმანეთისთვის არიან შექმნილნი. რა თქმა უნდა, სიმაღლე ყველაფერი არ არის ყველაფერი - წყვილის ბედნიერებისთვის ფიზიკურ მიზიდულობაზე მეტია საჭირო. მაგალითად, ღია კომუნიკაცია, მოთმინება, ურთიერთგაგება და ნდობა. თუმცა, ეს ელემენტები მოგვიანებით, ურთიერთობის პროცესში ხდება მნიშვნელოვანი...მართალია, როდესაც ადამიანები პირველად ხვდებიან ერთმანეთს, ისინი მყისიერად აფასებენ ერთმანეთის გარეგნობას. ფიზიკური მიზიდულობა დიდ როლს თამაშობს ურთიერთობის საწყის ეტაპზე. თუ ქალი და მამაკაცი, თავიდანვე არ გრძნობენ ამ ნაპერწკალს, ურთიერთობა უბრალოდ არ ვითარდება.ამასთან, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ დაბალი ქალები ყველაზე დიდ ბედნიერებას მაღალ მამაკაცებთან გრძნობენ. და რაც უფრო დიდია განსხვავება, მით უკეთესი. აღსანიშნავია, რომ ევოლუციური ფაქტორები, მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ქალის გადაწყვეტილებაში, აირჩიონ მაღალი მეწყვილე.რატომ არის სიმაღლე ასე მნიშვნელოვანი?კვლევისთვის მეცნიერებმა 7850 წყვილის მონაცემები შეისწავლეს. დასკვნის თანახმად, დაბალი ქალი ყველაზე ბედნიერი მაღალ მამაკაცთანაა. თანაც, რაც უფრო დიდია სიმაღლის სხვაობა, მით უფრო კმაყოფილია ქალი ურთიერთობაში. აღსანიშნავია, რომ თაფლობის თვის ეს ეტაპი დროთა განმავლობაში ქრება...მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ქორწინებიდან 18 წლის შემდეგ, მამაკაცის სიმაღლე ქალის ბედნიერებაზე გავლენას აღარ ახდენს. ამ დროისთვის, ქალის ბედნიერებას სხვა ფაქტორები ქმნიან.„ის ფაქტი, რომ ურთიერთობის საწყის ეტაპზე, მამაკაცის სიმაღლე ძლიერ გავლენას ქალის ფსიქოლოგიაზე, სავარაუდოდ ევოლუციით არის განპირობებული“.ისტორიულად, დაბალი ქალები ყოველთვის მაღალ მამაკაცებს ირჩევდნენთანამედროვე დროშიც კი, ევოლუცია კვლავ დიდ როლს თამაშობს პარტნიორების არჩევის საკითხში. დაბალი ქალები უპირატესობას ანიჭებენ მაღალ მამაკაცებს, რადგან სიმაღლე უსაფრთხოებასა და ჯანმრთელობის გრძნობებთანაა დაკავშირებული. მაღალი მამაკაცი აღიქმება როგორც დომინანტური ხასიათის პარტნიორი, რაც მას ქალისთვის მიმზიდველ მეწყვილედ აქცევს. ამის მიზეზი ისაა, რომ ევოლუციურად, ქალისთვის მნიშვნელოვანი იყო ოჯახის დაცვა მტაცებლებისგან, ამიტომ, ბუნებრივია, რომ ის ძლიერ მამაკაცს აირჩევდა.თანამედროვე დროში ეს მსჯელობა ჯერ კიდევ მართებულია, თუმცა არა იგივე მიზეზით. ჩვენ აღარ გავურბივართ დათვებსა და ვეფხვებს, მაგრამ მაინც გვსურს უსაფრთხოება. სავარაუდოდ, კიდევ ბევრი საფრთხე არსებობს ჩვენს კონსტრუირებულ გარემოში; თუმცა, ეს აღარაა ისეთი უშუალო, როგორც გარეული ცხოველები.დღეს, სიმაღლე დაკავშირებულია წარმატებასთან. SSRN-ზე გამოქვეყნებულმა კვლევის მიხედვით, რეკრუტერები მაღალ მამაკაცებს უფრო სანდო და რესპექტაბელურ კანდიდატად თვლიან.ქალისთვის უფრო მიმზიდველია ფინანსურად უზრუნველყოფილი მამაკაცი, ამის მიზეზი, კვლავ უსაფრთხოების განცდაა. ქვეცნობიერ დონეზე, მაღალი მამაკაცი უკავშირდება სტაბილურობასა და წარმატებას, რაც ითარგმნება როგორც საიმედო და უსაფრთხო პარტნიორი.ცხადია, ფული არ არის ყველაფერი, რაც უზრუნველყოფს სტაბილურობის განცდას. მაგრამ, ამის მიუხედავად, ქალი, რომლებიც ცდილობს გადაწყვეტილების მიღებას, აუცილებლად განიხილავს მამაკაცის ფინანსურ მდგომარეობას.წყარო

1784122860

ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი სავარაუდოდ დაკავშირებულია თავის ტვინის ნარჩენებისგან გასუფთავების სისტემასთან - ახალი კვლევა

