სიკვდილმისჯილი, რომელიც კანონის აღსრულებას 41 წელიწადი ელოდა, გაათავისუფლეს

71 წლის დუგლას სტიუარტ კარტერმა თავისუფლება 41 წლის შემდეგ პირველად იგრძნო. მამაკაცი, რომელიც 1985 წელს ქალის მკვლელობისთვის გაასამართლეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, 28 სექტემბერს იუტის შტატში გირაოს სანაცვლოდ გაათავისუფლეს. გადაწყვეტილებას წინ უძღოდა ახალი გენეტიკური ექსპერტიზა, რომელმაც კარტერი დანაშაულის ადგილზე აღმოჩენილ მნიშვნელოვან ბიოლოგიურ კვალთან ვერ დააკავშირა.

კარტერის საქმე წლების განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივ სამართლებრივ პროცესად იქცა იუტაში. მას შემდეგ, რაც 2025 წელს შტატის უზენაესმა სასამართლომ მისი თავდაპირველი განაჩენი გააუქმა და ახალი სასამართლო პროცესი დანიშნა, საქმეში კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი შემობრუნება მოხდა — ახალმა დნმ-ანალიზმა კარტერი რამდენიმე საკვანძო ნიმუშიდან გამორიცხა.

მკვლელობა, რომელმაც კარტერის სიცოცხლე შეცვალა
1985 წლის 27 თებერვალს 57 წლის ევა ოლეზენის ცხედარი მისმა მეუღლემ, ორლა ოლეზენმა, პროვოში, საკუთარ სახლში აღმოაჩინა.

ქალს ხელები ზურგს უკან ჰქონდა შეკრული, ტანსაცმელი წელის ქვემოთ გახდილი, სხეულზე კი ათი ჭრილობა აღენიშნებოდა. მას ასევე ცეცხლსასროლი იარაღით თავის უკანა ნაწილში ესროლეს.

გამომძიებლებმა დანაშაულის ადგილზე სხვადასხვა კვალი აღმოაჩინეს, მათ შორის თითის ანაბეჭდები, თმის ბოჭკო, ტყვიის ფრაგმენტი და სისხლიანი ბალიშიდან აღებული დენთის ნაწილაკი. თუმცა თავდაპირველი გამოძიების დროს არც ერთი ფიზიკური მტკიცებულება არ აკავშირებდა ამ მასალას უშუალოდ დუგლას კარტერთან.

მიუხედავად ამისა, კარტერი ეჭვმიტანილთა შორის აღმოჩნდა. პოლიციამ მასთან დაკითხვა ჩაატარა, ხოლო მოგვიანებით მამაკაცმა მკვლელობასთან დაკავშირებული აღიარება გააკეთა.

კარტერი დღემდე ამტკიცებს, რომ ეს აღიარება ზეწოლის შედეგად მისცა.

ორი მოწმე, რომელთა ჩვენებებმაც საქმე შეცვალა
კარტერის წინააღმდეგ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ცოლ-ქმრის — ეპიფანიო და ლუსია ტოვარების — ჩვენებები.

ისინი აცხადებდნენ, რომ კარტერმა მათ მკვლელობის შესახებ უამბო და დანაშაულის დეტალებიც აღწერა. სწორედ მისი აღიარება და ტოვარების ჩვენებები გახდა იმ საქმის მთავარი საფუძველი, რომლის შედეგადაც კარტერი 1985 წელს დამნაშავედ ცნეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს.

მოგვიანებით კი ამ ორი მოწმის ჩვენებების სანდოობას სერიოზული კითხვები გაუჩნდა.

2011 წელს ტოვარებმა განაცხადეს, რომ გამოძიების პროცესში მათზე ზეწოლა ხორციელდებოდა. მათი თქმით, პოლიციამ მათ ფინანსური დახმარება გაუწია, აიძულა გარკვეული ინფორმაციის დამალვა და ემუქრებოდა დეპორტაციითა და შვილის დაკარგვით.

