ნახატი, რომელსაც შეუძლია, დემენციის ნიშნები გამოავლინოს - მეცნიერებმა ტესტი შეადგინეს

ზოგჯერ ტვინის მუშაობაში პირველი ცვლილებები სრულიად მოულოდნელად ვლინდება. ადამიანს შეუძლია ჩვეულებრივად ისაუბროს, გაიხსენოს წარსული მოვლენები და ყოველდღიური საქმეებიც ჩვეულ რეჟიმში შეასრულოს, თუმცა მოულოდნელად გაუჭირდეს ერთი შეხედვით უმარტივესი დავალება — საათის დახატვა.

სწორედ ამიტომ საათის ციფერბლატის დახატვის ტესტს სპეციალისტები უკვე მრავალი წელია კოგნიტიური ფუნქციების შეფასების ერთ-ერთ ინსტრუმენტად იყენებენ.

სცადეთ დავალების შესრულება რამდენიმე წუთში
ტესტისთვის მხოლოდ ფურცელი და კალამი დაგჭირდებათ. მნიშვნელოვანია, დავალება დამოუკიდებლად შეასრულოთ და ნამდვილი საათის სურათს არ შეხედოთ.

დახატეთ წრე, შემდეგ კი მის შიგნით განათავსეთ საათის 12 ციფრი ისე, როგორც ისინი ჩვეულებრივ ციფერბლატზეა განლაგებული.

ამის შემდეგ დაამატეთ ორი ისარი, რომლებიც უნდა აჩვენებდეს დროს — 11:10-ს.

არ გამოიყენოთ სახაზავი, არ წაშალოთ ნახატი და მუშაობის პროცესში არ შეასწოროთ. დავალების მიზანი სწორედ იმის შეფასებაა, რამდენად მარტივად ახერხებს ადამიანი მოქმედებების თანმიმდევრულად შესრულებას დამატებითი მინიშნებების გარეშე.

რატომ შეიძლება ჩვეულებრივი საათის დახატვა ტვინის შემოწმებად იქცეს?
ერთი შეხედვით შეიძლება მოგეჩვენოთ, რომ ეს დავალება მხოლოდ მეხსიერებას ამოწმებს. სინამდვილეში ის გაცილებით რთულია.

ადამიანმა ერთდროულად უნდა გაიხსენოს, როგორ გამოიყურება ციფერბლატი, სივრცეში წარმოიდგინოს ციფრების განლაგება, სწორად გადაანაწილოს ისინი წრის გარშემო, განსაზღვროს ისრების მდებარეობა და ეს ყველაფერი მითითებულ დროს შეუსაბამოს.

ამ პროცესში ერთდროულად რამდენიმე კოგნიტიური უნარი მონაწილეობს, მათ შორის:

ყურადღება;
დაგეგმვა;
ვიზუალურ-სივრცითი აღქმა;
მეხსიერება;
მოქმედებების თანმიმდევრულად ორგანიზების უნარი.
სწორედ ამიტომ შეიძლება საათის ნახატმა ექიმს დამატებითი ინფორმაცია მისცეს იმის შესახებ, როგორ მუშაობს ადამიანის სხვადასხვა კოგნიტიური ფუნქცია.

რას აქცევენ ყურადღებას სპეციალისტები?
შეფასებისას მთავარი არ არის ციფერბლატის მხატვრული სილამაზე ან ხელწერის სისუფთავე. გაცილებით მნიშვნელოვანია, როგორ მოაწყო ადამიანმა სივრცე და რამდენად სწორად შეასრულა ინსტრუქცია.

სპეციალისტის ყურადღება შეიძლება მიიქციოს, მაგალითად, შემდეგმა თავისებურებებმა:

ციფრები წრის მხოლოდ ერთ ნაწილშია ძალიან მჭიდროდ თავმოყრილი;
ციფერბლატის ერთი მხარე თითქმის მთლიანად ცარიელია;
ციფრები არასწორი თანმიმდევრობითაა განლაგებული;
ზოგიერთი ციფრი გამოტოვებულია ან მეორდება;
ისრები სხვა დროს აჩვენებს;
ისრები ერთმანეთშია არეული ან უჩვეულოდ არის განთავსებული;
საბოლოო ნახატი იმდენად განსხვავებულია ჩვეულებრივი საათისგან, რომ მისი ციფერბლატთან დაკავშირება რთულდება.
განსაკუთრებით საყურადღებო შეიძლება იყოს რამდენიმე მსგავსი შეცდომის ერთობლიობა.

თუმცა ერთი შეცდომა ან უზუსტობა თავისთავად დემენციაზე არ მიუთითებს. შედეგზე შეიძლება გავლენა მოახდინოს ნერვიულობამ, დაღლილობამ, მხედველობის პრობლემებმა, განათლების დონემ და სხვა ფაქტორებმა.