ეს პულსები სავარაუდოდ იტუმბება რაღაც გაურკვეველი „საკანალიზაციო“ ქსელის მიერ, რომლის შესახებ ჯერ ბევრი არაფერი ვიცით.ადამიანებში, მკვლევრები სულ უფრო მეტად უკავშირებენ გლიმფატური სისტემის პრობლემებს კოგნიტურ დაქვეითებასთან, მეხსიერების პრობლემებთან, კუნთოვანი სისტემის პრობლემებთან და ფსიქოზთან.ეს პირველი კვლევაა, რომელიც სწავლობს კავშირს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომთან.წინასწარ კვლევებში, თაპალიამ და მისმა კოლეგებმა დაასკანერეს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის მქონე 31 მონაწილის თავის ტვინი და შეადარეს 27 ჯანმრთელი ადამიანისას.გლიმფატიკური სისტემის პირდაპირ ვიზუალიზაცია მარტივი საქმე არაა. სწორედ ამიტომ რჩებოდა ნარჩენების გამოდევნის ქსელი ამდენ ხანს მოუხელთებელი.როგორც წესი, საჭიროა, რომ „მოთვალთვალე“ ადამიანის ცერებროსპინალურ სითხეში შეიყვანონ ინვაზიური პროცედურით ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მისი გადაღება მაშინ, როცა ის სისტემის საიდუმლო გზებში მოძრაობს.თუმცა, გრიფიტის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა სხვა გზას მიმართეს.გამოიყენეს არაინვაზიური მეთოდი, რომელიც უბრალოდ აფასებს გლიმფატურ ფუნქციას. ეს ხერხდება ტვინში პატარა სისხლძარღვების გარშემო ციცქნა არხებში ცერებროსპინალური სითხის დიფუზიის მაჩვენებლის გაზომვით.ეს ნაკლებად პირდაპირი და ზუსტი მეთოდია, მაგრამ შესაძლებელია არაინვაზიურად გამოყენება MRI სკანირების შესაფასებლად. ამ მეთოდმა უკვე მიანიშნა გლიმფატური ნაკადის ცვლილებაზე პარკინსონის დაავადების, ალცჰაიმერის, სისხლის წნევის პრობლემებისა და მრავლობითი სკლეროზის მქონე პაციენტებში.ავსტრალიელმა მკვლევრებმა ამჯერად დაადგინეს, რომ ქრონიკული დაღლილობის პაციენტების თავის ტვინის სკანირებები ასევე აჩვენებს გლიმფატური ფუნქციის შემცირების ნიშნებს.ამას გარდა, დისფუნქცია შეიმჩნევა მხოლოდ ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში და არა მარცხენაში.„ამ სახის ნახევარსფერული ასიმეტრია აქამდე აღრიცხული იყო საფეთქლის წილის ეპილეფსიის მქონე პაციენტებში, პარკინსონისა და ამიოტროფული გვერდითი სკლეროზის (ALS) მქონეებში“, — წერენ მკვლევრები.საინტერესოა, რომ რაც უფრო უარესდება ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის მქონე პაციენტის ძილის პრობლემები ან კონცენტრაციის დარღვევა (ასევე ცნობილი როგორც „ტვინის დაბინდვა“), უფრო დიდია გლიმფატური დისფუნქცია მათ მარჯვენა ნახევარსფეროში.გრიფიტის უნივერსიტეტის ნეიროიმუნოლოგიის ეროვნული ცენტრის დირექტორი სონია მარშალ-გრადისნიკი განმარტავს, რომ ტვინის სკანირებებში აძლიერებს „იმ აზრს, რომ ძილი კრიტიკულ როლს ასრულებს ტვინის ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში“.„იმედი გვაქვს, რომ ასეთი შედეგები გზას მოუმზადებს უკეთეს დიაგნოზს არაინვაზიური პროცედურების გამოყენებით და რაც მნიშვნელოვანია, სამომავლო სამკურნალო საშუალებებს“, — ამბობს მარშალ-გრადისნიკი.სამწუხაროდ, კვლევის შედეგები ვერ ადგენს, რატომ შეიძლება ხდებოდეს გლიმფატური დისფუნქცია მხოლოდ მარჯვენა ნახევერსფეროში ან როგორ შეიძლება განაპირობებდეს ეს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომს.თუმცა, თავის ტვინის ნარჩენებისგან გასუფთავების სისტემა ეფექტიანი არაა ტოქსიკური პროდუქტების გამოდევნის მხრივ, შეუძლია გაამწვავოს ანთება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში, რაც ნევროლოგიურ სიმპტომებს იწვევს.ეს დაახლოებით იგივე არგუმენტია, თუ რატომ შეიძლება იყოს დარღვეული გლიმფური სისტემა ალცჰაიმერის ან პარკინსონის დაავადების მქონე ადამიანებში.გაცილებით მეტი კვლევაა საჭირო, რათა უკეთესად შეისწავლონ გლიმფური სისტემა ადამიანის თავის ტვინში, ასევე ის, როგორ შეიძლება იწვევდეს მისი დარღვევა სხვადასხვა დაავადებას.თუმცა, მისი აღმოჩენით, ნეირომეცნიერების სფერო შესაძლოა აღარასდროს იყოს იგივე.ტვინის ნაგავი თანდათან ნევროლოგიური საგანძური ხდება.კვლევა Frontiers in Neuroscience-ში გამოქვეყნდა.