იუტის უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის გადაწყვეტილებაში დეტალურად არის აღწერილი, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა პოლიციისა და პროკურატურის მხრიდან მტკიცებულებების დამალვის, ცრუ ჩვენების ხელშეწყობისა და მოწმეებზე ზეწოლის ფაქტები. უზენაესმა სასამართლომ ეს შეფასებები ძალაში დატოვა და დაასკვნა, რომ დარღვევებმა კარტერის როგორც გასამართლებაზე, ისე სასჯელის განსაზღვრაზე იმოქმედა.

უზენაესმა სასამართლომ განაჩენი გააუქმა
2025 წლის მაისში იუტის უზენაესმა სასამართლომ კარტერის საქმე განიხილა და დაადგინა, რომ მის თავდაპირველ პროცესში არაერთი კონსტიტუციური დარღვევა იყო.

სასამართლოს გადაწყვეტილების თანახმად, სახელმწიფომ დაცვისთვის ხელსაყრელი ინფორმაცია დამალა, პროკურორმა კი სასამართლოში წარმოდგენილი სულ მცირე ერთი მცდარი ჩვენების შესახებ იცოდა და მისი შესწორება არ უზრუნველყო.

სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში გამოვლენილი დარღვევები იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რომ მათ გავლენა მოახდინეს როგორც კარტერის დამნაშავედ ცნობაზე, ისე მისთვის სიკვდილით დასჯის შეფარდებაზე.

შედეგად, უზენაესმა სასამართლომ ძალაში დატოვა ქვედა სასამართლოს გადაწყვეტილება — კარტერის მსჯავრისა და სასჯელის გაუქმებისა და ახალი სასამართლო პროცესის ჩატარების შესახებ.

დაცვის ვერსიით, სხვა ეჭვმიტანილებიც არსებობდნენ
კარტერის ადვოკატები წლების განმავლობაში მიუთითებდნენ სხვა გარემოებებზეც, რომლებიც, მათი შეფასებით, სათანადოდ არ იქნა გამოძიებული.

დაცვის მხარის განცხადებით, მკვლელობის ადგილიდან თეთრკანიანი მამაკაცი დაინახეს, რომელიც შემთხვევის ადგილს ტოვებდა.

ადვოკატები ასევე ამტკიცებდნენ, რომ გამოძიებამ სათანადო ყურადღება არ მიაქცია ევა ოლეზენის მეუღლეს, ორლა ოლეზენს.

კარტერის დაცვის მხარის ვერსიით, გამომძიებლებს გარკვეულ ეტაპზე ეჭვი ოლეზენის მეუღლეზეც ჰქონდათ, თუმცა პოლიციის ერთ-ერთმა თანამშრომელმა მისი დაკავებისგან თავი შეიკავა და განაცხადა, რომ გამოძიების გაგრძელება სურდა.

ეს გარემოებები დაცვის მხარის არგუმენტებია და თავად არ წარმოადგენს სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტს კარტერის უდანაშაულობის ან სხვა პირის ბრალეულობის შესახებ.

ახალი დნმ-ტესტი — კიდევ ერთი გარდამტეხი მომენტი
საქმეში ყველაზე ახალი მნიშვნელოვანი განვითარება 2026 წლის სექტემბერში მოხდა.

იუტის შტატის კრიმინალისტიკის ლაბორატორიამ ძველი მტკიცებულებების ახალი გენეტიკური ანალიზი ჩაატარა. კვლევის შედეგად კარტერი გამოირიცხა, როგორც სისხლის შესაძლო წყარო, რომელიც დანაშაულის ადგილზე კარის სახელურზე იყო აღმოჩენილი.

ასევე გამოიკვლიეს გენეტიკური მასალა დანაშაულის იარაღზე — დანით, რომლითაც ოლეზენი დაჭრეს. ამ ნიმუშშიც კარტერის შესაბამისობა არ აღმოჩნდა.

