არქეოლოგებმა იერუსალიმში, იესო ქრისტეს სამარხის შესახებ ახალი აღმოჩენა გააკეთეს

არქეოლოგებმა მაცხოვრის საფლავის ტაძარში მარმარილოს წრიული ნაგებობის ნაშთებს მიაკვლიეს. მკვლევრების ვარაუდით, მონუმენტი შესაძლოა იმ სამარხის გარშემო აშენდა, რომელსაც ადრეული ქრისტიანები იესო ქრისტეს დაკრძალვის ადგილად მიიჩნევდნენ. გათხრებისას ასევე აღმოაჩინეს უძველესი გზის მონაკვეთი, რომელიც შესაძლოა გოლგოთისკენ მიმავალი მარშრუტის ნაწილი ყოფილიყო. - წერს dailymail

იერუსალიმში, მაცხოვრის საფლავის ტაძარში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა ახალი ინფორმაცია გამოავლინა იმ ადგილის ისტორიის შესახებ, რომელსაც ქრისტიანული ტრადიცია იესო ქრისტეს ჯვარცმას, დაკრძალვასა და აღდგომას უკავშირებს.

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ სამარხის გარშემო არსებული კლდის ნაწილი განზრახ იყო მოჭრილი და მოცილებული. არქეოლოგ ფრანჩესკა რომანა სტასოლას განმარტებით, სწორედ ამ ადგილას მდებარეობდა სამარხი, რომელშიც, ქრისტიანული გადმოცემის თანახმად, ქრისტე დაასვენეს.

აღმოჩენა აჩენს შესაძლებლობას, რომ მონუმენტი სწორედ ამ კონკრეტული სამარხის გარშემო იმიტომ ააგეს, რომ ადრეულმა ქრისტიანულმა საზოგადოებამ იგი იესო ქრისტეს დაკრძალვის ადგილად მიიჩნია. მკვლევრების ვარაუდით, ეს რწმენა შესაძლოა თაობიდან თაობას გადაეცემოდა.

მარმარილოს მონუმენტი და იმპერატორ კონსტანტინეს ეპოქა
უძველესი ნაგებობის ფრაგმენტები დღევანდელი სამლოცველოს ქვეშ აღმოაჩინეს. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მონუმენტის წრიული ფორმა შესაძლოა იმ ნაგებობის იერსახეს იმეორებდეს, რომლის აგებაც რომის იმპერატორმა კონსტანტინემ თითქმის 1 700 წლის წინ ბრძანა.

სტასოლას თქმით, სამარხის მონუმენტური გაფორმება მინიმუმამდე იყო დაყვანილი, რათა შეძლებისდაგვარად შეენარჩუნებინათ თავად სამარხის თავდაპირველი იერსახე.

მიუხედავად იმისა, რომ შემორჩენილი მარმარილო შესაძლოა ნაგებობის უფრო გვიანდელ სამშენებლო ეტაპს ეკუთვნოდეს, არქეოლოგები აღმოჩენას ამ ადგილას პატივსაცემი სამარხის გარშემო აგებული მონუმენტის ყველაზე ადრეულ არქეოლოგიურად დადასტურებულ ნიმუშად მიიჩნევენ.

სტასოლა არ გამორიცხავს, რომ სამარხის იდენტიფიცირება იესო ქრისტეს დაკრძალვის ადგილად ადრეულ ქრისტიანულ საზოგადოებაში ჩამოყალიბებული ისტორიული მეხსიერების წყალობით შენარჩუნდა.

„შესაძლებელია, ამ სამარხის შესახებ მეხსიერება ადრეულ ქრისტიანულ საზოგადოებაში უკვე გამყარებული იყო და თაობიდან თაობას გადაეცემოდა“, — წერს არქეოლოგი გათხრების ანგარიშში.

მაცხოვრის საფლავის ტაძარს ყოველწლიურად დაახლოებით ოთხი მილიონი ადამიანი სტუმრობს.

როგორ აღმოაჩინეს იესო ქრისტეს სამარხი?
ტრადიციული გადმოცემის თანახმად, მაცხოვრის საფლავის ტაძარი იმ ადგილას მდებარეობს, სადაც იესო ქრისტე ჯვარს აცვეს და დაკრძალეს.

პირვანდელი ეკლესია 335 წელს აკურთხეს. მის აშენებამდე ამ ტერიტორიაზე არსებული რომაული ნაგებობები დაანგრიეს. მათ შორის, როგორც ტრადიციულად მიიჩნევა, იყო ქალღმერთ ვენერასადმი მიძღვნილი ტაძარიც.