1784121720

ეს გავრცელებული ძილის ჩვევა შესაძლოა გულის შეტევისა და ინსულტის რისკთან იყოს დაკავშირებული - რას ამბობენ მეცნიერები

თუ სამუშაო დღეებში ადრე იძინებთ, შაბათ-კვირას კი ძილის რეჟიმს მკვეთრად ცვლით, შესაძლოა ამ ჩვევას ჯანმრთელობისთვის იმაზე მეტი მნიშვნელობა ჰქონდეს, ვიდრე გვგონია.2026 წელს გამოქვეყნებული სამეცნიერო მიმოხილვა მიუთითებს, რომ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობისთვის შესაძლოა მნიშვნელოვანი იყოს არა მხოლოდ ის, რამდენი საათი გვძინავს, არამედ რამდენად სტაბილურია ჩვენი ძილის რეჟიმი.მკვლევრებმა გააანალიზეს არსებული სამეცნიერო მონაცემები ძილის ხანგრძლივობისა და დაძინება-გაღვიძების დროის ცვალებადობის შესახებ. მათი შეფასებით, ძილის რეჟიმის ხშირი ცვლილებები დაკავშირებულია გულ-სისხლძარღვთა და მეტაბოლური ჯანმრთელობისთვის არასასურველ ფაქტორებთან.განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ე.წ. არარეგულარულ ძილს - როდესაც ადამიანი სხვადასხვა დღეს მნიშვნელოვნად განსხვავებულ დროს იძინებს და იღვიძებს ან მისი ძილის ხანგრძლივობა ხშირად იცვლება.ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა ორგანიზმის ცირკადული რიტმის დარღვევაა. ჩვენი შინაგანი ბიოლოგიური საათი მონაწილეობს ძილ-ღვიძილის ციკლისა და სხვადასხვა ფიზიოლოგიური პროცესის რეგულირებაში. ძილის რეჟიმის მუდმივმა ცვლილებამ შესაძლოა ამ სისტემის მუშაობაზე უარყოფითად იმოქმედოს.წინა კვლევებიც აჩვენებს, რომ ძილის არარეგულარული რეჟიმი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მეტაბოლური დარღვევებისა და გულ-სისხლძარღვთა პრობლემების უფრო მაღალ რისკთან. ამასთან, მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ არსებული მონაცემების დიდი ნაწილი დაკვირვებით კვლევებს ეფუძნება. შესაბამისად, პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დასადგენად დამატებითი კვლევებია საჭირო.სპეციალისტების შეფასებით, ჯანსაღი ძილისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ საკმარისი ხანგრძლივობა, არამედ შეძლებისდაგვარად სტაბილური რეჟიმიც - დაახლოებით ერთსა და იმავე დროს დაძინება და გაღვიძება.კვლევის შედეგები კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ ძილი გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია. თუმცა არარეგულარული ძილის რეჟიმი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად განუვითარდება გულის შეტევა ან ინსულტი - საუბარია შესაძლო რისკთან კავშირზე და არა დადასტურებულ პირდაპირ მიზეზზე.

1784111021

NASA და „როსკოსმოსი“ თანამშრომლობის 2030 წლამდე გახანგრძლივებაზე შეთანხმდნენ

ამერიკის შეერთებული შტატები და რუსეთი, კერძოდ NASA და „როსკოსმოსი“, კოსმოსურ სფეროში თანამშრომლობის 2030 წლამდე გახანგრძლივებაზე შეთანხმდნენ.8-წლიანი პაუზის შემდეგ ამერიკული კოსმოსური სააგენტოს ხელმძღვანელი ჯარედ აიზეკმანი ყაზახეთში ბაიკანურის კოსმოსურ ცენტრში ჩავიდა. ის იმ რუსული კოსმოსური ხომალდის აფრენას დაესწრო, რომელიც ორ რუს და ერთ ამერიკელ ასტრონავტს საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურამდე ჩაიყვანს.ეს საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის 75-ე ეკიპაჟი იქნება. ისინი კოსმოსში 8 თვე დარჩებიან.

