სიკვდილიდან მე-3, მე-9 და მე-40 დღეს, გარდაცვლილი ახლობლის სულის ჩვენ გვერდით ყოფნის ნიშნები - ხალხური რწმენა და მართლმადიდებლური ტრადიცია

ახლობელი ადამიანის გარდაცვალებიდან მესამე, მეცხრე და მეორმოცე დღე ხალხურ ტრადიციაში განსაკუთრებულ პერიოდად მიიჩნევა. ამ თარიღებს გარდაცვლილზე სიზმრებს, ფანჯარასთან გამოჩენილ ფრინველებს, ნაცნობ სურნელებსა და უცნაურ დამთხვევებს უკავშირებენ. რომელი რწმენა შემორჩა ხალხის მეხსიერებას, რას ნიშნავს ეს ნიშნები და რატომ არ არის აუცილებელი ყოველი უჩვეულო მოვლენა გაფრთხილებად მივიჩნიოთ?

გარდაცვლილი ახლობლებისგან მიღებული ნიშნების შესახებ წარმოდგენები ოჯახურ მოგონებებს, დაკრძალვის წეს-ჩვეულებებსა და მართლმადიდებლურ წესს - მიცვალებულთა მოხსენიებას - უკავშირდება. ამასთან, ეკლესიური სწავლება ყოველდღიურ მოვლენებში მისტიკური გზავნილების ძიებისკენ არ მოგვიწოდებს.

რატომ არის მნიშვნელოვანი გარდაცვალებიდან მე-3, მე-9 და მე-40 დღე?
მართლმადიდებლურ ტრადიციაში გარდაცვლილის მოხსენიებისთვის მესამე, მეცხრე და მეორმოცე დღე განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებს. ამ დღეებში ახლობლები მიცვალებულის სულის მოსახსენებლად ლოცულობენ, ტაძარსა და სასაფლაოს სტუმრობენ, იკრიბებიან და გარდაცვლილს კეთილი სიტყვებით იხსენებენ.

დღეების ათვლისას გარდაცვალების დღე პირველ დღედ ითვლება, ამიტომ მესამე დღე ხშირად დაკრძალვის თარიღს ემთხვევა.

რიცხვი სამი იესო ქრისტეს მესამე დღეს აღდგომას უკავშირდება. მეცხრე დღე საეკლესიო ტრადიციაში ანგელოზთა ცხრა დასს უკავშირდება, ხოლო მეორმოცე დღე ქრისტეს აღდგომიდან მე-40 დღეს მომხდარ ამაღლებას მოგვაგონებს. სწორედ ამ სიმბოლური მნიშვნელობებით აიხსნება, რატომ დაიმკვიდრა ამ თარიღებმა განსაკუთრებული ადგილი მართლმადიდებლურ მიცვალებულთა მოხსენიებაში.

ხალხურ წარმოდგენებში ამ დღეებს სხვა მნიშვნელობებიც შეემატა. მიიჩნევდნენ, რომ გარდაცვლილის სული თანდათან ემშვიდობება მიწიერ სახლსა და ახლობლებს, ოჯახის წევრებმა კი შესაძლოა მისი სიახლოვე სიზმარში ან უჩვეულო დამთხვევების სახით იგრძნონ. თუმცა მსგავსი ამბები ხალხურ რწმენას მიეკუთვნება და არა ეკლესიის მიერ დადგენილ წესებს.

რა ნიშნებს უკავშირებენ გარდაცვალებიდან მესამე დღეს?
ზოგიერთი ხალხური რწმენის თანახმად, გარდაცვალებიდან პირველ დღეებში ადამიანის სული ჯერ კიდევ დაკავშირებულია მისთვის ნაცნობ ადგილებთან, სახლთან და საყვარელ ადამიანებთან. ამიტომ ამ პერიოდში მომხდარ შემთხვევით მოვლენებს ხშირად განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ.

ერთ-ერთი გავრცელებული რწმენა ფანჯარასთან ფრინველის გამოჩენას უკავშირდება. მტრედს მშვიდობისა და კეთილი ამბის სიმბოლოდ მიიჩნევდნენ, ოთახში შემოფრენილ პეპელას კი ზოგიერთ ტრადიციაში გარდაცვლილის სულს უკავშირებდნენ. თუ მსგავსი რამ მესამე დღეს ხდებოდა, ამას ახლობლისგან დატოვებულ სიმბოლურ მინიშნებად აღიქვამდნენ.

კიდევ ერთი გავრცელებული წარმოდგენა მოულოდნელად გაჩენილ ნაცნობ სურნელს უკავშირდება. ეს შეიძლება იყოს გარდაცვლილის საყვარელი სუნამოს, კერძის ან თამბაქოს სუნი. ხალხური განმარტებით, მსგავსი მოვლენა ოჯახთან კავშირის ნიშნად მიიჩნეოდა. თუმცა სურნელს შესაძლოა სრულიად ჩვეულებრივი წყარო ჰქონდეს, მაშინაც კი, თუ მისი წარმოშობის დადგენა მაშინვე ვერ ხერხდება.

კარის ჭრიალი, მეზობელ ოთახში შრიალი ან მოულოდნელი ხმა ზოგჯერ გარდაცვლილს უკავშირდებოდა. ასეთი მოვლენები განსაკუთრებით მძაფრად მოქმედებს დანაკარგის პირველ დღეებში, როდესაც ადამიანი განშორებას მტკივნეულად განიცდის და უნებურად ყურადღებით უსმენს მისთვის ნაცნობ სახლის ხმებს.