სამშენებლო სამუშაოებისას მუშებმა კლდეში გამოკვეთილი სამარხი აღმოაჩინეს, რომელიც იესო ქრისტეს დაკრძალვის ადგილად მიიჩნიეს. იმ დროისთვის ქრისტეს გარდაცვალებიდან თითქმის 300 წელი იყო გასული.

იმპერატორ კონსტანტინეს ბრძანებით მოქმედმა მშენებლებმა ყურადღება გაამახვილეს კონკრეტულ სამარხზე, რომელსაც უკვე მიაგებდნენ პატივს, როგორც ქრისტეს საფლავს. მათ მის გარშემო კლდე მოაშორეს, რათა სამარხი მიმდებარე სამარხებისგან გამოეყოთ.

დღევანდელი ეკლესიის ისტორია რამდენიმე დანგრევასა და აღდგენას მოიცავს. 614 წელს სპარსელ სასანიანთა შემოსევის დროს ნაგებობა დაზიანდა და ხანძარმა გაანადგურა. ამის შემდეგ, დაახლოებით 614–626 წლებში, ეკლესია აღადგინეს.

მეცნიერთა მნიშვნელოვანი ნაწილი მხარს უჭერს მოსაზრებას, რომ იესო ქრისტეს სამარხი სწორედ მაცხოვრის საფლავის ტაძრის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ერთ-ერთ არგუმენტად მოჰყავთ იქ აღმოჩენილი პირველი საუკუნის კლდეში გამოკვეთილი სამარხები.

თუმცა არსებობს სხვა მოსაზრებაც. ზოგიერთი მკვლევარი იერუსალიმში მდებარე ე.წ. ბაღის სამარხს მიიჩნევს ბიბლიურ აღწერილობებთან უფრო შესაბამის ადგილად.

ამრიგად, ახალი აღმოჩენა დამატებით ინფორმაციას გვაწვდის ტაძრის ისტორიისა და სამარხის გარშემო ჩამოყალიბებული უძველესი ტრადიციის შესახებ, თუმცა თავისთავად არ წარმოადგენს საბოლოო მტკიცებულებას იმისა, რომ ეს ნამდვილად იესო ქრისტეს სამარხია.

ახალი კვლევის შედეგები წარმოდგენილია 605-გვერდიან ანგარიშში, რომელიც 2022 წლის მაისიდან 2025 წლის ოქტომბრამდე ჩატარებულ არქეოლოგიურ სამუშაოებს აჯამებს.

მკვლევრებმა აღმოაჩინეს მეორეული გამოყენების მარმარილოს ფილებისგან აგებული კონსტრუქცია. ფილები საგულდაგულოდ იყო დამუშავებული და დუღაბით ერთმანეთთან შეერთებული, რის შედეგადაც სამარხის გარშემო წრიული პლატფორმა შეიქმნა.

არქეოლოგებმა მარმარილოში ვიწრო ღარიც გამოავლინეს. მათი ვარაუდით, იგი წყლის მონუმენტის გარშემო გადასაყვანად და ახლომდებარე შემკრებ სისტემაში მისაგზავნად იყო გაკეთებული.

მარმარილოს ფილები ნაგებობის რთულ წარსულზეც მიანიშნებს. ორ შემორჩენილ ფილაზე უძველესი დეკორატიული ორნამენტების მკრთალი კვალი შენიშნეს. მათი სტილი, სავარაუდოდ, იმპერატორ კონსტანტინეს მმართველობის შემდგომ პერიოდს მიეკუთვნება.

ეს გარემოება აჩენს ვარაუდს, რომ ნაგებობა თავდაპირველი აგების შემდეგ, საუკუნეების განმავლობაში, აღადგინეს ან შეაკეთეს.

სტასოლა არ გამორიცხავს, რომ დღემდე შემორჩენილი მარმარილო 614 წელს იერუსალიმზე სპარსელთა თავდასხმის შემდეგ ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების დროს გამოიყენეს.

ამ საკითხის გასარკვევად მკვლევრები ამჟამად ფილების ერთმანეთთან შემაერთებელ დუღაბს იკვლევენ. მასალის შესწავლა მათ საშუალებას მისცემს, დაადგინონ, როდის შეიქმნა ნაგებობის სხვადასხვა ნაწილი.