1784044629

კარაქსა და საქონლის ხორცში კიბოს უჯრედების გამანადგურებლები იპოვეს - რა წერია კვლევის შედეგებში

ჩიკაგოს უნივერსიტეტის მეცნიერებმა, ჩაატარეს ძალიან სიღრმისეული და დეტალური კვლევა და ახლა ისინი ამტკიცებე, რომ ცხიმიანი რძის პროდუქტები, საქონლის ხორცი და ცხვრის ხორცი შეიცავს ნივთიერებას, რომელიც ეხმარება კიბოს მკურნალობას.მათი კვლევა ახლახან გამოქვეყნდა Nature-ში, მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სანდო და რეიტინგულ სამეცნიერო ჟურნალში.რა თქმა უნდა, მეცნიერები არ ამტკიცებენ, რომ კიბოს მკურნალობა მხოლოდ ასეთი პროდუქტებით და წამლებისა თუ მკურნალობის სხვა მეთოდების გარეშეა შესაძლებელი.კვლევის თანახმად, კიბოს უჯრედების წინააღმდეგ მებრძოლი აქტიური ნივთიერება აღმოჩნდა ტრანსვაქცენური ცხიმოვანი მჟავა. ის შეიწოვება და გროვდება ცხიმებსა და რძეში. აქედან გამომდინარე, ეს ნივთიერება ბევრია კარაქში, ცხიმოვანი რძის პროდუქტები, საქონლის ხორცი და ცხვრის ხორცი. ასევე ბევრია დედის რძეში.მეცნიერებმა აჩვენეს, რომ ცხიმოვანი მჟავა აუმჯობესებს იმუნური სისტემის სპეციალური უჯრედების უნარს, შეაღწიონ სიმსივნეებში და მოკლას კიბოს უჯრედები.

1783530322

გერმანიაში ტვინის სიმსივნის საწინააღმდეგო ვაქცინა გამოცადეს - რა აჩვენა შედეგმა

გერმანელმა მეცნიერებმა ტვინის სიმსივნის საწინააღმდეგო პერსპექტიული ვაქცინა გამოცადეს. კვლევა კიბოს კვლევის გერმანული ცენტრის, მანჰაიმის საუნივერსიტეტო სამედიცინო ცენტრის, ჰაიდელბერგის საუნივერსიტეტო კლინიკისა და სხვა სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების მეცნიერებმა ჩაატარეს.მასში მონაწილე 33 პაციენტიდან 66% რვა წლის შემდეგაც ცოცხალი იყო, მონაწილეთა 42%-ში კი სიმსივნის ზრდა აღარ განახლებულა.ტვინის კიბოსთან ბრძოლაში ეს საკმაოდ იმედისმომცემი შედეგებია. როგორც წესი, პაციენტები ქიმიოთერაპიასა და სხივურ თერაპიას გადიან, თუმცა ამის მიუხედავად, აგრესიული სიმსივნის მქონე ადამიანები დიაგნოზის დასმიდან ხშირად 5 წელზე მეტს ვერ ცოცხლობენ. კვლევის ერთ-ერთმა წამყვანმა ავტორმა, მანჰაიმის საუნივერსიტეტო სამედიცინო ცენტრის ნევროლოგიის განყოფილების დირექტორმა, მიხაელ პლატენმა განსაკუთრებით გაუსვა ხაზი იმ ფაქტს, რომ პაციენტების მნიშვნელოვან ნაწილში სიმსივნეს ასეთი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ზრდა აღარ განუახლებია.აღნიშნული ვაქცინა პაციენტის იმუნურ სისტემას წვრთნის, რათა მან დამოუკიდებლად შეძლოს სიმსივნესთან ბრძოლა.

1783370651

9 დღის განმავლობაში დედამიწა მისტიკურ სიგნალს იღებდა - რა დაადგინეს მეცნიერებმა?

2023 წლის სექტემბერში სეისმოლოგებმა უნიკალური სიგნალი დააფიქსირეს, რომელიც ცხრა დღის განმავლობაში მთელ პლანეტაზე ვრცელდებოდა. განსხვავებით მიწისძვრებისგან, ეს სიგნალი მხოლოდ ერთი სიხშირისგან შედგებოდა და ის ისმოდა არქტიკიდან ანტარქტიდამდე. თავდაპირველად მას "USO" ეწოდა — უცნობი სეისმური ობიექტი - წერს Science და Nature Communications-ი.საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა დაადგინა, რომ ამ სიგნალის მიზეზი გახდა მასშტაბური კატასტროფა აღმოსავლეთ გრენლანდიაში. 2023 წლის 16 სექტემბერს დიქსონის ფიორდში გიგანტური მეწყერი ჩამოიშალა, რომლის მოცულობა დაახლოებით 10 000 ოლიმპიური აუზის ტოლფასი იყო ქანების სახით. ამან გამოიწვია 200-მეტრიანი მეგაცუნამი — ტალღა, რომელიც სიდიდით აღემატებოდა ცნობილი სატელიტურ კოშკს, Space Needle-ს.ფიორდში წყალმა წინ და უკან მოძრაობა დაიწყო, რასაც სეიში ეწოდება — ფენომენი, რომელიც დაახლოებით 10 000-ჯერ აირეკლა ცხრა დღის განმავლობაში. სწორედ ეს მოძრაობა დააფიქსირეს სეისმურმა სენსორებმა მთელ მსოფლიოში. მეცნიერები კატასტროფის მიზეზად კლიმატის ცვლილებას და მყინვარების დნობას ასახელებენ, რამაც მთის ფერდობები არასტაბილური გახადა. „ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა წყლის შხეფისგან წარმოქმნილი რხევა დედამიწის ქერქის გავლით მთელ პლანეტაზე გავრცელდა,“ — აღნიშნა სეისმოლოგმა სტივენ ჰიკსმა (UCL-დან).

