ცოლ-ქმარი ერთად წვებოდა და წმინდად იყვნენ მანამ, სანამ არ დარწმუნდებოდნენ, რომ აღარ გაიყრებოდნენ - 104 წლის ბეწიწურ არაბული

11:39 12-03-2019
64447

104 წლის ბეწიწურ არაბულის მიერ მოყოლილმა ამბებმა მკითხველის დიდი გამოხმაურება გამოიწვია. ხევსური კაცი ადგილობრივ ტრადიციებსა და პირად ამბებს ყვება.

საუკუნეს გადაცილებული მოხუცის მონათხრობში ისეთი ფაქტებია, რაც თანამედროვე ახალგაზრდებისთვის უცნობია.

ამჟამად, ბეწიწურ არაბული ქალის შერთვის ტრადიციაზე, 8 წლის ასაკში ნიშნობასა და ცოლთან წმინდად ყოფნის წლებზე საუბრობს.

- მე 8 წლისა დამნიშნეს მამაჩემის მოწონებულ გოგოზე. მამაჩემი იმათ სოფელში სტუმრად იყო და ჩემი მომავალი საცოლის მამას შეხვდა. მოეწონა, ბრძენი კაცია, საჭინჭარაულოს მასეთი მცოდნე და თავიანი კაცი არავინ ჰყავს და იმის გოგოზე უკეთესს ვის ვითხოვთო. გოგო ერთი წლით ჩემზე უმცროსი იყო. შემდეგ მიუგზავნეს კაცი. ამ შუაკაცმა ჩვენზე უთხრა, არ ვარგანან ეგენი, არ არიან თქვენი შესაფერისიო. ჩემი მომავალი სიმამრი გაუბრაზდა, საშუამავლოდ მოხვედი თუ იმათ სალანძღავად, კარგად ვიცი, ეგენი ვინ არიან და რა ჯიშისანიო და გამოაგდო.

ეს საქმე დარჩა ასე... მამაჩემის ძმა ცხოვრობდა ზენუბანში, იქ წისქვილი ჰქონდა და ერთხელაც ჩემი მომავალი სიმამრი საფქვავით მივიდა. ბიძაჩემს უთქვამს, ნაწყენი ვარ შენზე, უარი გითქვამს გოგოს დანიშვნაზეო. არ მითქვამს უარი, შუაკაცი ლანძღავდა შენი ძმის ოჯახსო. ბიძაჩემმა იქვე მისცა ნიშანი - ვერცხლის მონეტა. მერე ლიშანსამთხოვრო (ქალის დანიშვნისთვის განკუთვნილი ნივთები) მოამზადეს - საკაბე დაკეცეს, შიგ ჩააკრეს ვერცხლის ყაწიმის ნაწილი და მისცეს ქალს. წესი იყო ასეთი - ბიჭი ქალს ქორწილამდე ვერ ნახავდა. ქალი ემალებოდა, საქმროსთან გამოჩენა არ შეეძლო. თუ რაიმე დღესასწაული იყო, ქალი დამალულად უთვალთვალებდა საქმროს, როგორი იყო სიმთვრალეში - გიჟი, ჭკვიანი, ცანცარა თუ დინჯი. ბიჭი ვერაფერს იგებდა.

ერთხელ გზად მივდიოდი ბიძაშვილებთან ერთად. შემოგვხვდა გოგო, რომელზეც ვთქვი, ჩემი დანიშნული იქნება-მეთქი. ჩემს საცოლეს ტყუპისცალი და ჰყავდა და იმას ვცნობდი. მივამსგავსე და ამით მივხვდი... მე მოშორებით გავდექი, ჩემი ბიძაშვილები მივიდნენ და გამოელაპარაკნენ...