ახალი მონაცემების მიღების შემდეგ იუტის ოლქის პროკურატურამ სასამართლოს აცნობა, რომ აღარ აპირებდა კარტერისთვის სიკვდილით დასჯის მოთხოვნას.

თუმცა პროკურორმა ჯეფრი გრეიმ ხაზი გაუსვა, რომ დნმ-ის შედეგები ავტომატურად არ ნიშნავს კარტერის უდანაშაულობის დადგენას. მისი თქმით, გამოძიებამ საქმის სხვა მტკიცებულებები ხელახლა უნდა შეაფასოს. მათ შორის რჩება კარტერის მიერ ხელმოწერილი აღიარება, რომელსაც თავად კარტერი იძულებით მიღებულად მიიჩნევს.

41 წლის შემდეგ — კარტერი ციხიდან გამოვიდა
28 სექტემბერს დუგლას კარტერისთვის კიდევ ერთი ისტორიული დღე დადგა.

იუტის მეოთხე ოლქის სასამართლოს მოსამართლე დერეკ პულანმა მისი გირაოს სანაცვლოდ გათავისუფლების გადაწყვეტილება მიიღო. კარტერს ელექტრონული მონიტორინგის მოწყობილობის — GPS-სამაჯურის — ტარება მოუწევს და მას ევა ოლეზენის ოჯახის წევრებთან კონტაქტი აეკრძალა.

მოსამართლემ გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინა როგორც კარტერის ხანგრძლივი პატიმრობა, ისე ახალი გენეტიკური მტკიცებულებები.

ოლეზენის ოჯახი მის გათავისუფლებას ეწინააღმდეგებოდა და აცხადებდა, რომ ახალი DNA-შედეგები ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ კარტერი მკვლელობაში უდანაშაულოა. ოჯახისთვის ეს საქმე ოთხი ათწლეულის შემდეგ კვლავ გაურკვევლობისა და მძიმე ემოციური განცდების წყაროდ რჩება.

კარტერი კი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ ციხიდან გამოვიდა — ხელში თავისი ნივთებით სავსე ურიკა ეჭირა. მისი ადვოკატების თქმით, ამ ნივთებში შედიოდა ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი იურიდიული დოკუმენტებიც, რომლებიც კარტერის მცდელობებს ასახავს, დაემტკიცებინა, რომ მკვლელობა არ ჩაუდენია.

სასამართლო ბრძოლა ჯერ არ დასრულებულა
კარტერის გათავისუფლება საქმის დასასრულს არ ნიშნავს.

ახალი სასამართლო პროცესი 2027 წლის ივლისშია დაგეგმილი და რვა კვირამდე გაგრძელება იგეგმება. ამასთან, პროკურატურამ უკვე მოხსნა სიკვდილით დასჯის მოთხოვნა და განაცხადა, რომ ახალი მტკიცებულებების ფონზე საქმეს ხელახლა აფასებს. ნოემბერში კი დაგეგმილია დამატებითი სასამართლო განხილვა, რომლის ფარგლებშიც საქმის შემდგომი ბედი უნდა გაირკვეს.

ამრიგად, დუგლას კარტერის ისტორია ჯერ კიდევ არ დასრულებულა: მამაკაცი, რომელმაც 41 წელი გაატარა პატიმრობაში, მათ შორის ათწლეულები სიკვდილით დასჯის მოლოდინში, ახლა თავისუფალია, თუმცა სასამართლო პროცესი წინ ელის.

დნმ-მა  დანაშაულის ადგილზე აღმოჩენილ რამდენიმე მნიშვნელოვან ბიოლოგიურ კვალს ვერ დაუკავშირა, მაგრამ საბოლოო პასუხი იმაზე, რა მოხდა ევა ოლეზენის მკვლელობის დღეს და ვინ არის პასუხისმგებელი მის სიკვდილზე, სასამართლოსა და გამოძიების წინაშე კვლავ ღია საკითხად რჩება.