1783367463

„ელ-ნინიო“ მოქმედებას ივლისის მეორე ნახევარში დაიწყებს - რას პროგნოზირებენ სპეციალისტები

გლობალური ამინდის პროგნოზის მიხედვით, 2026 წლის მეორე ნახევარში მოსალოდნელია ძლიერი კლიმატური ფენომენის  ელ-ნინიოს ჩამოყალიბება, რომელიც მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ამინდის მკვეთრ ცვლილებებს გამოიწვევს.იაპონიის მეტეოროლოგიური ბიუროს ინფორმაციით, 70%-იანი ალბათობა არსებობს, რომ ელ-ნინიო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ზაფხულის სეზონზე გამოვლინდება. ჩინეთის შესაბამისი უწყებების პროგნოზით კი, ამ ფენომენის ეფექტები ქვეყანაში წლის ბოლოსთვის გახდება შესამჩნევი, თავად პროცესი კი შესაძლოა მაისიდან დაიწყოს. ამასთან, აშშ-ის კლიმატის პროგნოზის ცენტრი 61%-იან შანსს ასახელებს, რომ ელ-ნინიო მაისიდან ივლისის პერიოდში ჩამოყალიბდება.ავსტრალიის მეტეოროლოგიური ბიურო ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონებში მაისიდან აგვისტომდე ხანგრძლივ ნალექებს პროგნოზირებს.ელ-ნინიო და ლა-ნინია წყნარი ოკეანის ტროპიკული ნაწილის ერთიანი კლიმატური სისტემის საპირისპირო ფაზებია. ელ-ნინიო ხასიათდება ეკვატორული წყნარი ოკეანის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილის ზედაპირული წყლების არაბუნებრივი გათბობით, რაც ატმოსფერული წნევის ცვლილებებისა და პასატური ქარების შესუსტების შედეგად ხდება. ამის გამო თბილი წყლები აღმოსავლეთისკენ გადაადგილდება და გლობალური ამინდის სურათი მნიშვნელოვნად იცვლება.ლა-ნინია კი საპირისპირო პროცესია — ამ დროს პასატური ქარები ძლიერდება, თბილი წყლები დასავლეთისკენ გადაადგილდება, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის ტემპერატურა ნორმაზე დაბლა ეცემა.მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის შეფასებით, მიმდინარე წლის ელ-ნინიოსგან მოსალოდნელია გლობალური ტემპერატურის ზრდა და ექსტრემალური ამინდის მოვლენების გახშირება, მათ შორის ძლიერი სიცხეები და ინტენსიური ნალექები. ნალექების მატება პროგნოზირებულია სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში, აშშ-ის სამხრეთში, აფრიკის რქასა და ცენტრალურ აზიაში, ხოლო შედარებით მშრალი ამინდია მოსალოდნელი ავსტრალიაში, ინდონეზიასა და სამხრეთ აზიის რიგ ქვეყნებში.ასევე ვარაუდობენ, რომ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზაფხულში ქარიშხლების რაოდენობა გაიზრდება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ წყნარ ოკეანეში, თუმცა შემცირდება ატლანტის ოკეანის აუზში.წარსულში ელ-ნინიოს მოვლენებს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონია. მაგალითად, 2015-2016 წლების ძლიერმა ელ-ნინიომ გვალვები გამოიწვია ავსტრალიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, შეასუსტა ინდური მუსონი და მნიშვნელოვნად შეამცირა სასოფლო-სამეურნეო მოსავლიანობა. 1997-1998 წლების ერთ-ერთმა ყველაზე ძლიერმა შემთხვევამ აზიაში გვალვა და ამერიკის კონტინენტზე მასშტაბური წყალდიდობები გამოიწვია.სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი კლიმატური პროცესები გლობალურ ეკონომიკასა და სოფლის მეურნეობაზეც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს, რის გამოც მიმდინარე წლის პროგნოზს განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა.მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ოკეანეებისგან შორს, კავკასიის რეგიონში მდებარეობს, გლობალური კლიმატური სისტემები ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. როგორ აისახება წყნარი ოკეანის გათბობა ჩვენს რეალობაზე?მარტივად რომ ვთქვათ, ელ-ნინიო არის ოკეანისა და ატმოსფეროს ურთიერთქმედების ციკლი. ამ დროს წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ჩვეულებრივზე მეტად თბება. ეს „ზედმეტი სითბო“ ატმოსფეროში გამოიყოფა, ცვლის ჰაერის მასების მოძრაობას და მთელ მსოფლიოში იწვევს: ზოგან უპრეცედენტო გვალვებსა და ხანძრებს, ზოგან კი — კატასტროფულ ნალექებსა და წყალდიდობებს.როგორ აღწევს ოკეანის სითბო საქართველომდე?საქართველოზე ელ-ნინიო პირდაპირ გავლენას არ ახდენს, თუმცა ის მოქმედებს ევროპისა და ხმელთაშუა ზღვის ცირკულაციურ სისტემებზე, რომლებიც, თავის მხრივ, ჩვენი რეგიონის ამინდს განსაზღვრავენ.კლიმატოლოგების დაკვირვებით, ელ-ნინიოს აქტიურ ფაზაში საქართველოში რამდენიმე ძირითადი ტენდენცია იკვეთება:1. ანომალიურად ცხელი ზაფხული;ელ-ნინიო, როგორც წესი, ზრდის გლობალურ ტემპერატურას. საქართველოში ეს ვლინდება ხანგრძლივი, დამღლელი სიცხის ტალღებით. ზაფხულის თვეებში თერმომეტრის ნიშნული ხშირად აჭარბებს ნორმას, რაც ქალაქებში ცხოვრებას აუტანელს ხდის, ხოლო რეგიონებში ხანძრების გაჩენის რისკს ზრდის.2. არაპროგნოზირებადი ნალექები და ლოკალური შტორმები;ელ-ნინიოს პერიოდში ირღვევა ნალექების ბალანსი. მოსალოდნელია ხანგრძლივი გვალვები, რომლებსაც მოულოდნელად ცვლის უეცარი, კატასტროფული ხასიათის თავსხმა წვიმები. ასეთი ხანმოკლე, მაგრამ ძლიერი ნალექი ხშირად ხდება ნიაღვრების, მეწყერებისა და ღვარცოფების მიზეზი, რაც საქართველოს მთიანი რელიეფისთვის განსაკუთრებით სახიფათოა.3. თბილი ზამთარი;ელ-ნინიოს წლებში საქართველოში ზამთარი ხშირად ჩვეულებრივზე რბილი და თბილია. ბარში თოვლის საფარი მინიმალურია, თუმცა ეს სულაც არ არის კარგი ამბავი. თბილი ზამთარი ნიშნავს მთებში თოვლის ნაკლებობას, რაც გაზაფხულსა და ზაფხულში მდინარეების დაშრობას და წყლის დეფიციტს იწვევს.