- მოგეწონათ დანიშნული?
- იმდენად არ დავკვირვებივარ, მაგრამ დას ხომ ვიცნობდი და დის მსგავსი რომ იყო, ვიცოდი, კი მომწონდა. როცა ვაჟი ქორწილს გადაწყვეტს, კაცს გაგზავნიან გოგოს ოჯახში. მომყვანი ჰქვია ამ კაცს და ქმრის სახლში მოჰყავს ქალი, მისი ნათესავები და სამდღიან ქორწილს იხდიან. მერე ქალის ძმა ან ნათესავი იტყვის, წამოიყვანეთ ქალი და ახლა ჩვენ დაგხვდებითო. მაყრები წავლენ პატარძლის ოჯახში და სამი დღე იქ მოილხენენ. მერე გოგოს ისევ ქმრის სახლში დააბრუნებენ... ქმარი დაწვება და დედამთილი შეუყვანს ოთახში ცოლს და დაუწვენს. ცოლ-ქმარი ერთმანეთს დაელაპარაკება, გაიცნობენ. ხევსურული წესი ასეთია: ცოლ-ქმარი ერთად წვებოდა, მაგრამ მაინც წმინდად იყვნენ მანამ, სანამ არ დარწმუნდებოდნენ, რომ აღარ გაიყრებოდნენ... რომ ჰკითხავდი ხევსურს, რამდენი ხანი იყავით წმინდანიო, ზოგი იტყოდა, სამ წელსო, ზოგი - ორ წელსო.

- შეიძლებოდა, რომ გაყრილიყვნენ?
- ეგეც შეიძლებოდა. ქალი თუ წავიდოდა, შეიძლებოდა, უკეთეს ვაჟკაცსაც გაჰყოლოდა, რადგან კაცისგან ხელნაკადრევი არ იყო. თუ ქალწული არ აღმოჩნდებოდა, ეს კაცის სირცხვილი იყო - რა ეჩქარებოდა, გაყრამდე რატომ გააუნამუსოვაო, იტყოდნენ.

ჩვენ წელიწადი და შვიდი თვე ვიყავით წმინდად. წელიწადიც არ იყო გასული, რომ მე და მზექალამ ერთმანეთს ვუთხარით, არ გავიყრებითო, მაგრამ მეუღლემ მითხრა, დავიცადოთ, საწოლი სად წაგვივა და ეს სიწმინდე აღარ დაგვიბრუნდება, კარგია ასე ყოფნაო და კიდევ თვეები ამიტომ ვიყავით წმინდად... 65 წელი ვიცხოვრეთ ერთად, სიამტკბილობით, ძალიან მაგრად გვიყვარდა ერთმანეთი.

ხევსურეთში ყველა ოჯახს ჰქონდა ცალკე აშენებული შენობა, ასე, 6-9 კვადრატული. ქალი თვეში რამდენიმე დღეს, როცა უწმინდური იყო, იქ ატარებდა. მისთვის პურიც იქ მიჰქონდათ, წყალიც, საჭმელიც. ის ოჯახში ვერ მივიდოდა, ვერც პურს მოჰკიდებდა ხელს, ვერც იქ მივიდოდა, საიდანაც წყალს იღებდნენ. მშობიარობის დროსაც იქ მშობიარობდა. დედამთილი და სოფლის ბებიაქალი ამშობიარებდნენ, თავს დასტრიალებდნენ. ღუმელიც იდგა იქ, შეშაც ჰქონდა, მაგიდაც, წყალიც და ჭურჭელიც, ჩვეულებრივად ცხოვრობდა და პატივისცემაც არ აკლდა.
ხევსურეთში შინ ქმარია მთავარი. ქმრისაა ცოლი, შვილები, სახლი, ქონება... ოჯახს რომ ვინმე აგინებდეს, ქალს არა აქვს უფლება, პასუხი გასცეს, ხოლო კაცი ტკბილი სიტყვით მოაგვარებს თუ იარაღით, ეს მისი საქმეა. კაცი არის ოჯახის პატრონი.

- ქალს მზითვად რა მიჰქონდა?
- ცხვარსა და ძროხას ატანდნენ ოჯახიდან. რაც გათხოვებამდე სამკაულები ჰქონდა, ისიც მიჰქონდა. მკერდსადებს ეძახდნენ, კისერზე ჩამოსაკიდ სამკაულს; სამაჯურები უნდა ჰქონოდა, საყურე, ბეჭდები...

- კაცისთვის სირცხვილად რა მიიჩნეოდა?
- უნამუსობა იყო ქურდობა, ქალის თანდასწრებით ცუდი სიტყვის თქმა. ქურდს სახელსაც არ ეძახდნენ, ციცას ეტყოდნენ.

ავტორი: მარი ჯაფარიძე