რას უკავშირებენ გარდაცვალებიდან მეცხრე დღეს?
ხალხურ ტრადიციაში მეცხრე დღე ხშირად გარდაცვლილზე სიზმრებს უკავშირდება. ახლობელს შესაძლოა დაესიზმროს მშვიდი საუბარი, ერთად გასეირნება ან შეხვედრა ნაცნობ სახლში.

ზოგჯერ ასეთ სიზმარს დამამშვიდებელ დამშვიდობებად ან შეხსენებად აღიქვამენ, რომ გარდაცვლილის ხსოვნა ოჯახის ცხოვრების ნაწილად რჩება.

ზოგიერთ ხალხურ რწმენაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სიზმარს, რომელშიც გარდაცვლილი რაიმეს სთხოვს ახლობელს. თუმცა თუ მიცვალებული სიზმარში რაიმე ნივთს ითხოვს, ეს არ ნიშნავს, რომ ოჯახის წევრები ვალდებული არიან, რაიმე განსაკუთრებული რიტუალი შეასრულონ. გაცილებით სასარგებლოა დაფიქრება, ხომ არ უკავშირდება სიზმარი დაუსრულებელ საუბარს, დანაშაულის განცდას ან ნათესავის სიცოცხლის ბოლო დღეებთან დაკავშირებულ განცდებს.

კიდევ ერთი გავრცელებული თანამედროვე რწმენა გარდაცვლილის კუთვნილი ნივთის მოულოდნელ აღმოჩენას უკავშირდება. ეს შეიძლება იყოს ძველი ფოტოსურათი, წერილი, სამახსოვრო ნივთი ან წიგნი. ზოგჯერ ასეთი აღმოჩენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სწორედ მეცხრე დღეს ეჩვენებათ. ეზოტერულ განმარტებებში მას გარდაცვლილის სიახლოვის ნიშნად მიიჩნევენ, თუმცა ამგვარი კავშირის ობიექტური მტკიცებულება არ არსებობს.

გვხვდება ისეთი ამბებიც, როდესაც ადამიანები განმეორებად ციფრებს, თარიღებს ან შემთხვევით გაგონილ სიმღერას გარდაცვლილთან დაკავშირებულ ნიშნებად აღიქვამენ. თუ ასეთი დამთხვევა ადამიანს სითბოსა და კეთილი მოგონებების შენარჩუნებაში ეხმარება, მას პირად სიმბოლოდ შეიძლება შეხედოს. თუმცა ყველა დამთხვევაში ფარული მნიშვნელობის ძიება აუცილებელი არ არის.

რა ნიშნებს უკავშირებენ გარდაცვალებიდან მეორმოცე დღეს?
ხალხურ წარმოდგენებში მეორმოცე დღე გარდაცვლილის სულის მიწიერ სახლთან საბოლოო დამშვიდობების სიმბოლოდ მიიჩნევა. ამიტომ ამ თარიღთან დაკავშირებულ ბევრ რწმენას მშვიდი, გამოსამშვიდობებელი ხასიათი აქვს.

მაგალითად, ადამიანს შესაძლოა დაესიზმროს გარდაცვლილი ნათესავი, რომელიც ჯანმრთელად გამოიყურება, იღიმის ან ნაცნობ გზას მიუყვება.

ზოგიერთ ხალხურ რწმენაში მეორმოცე დღეს ფანჯარაზე კაკუნს ან ფარდის მოულოდნელ მოძრაობას გარდაცვლილის უკანასკნელ სტუმრობად განმარტავდნენ. ანთებული სანთლის ან კანდელის ალის ცვალებადობასაც სიმბოლურ დამშვიდობებად აღიქვამდნენ. თუმცა ალის მოძრაობაზე ჰაერის ნაკადი და სხვა ჩვეულებრივი ფაქტორები მოქმედებს, ამიტომ მისი ქცევა სულის არსებობის მტკიცებულებად ვერ ჩაითვლება.

არსებობდა წყალთან, პურთან და პირსახოცებთან დაკავშირებული წეს-ჩვეულებებიც, რომლებსაც ოჯახში გარდაცვლილის მოსახსენებლად ასრულებდნენ. მათი მნიშვნელობა სხვადასხვა კუთხესა და ოჯახურ ტრადიციაში განსხვავდებოდა. ასეთი მოქმედებები წინაპრების წარმოდგენებს გამოხატავდა ადამიანის სიკვდილის შემდგომ გზაზე, თუმცა სავალდებულო მართლმადიდებლურ წესებს არ წარმოადგენს.

მეორმოცე დღეს ახლობლები, როგორც წესი, ცდილობენ, გარდაცვლილის ხსოვნას სათანადო პატივი მიაგონ. მართლმადიდებლური ტრადიციის მიხედვით, ამ დღეს მიცვალებულისთვის ლოცულობენ, შესაძლებლობის შემთხვევაში პანაშვიდს იხდიან და სამგლოვიარო სუფრასთან იკრიბებიან.

აქ მთავარი მისტიკური ნიშნების შესრულება კი არა, გარდაცვლილის ხსოვნა, ლოცვა და იმ ადამიანების მხარდაჭერაა, რომლებიც ახლობლის დაკარგვას განიცდიან.