1783348344

აღმოაჩინეს აქამდე უცნობი იმუნური რეაქცია, რომელიც შეიძლება კიბოს უჯრედების ფარული ხრიკის დამარცხებაში დაგვეხმაროს

სხეულის იმუნური სისტემის წევრ მცველთა არმიაში თითოეულს საკუთარი სამიზნე ჰყავს, რომელსაც მეთვალყურეობს. როგორც კი შემოჭრილი ის უცხო სხეულის ან ინფიცირებული უჯრედის მარკერს შენიშნავს, იწყებს თავდასხმას ან დასახმარებლად სხვა უჯრედებს უხმობს — ხდება იმუნური პასუხის მობილიზება.თუმცა, ცოტა ხნის წინ მკვლევრებმა რაღაც მოულოდნელი აღმოაჩინეს იმუნური სისტემის მიერ კიბოსთან ბრძოლის შესახებ, რაც თავდაყირა აყენებს ჩვენს დიდი ხნის შეხედულებას იმის შესახებ, თუ რომელ სამიზნეებს ესხმიან თავს სხვადასხვა იმუნური უჯრედები.აღმოჩენის არსი მდგომარეობს მზაკვრულ ხრიკში, რომელსაც კიბოს უჯრედები ზოგჯერ იყენებენ ჩვენი ბუნებრივი თავდაცვის სისტემისთვის გვერდის ასავლელად — ისინი არსებითად მალავენ თავიანთ საიდენტიფიკაციო სამკერდე ნიშნებს, რომლებსაც ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსი (MHC) ეწოდება.ასეთი მოტყუება კიბოს უჯრედებს ეხმარება, რომ ისინი ვერ დააფიქსიროს ციტოტოქსიკურმა T-ლიმფოციტებმა (CD8+ T cells) — იმუნური სისტემის გამანადგურებელი ტიპის უჯრედებმა, რომლებსაც „მკვლელ“ T-ლიმფოციტებსაც უწოდებენ.თუმცა, ამ ახალი აღმოჩენით, მეცნიერები მიხვდნენ, რომ კიბოს უჯრედები უფრო მოწყვლადი ხდება იმ სხვა იმუნური უჯრედების მიმართ, რომლებიც აქამდე მეორად დამხმარე რაზმად ითვლებოდა — ესენია CD4+ T-ლიმფოციტები , ანუ „დამხმარე“ T-ლიმფოციტები. მიჩიგანის უნივერსიტეტისა და ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის მკვლევართა მიერ გაკეთებული ეს აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს იმუნოლოგიაში ათელწულების განმავლობაში მიმდინარე კვლევებს და შეიძლება კიბოს მიღმაც ჰქონდეს გავლენა.„ჩვენს ნაშრომს, თუ შემდომში დადასტურდება, გავლენა ექნება T-ლიმფოციტებით განპირობებულ იმუნურ რეაგირებაზე კიბოსა და ტრანსპლანტოლოგიის მიღმაც“, — ამბობს აშშ-ის ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის იმუნოლოგი პავან რედი.არსებობს ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსის (MHC) ორი ძირითადი კლასი. I კლასის ნიშნების შესახებ ყველა ბირთვიანი უჯრედი (გარდა სისხლის წითელი უჯრედებისა) იუწყება, რათა იმუნურ სისტემას აცნობოს, ვინ არიან ისინი და რას საქმიანობენ.II კლასი ოდნავ განსხვავებულია — ისინი კონკრეტულად იმუნური სისტემის მზვერავების, მაკროფაგების მიერ არის გამოხატული, როგორც გაფრთხილებები T-ლიმფოციტებისთვის სხეულში პოტენციურად საზიანო მასალის არსებობის შესახებ.აქამდე მიიჩნეოდა, რომ საეჭვო MHC I მარკერების მქონე უჯრედებზე ნადირობდნენ CD8+ T-ლიმფოციტები, MHC II-ით მონიშნულ უჯრედებს კი CD4+ T-ლიმფოციტები ანადგურებდნენ. თაგვებზე ასევე შეისწავლეს ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადება (GVHD) — მდგომარეობა, როცა დონორისგან გადანერგილი ღეროვანი უჯრედები შეცდომით ესხმიან თავს სხეულის ჯანმრთელ ქსოვილებს. როცა ამ თაგვებში MHC I სანიშნეები არ იყო, CD4+ T-ლიმფოციტებს მაინც შეეძლოთ სამიზნე ნაწლავის უჯრედების განადგურება, რაც ხსნის, თუ როგორ შეიძლება დონორის იმუნურმა უჯრედებმა დააზიანონ ნაწლავები.