მიუხედავად იმისა, რომ მონუმენტის ზუსტი დათარიღება ჯერ კიდევ დასაზუსტებელია, მისი წრიული ფორმა ძველ გამოსახულებებში წარმოდგენილ სამლოცველოს იერსახეს ემთხვევა. ამის საფუძველზე არქეოლოგები ვარაუდობენ, რომ მეოთხე საუკუნეში აგებული თავდაპირველი ნაგებობაც შესაძლოა მსგავსი ფორმის ყოფილიყო.

ადრეულ მონუმენტს, სავარაუდოდ, მცირე ზომის სვეტების რგოლიც ამშვენებდა. ასეთი განლაგება ძველ გამოსახულებებში გვხვდება და მას მოგვიანებით წმინდა ადგილების მოსანახულებლად ჩასული მომლოცველებიც აღწერდნენ.

თუმცა მარმარილოს საძირკვლის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი, რის გამოც მკვლევრებს თავდაპირველი ნაგებობის ზუსტი იერსახის აღდგენა ჯერ არ შეუძლიათ.

ეკლესიის ქვეშ უძველესი გზაც აღმოაჩინეს — შესაძლოა, ის გოლგოთისკენ მიემართებოდა
არქეოლოგიური გათხრებისას მკვლევრებმა ეკლესიის ტერიტორიიდან გამომავალი უძველესი გზის მონაკვეთიც აღმოაჩინეს. მათი ვარაუდით, ეს შესაძლოა იმ მარშრუტის ნაწილი ყოფილიყო, რომლითაც სიკვდილმისჯილებს საჯარო აღსრულების ადგილისკენ მიაცილებდნენ.

შემორჩენილი მონაკვეთის ზომა დაახლოებით 3 × 3,7 მეტრია. ის ეკლესიის შიგნით, ჯვაროსნული ეპოქის დროინდელი ბილიკის ქვეშ მდებარეობს.

გზის თავდაპირველი კიდეები აღარ არის შემორჩენილი, თუმცა მისი მოხაზულობა და მკვეთრი დახრილობა მიანიშნებს, რომ იგი სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით მაღლა მიემართებოდა.

გათხრების ხელმძღვანელი, პროფესორი ფრანჩესკა რომანა სტასოლა, ანგარიშში წერს:

„ერთი შესაძლებლობა — რომელიც ამ ეტაპზე მხოლოდ ჰიპოთეზად რჩება — არის ის, რომ ეს ყოფილიყო ქალაქის გარეუბანში გამავალი გზა, რომელიც გოლგოთის მიდამოებისკენ ადიოდა, იმ დაშვებით, რომ ეს ადგილი საჯარო სიკვდილით დასჯის ადგილად გამოიყენებოდა“.

ბიბლიური გადმოცემის მიხედვით, იესო ქრისტე გოლგოთაზე აცვეს ჯვარს.

სტასოლამ განიხილა სხვა შესაძლებლობაც — შესაძლოა, გზა რომაელ მშენებლებს გამოეყენებინათ. თუმცა ამ ვარაუდს გარკვეული გარემოებები ეწინააღმდეგება: გზაზე არსებული საფეხური მძიმე სამშენებლო მასალით დატვირთული ურმების გადაადგილებას გაართულებდა.

გზის კონსტრუქცია და ზომებიც ნაკლებად შეესაბამება ვარაუდს, რომ ის მხოლოდ ახლომდებარე სამარხებთან მისასვლელი პატარა ბილიკი იყო.

რომის იმპერიაში სიკვდილით დასჯა ხშირად საჯარო სანახაობად იმართებოდა. მსჯავრდებულის დასჯის ადგილამდე მისასვლელი გზა კი მაყურებელთა გადაადგილებისთვისაც უნდა ყოფილიყო მოსახერხებელი, რადგან ხალხის თანდასწრება დასჯილთა დამცირების ნაწილად მიიჩნეოდა.

მიუხედავად ამ ვარაუდებისა, მკვლევრები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ გზის დანიშნულება ჯერ საბოლოოდ დადგენილი არ არის.

არქეოლოგიური აღმოჩენები ახალ ცნობებს გვაწვდის მაცხოვრის საფლავის ტაძრის ისტორიის, მისი მონუმენტების მშენებლობისა და აღდგენის ეტაპების შესახებ. თუმცა სამარხის იდენტიფიცირება იესო ქრისტეს საფლავად და ახლომდებარე გზის გოლგოთასთან დაკავშირება კვლავ ისტორიული კვლევისა და განხილვის საგანია.