საათის დახატვის ტესტს მხოლოდ სახლში არ იყენებენ
საათის დახატვის დავალება ნამდვილად გამოიყენება სამედიცინო პრაქტიკაში. ის შეიძლება კოგნიტიური ფუნქციების უფრო ფართო შეფასების ნაწილი იყოს და სხვა ტესტებთან ერთად ჩატარდეს.

მსგავსი დავალება გვხვდება კოგნიტიური სკრინინგის სხვადასხვა მეთოდშიც, რომლებიც ერთდროულად ამოწმებს მეხსიერებას, ყურადღებას, მეტყველებასა და ე.წ. აღმასრულებელ ფუნქციებს — ანუ დაგეგმვის, გადაწყვეტილების მიღებისა და მოქმედებების ორგანიზების უნარს.

მაგრამ აქ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია: მხოლოდ ერთი ნახატის საფუძველზე ექიმი დემენციის დიაგნოზს არ სვამს.

თუ ტესტის შედეგი კითხვებს აჩენს, სპეციალისტმა შეიძლება ჩაატაროს დამატებითი კოგნიტიური ტესტები, გაესაუბროს პაციენტს და საჭიროების შემთხვევაში სხვა გამოკვლევებიც დანიშნოს.

მხოლოდ სხვადასხვა მონაცემის ერთობლიობა იძლევა იმის შეფასების შესაძლებლობას, ნამდვილად არსებობს თუ არა კოგნიტიური დარღვევა და რა შეიძლება იყოს მისი მიზეზი.

რატომ შეიძლება ადამიანმა საათი შეცდომით დახატოს დემენციის გარეშე?
ტესტის ცუდი შედეგი ავტომატურად ტვინის დაავადებას არ ნიშნავს.

მსგავსი დავალების შესრულება შეიძლება გაუჭირდეს ადამიანს ცუდი მხედველობის, ხელების კანკალის, ნერვიულობის ან ინსტრუქციის არასათანადოდ გაგების გამო.

გარდა ამისა, შედეგზე შესაძლოა გავლენა იქონიოს განათლების დონემ და ვიზუალურ ინფორმაციასთან მუშაობის გამოცდილებამ.

ამიტომ სახლში ჩატარებული ასეთი ექსპერიმენტი უმჯობესია აღვიქვათ არა დიაგნოსტიკის მეთოდად, არამედ შესაძლო ცვლილებებზე ყურადღების გამახვილების საშუალებად.

როდის არის საჭირო ექიმთან კონსულტაცია?
ერთჯერად, არცთუ წარმატებულ ნახატზე გაცილებით მნიშვნელოვანია მდგრადი ცვლილებები ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

თუ ადამიანი:

ბოლო პერიოდში გაცილებით ხშირად ივიწყებს ახლახან მომხდარ მოვლენებს;
ნაცნობ გარემოშიც კი იბნევა;
უჩვეულოდ უჭირს ადრე კარგად ნაცნობი საქმეების შესრულება;
ერთმანეთში ურევს მოქმედებების თანმიმდევრობას;
შესამჩნევად შეიცვალა მისი დაგეგმვისა და გადაწყვეტილების მიღების უნარი,
ასეთი ცვლილებების შესახებ სპეციალისტთან საუბარი სასურველია.

დროული მიმართვა ექიმთან მხოლოდ დემენციის დიაგნოსტიკისთვის არ არის მნიშვნელოვანი. კოგნიტიურ დარღვევებს სხვადასხვა მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს და ზოგიერთი მათგანი ცალკე მკურნალობას ან მდგომარეობის კორექციას საჭიროებს.

მთავარი — დიაგნოზის დასმა ერთი ნახატით არ შეიძლება
საათის დახატვის ტესტი საინტერესო სწორედ თავისი სიმარტივითაა. რამდენიმე წუთში და მხოლოდ ფურცლისა და კალმის გამოყენებით შესაძლებელია რამდენიმე მნიშვნელოვანი კოგნიტიური უნარის ერთდროულად შეფასება.

თუმცა მისი შედეგი დამოუკიდებელ სამედიცინო დიაგნოზად არ უნდა იქცეს.

თუ საათის ნახატი უჩვეულო აღმოჩნდა, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ადამიანს დემენცია ან ალცჰაიმერის დაავადება აქვს. მაგრამ მეხსიერების, ყურადღების ან ყოველდღიური საქმიანობის შესრულების უნარის მდგრადი ცვლილებები უკვე საკმარისი მიზეზია, რომ მათი უგულებელყოფის ნაცვლად სპეციალისტს მიმართოთ.