მკვლევრებმა გამოავლინეს, როგორ ასრულებენ CD4+ T-ლიმფოციტებ თავიანთ სამუშაოს ამ სცენარებში — იყენებენ პროცესს, სახელად ფეროპტოზი, რომელშიც უჯრედები იღუპებიან რკინა-დამოკიდებული დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის ფორმით.„ამჯერად ჩვენ დავადგინეთ, რომ ფეროპტოზი არის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადების სიმძიმის ხელშემწყობი ფაქტორი. მომავალ კვლევებში უნდა დადგინდეს, ხელს უწყობს თუ არა ფეროპტოზი სხვა სამიზნე ორგანოების დაზიანებას“, — წერენ მკვლევრები.ვინაიდან ეს აღმოჩენა სრულიად ახალია, ჯერ კიდევ ბევრი რამაა გასაკეთებელი, რათა დადასტურდეს, რომ ის ზუსტად ისე მუშაობს, როგორც ამას მკვლევრები გვთავაზობენ, მაგრამ, მომავალში, ეს ცოდნა შესაძლოა ჩვენს სასარგებლოდ გამოვიყენოთ კიბოს მკურნალობის მეთოდების შემუშავებაში... სრულად

1783320660

მეცნიერებმა ყურადღების კონცენტრაციაზე პასუხისმგებელი ნეირონები აღმოაჩინეს - აღმოჩენა შესაძლოა ADHD-ის მკურნალობას დაეხმაროს

ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა თაგვებზე ჩატარებული კვლევის შედეგად ტვინში ევოლუციურად უძველესი ნეირონები აღმოაჩინეს, რომლებიც, მათი შეფასებით, ყურადღების კონცენტრაციისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მსგავსი ნეირონები შესაძლოა ადამიანის ტვინშიც არსებობდეს.კვლევა შერჩევითი სივრცული ყურადღების მექანიზმს შეეხებოდა. ეს არის უნარი, რომლის საშუალებითაც ტვინი გარემოში ყველაზე მნიშვნელოვან ინფორმაციას არჩევს, ხოლო დანარჩენ გამღიზიანებლებს დროებით უგულებელყოფს. სწორედ ამ მექანიზმის დარღვევაა დამახასიათებელი ისეთი მდგომარეობებისთვის, როგორიცაა ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის სინდრომი (ADHD) და შიზოფრენია.ექსპერიმენტის ფარგლებში თაგვებს სპეციალური დავალება მისცეს — მათ ეკრანზე გამოსახულ მთავარ სიმბოლოზე უნდა გაემახვილებინათ ყურადღება და დანარჩენი გამოსახულებები უგულებელეყოთ. სწორი პასუხის შემთხვევაში ჯილდოს იღებდნენ.მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ თაგვები ამ დავალებას წარმატებით ასრულებდნენ, თუმცა მას შემდეგ, რაც სპეციალური ვირუსის დახმარებით აღმოჩენილი ნეირონების აქტივობა დროებით შეამცირეს, ცხოველებმა ყურადღების კონცენტრაციის უნარი მნიშვნელოვნად დაკარგეს და ვეღარ არჩევდნენ, რომელი ინფორმაცია იყო მნიშვნელოვანი.აღმოჩენილი ნეირონები თავის ტვინის ღეროში მდებარეობს და ნეირომედიატორ GABA-ს იყენებს. ისინი მონაწილეობენ შუა ტვინის ზედა ბორცვის მუშაობის რეგულაციაში — უბნის, რომელიც ვიზუალური და სხვა სენსორული ინფორმაციის დამუშავებასა და გარემოში ორიენტაციას უზრუნველყოფს.აქამდე მეცნიერები მიიჩნევდნენ, რომ შერჩევითი სივრცული ყურადღება მხოლოდ ტვინის შედარებით ახალ, ქერქოვან უბნებთან იყო დაკავშირებული. ახალი კვლევა კი აჩვენებს, რომ ამ პროცესში შესაძლოა ბევრად უფრო ძველი, ევოლუციურად უძველესი ნერვული სტრუქტურებიც მონაწილეობდეს.მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ აღმოჩენის ადამიანებზე გავრცელების დასადასტურებლად დამატებითი კვლევებია საჭირო. მათი თქმით, თუ მსგავსი ნეირონები ადამიანის ტვინშიც დადასტურდება, ეს შესაძლოა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გახდეს ADHD-ისა და სხვა ნეიროფსიქიატრიული დარღვევების უკეთ შესწავლისა და მკურნალობის მიმართულებით.

1783091026

მეცნიერებმა იშვიათი სოკო შეისწავლეს, რომელსაც კიბოს უჯრედების განადგურება შეუძლია

იშვიათი სოკო, სახელად Antrodia cinnamomea, მხოლოდ ტაივანში ერთ კონკრეტულ, გადაშენების პირას მყოფ ხესთან იზრდება. ამ სოკოს ხალხურ მედიცინაში დიდი ხანია იყენებენ და კვლევებით დადგინდა, რომ მას კიბოსთან ბრძოლის უნარიც აქვს. ეს განსაკუთრებული ეფექტი მასში შემავალი შაქრის მოლეკულების დამსახურებაა.ტაივანის ეროვნული უნივერსიტეტისა და იანგ მინგ ჩიაო ტუნგის ეროვნული უნივერსიტეტის მკვლევრებმა სოკოს ეს უნარი მის მიერ წარმოებულ ნაერთებზე, კერძოდ სულფატ პოლისაქარიდებზე (SPS) დაკვირვებისას აღმოაჩინეს. SPS არის შაქრის მოლეკულის სახეობა, რომელიც გლუკოზის, გალაქტოზისა და სულფატის ნაერთებს ერთ მოლეკულაში აერთიანებს.ამ სოკოსა და შაქრის მოლეკულებში კიბოსა და ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი აქამდეც დაუფიქსირებიათ, მაგრამ მოქმედების ზუსტი მექანიზმი ბოლომდე შესწავლილი არ იყო.Antrodia cinnamomea-ს მოყვანა ლაბორატორიაშიც შეიძლება, რის გამოც მისი ბუნებაში შეგროვება საჭირო აღარ არის. მეცნიერები ფიქრობდნენ, რომ მისი ბიოაქტიური თვისებები მხოლოდ SPS შაქრების ჯგუფის დამსახურებით აქტიურდებოდა. ამის გადასამოწმებლად მათ შეიმუშავეს ტექნოლოგია, რომელიც სოკოს SPS მოლეკულების დიდი რაოდენობით წარმოქმნისკენ უბიძგებდა.მათ აღმოაჩინეს განსაკუთრებით სასარგებლო ნაერთის ტიპი — N50 F2. ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ მან უჯრედებში ანთების ძირითადი გამომწვევი ფაქტორები შეამცირა და ფილტვის კიბოს უჯრედები გაანადგურა.ექსპერიმენტები მხოლოდ კულტივირებულ უჯრედებზე ტარდებოდა და ისინი ცოცხალ ადამიანებზე არ ვრცელდება. ამის მიუხედავად, აღმოჩენა ახალი თერაპიული მკურნალობის შემუშავებისკენ წინ გადადგმული დიდი ნაბიჯია.„ეს კვლევა აჩვენებს, რომ Antrodia cinnamomea-ს სულფატ პოლისაქარიდებს ანთების საწინააღმდეგო ძლიერი ეფექტი აქვს და კიბოს უჯრედებს აფერხებს", -  წერენ მკვლევრებიაღმოჩენა გვიჩვენებს, რომ ბუნებრივი საშუალებები შეიძლება მკურნალობის ახალი მეთოდების წყარო იყოს. წინა კვლევების მიხედვით, კიბოს უჯრედებთან ბრძოლა სხვადასხვა მცენარეს, წყლის დათვებსა და მორიელის შხამსაც კი შეუძლია.ახლა კი ამ ჩამონათვალს შეგვიძლია Antrodia cinnamomea-ც მივუმატოთ. ჯერ კიდევ ბევრი სამუშაოა ჩასატარებელი, რათა ეს აღმოჩენა ლაბორატორიული ექსპერიმენტიდან რეალურ და უსაფრთხო სამკურნალო საშუალებებად იქცეს. ამის მიუხედავად, მკვლევრებმა მიზანს მიაღწიეს და იშვიათ სოკოში გამოავლინეს მოლეკულები, რომლებსაც ცვლილების მოხდენა შეუძლია.