ახალი ვირუსი

1716623673

ნეანდერტალელების ძვლებში ადამიანთა უძველესი ვირუსები აღმოაჩინეს

ნეანდერტალელთა გადაშენების ერთ-ერთ მიზეზად მეცნიერთა უმეტესობა ჰომო საპიენსებსა და მათ შორის კონკურენციას ასახელებს. 2010 წელს წამოაყენეს ჰიპოთეზა, რომ შესაძლოა, ეს ვირუსებსაც გამოეწვია, რომლებიც ამ სახეობის წარმომადგენლებს ისევ და ისევ ჩვენმა წინაპრებმა გადასდეს, როცა აფრიკიდან ევროპაში გადაინაცვლეს.ახალი აღმოჩენა მიანიშნებს, რომ ეს ვარაუდი უსაფუძვლო არაა, რადგან სპეციალისტებმა ნეანდერტალელთა 50 000 წლის წინანდელ ძვლებში სწორედ 3 ასეთი ძველი ვირუსის დნმ-ის კვალს მიაგნეს. აქამდე მათში არსებული პათოგენების ამგვარი პირდაპირი მტკიცებულება არ მოგვეპოვებოდა, რადგან ათასობით წლის განმავლობაში ვირუსების გენეტიკური მასალა საგრძნობლად ზიანდება და უმეტესწილად გაშიფვრას არ ექვემდებარება.ზემოხსენებული დნმ-ის ნიმუშები შეიძლება, გამონაკლისად მივიჩნიოთ, მაგრამ გენეტიკური კვალი ბოლომდე იდენტიფიცირებადი მაინც არაა. მათ მეცნიერებმა რუსეთში მდებარე გამოქვაბულში აღმოჩენილი 2 მამრი ნეანდერტალელის ძვლებში მიაკვლიეს. კერძოდ, გამოვლენილია სავარაუდო ადენოვირუსი, ჰერპესის ვირუსი და პაპილომა ვირუსი. ადამიანებში ისინი დღესაც გავრცელებულია და ინფექციებს იწვევს, მაგრამ როგორ გამოიხატებოდა მსგავსი ავადობა ნეანდერტალელებში, უცნობია.უნდა ითქვას, რომ აქამდე უძველესად მოიხსენიებოდა ჰერპესის ვირუსის დნმ, რომელიც ჰომო საპიენსის 31 000 წლის წინანდელ კბილშია ნაპოვნი. ახალი მიგნება ამაზე ბევრად ძველ ნიმუშებს გვთავაზობს, მაგრამ უძველესი დნმ-ების კვალის ავთენტურობა ჯერ ოფიციალურად დადასტურებული არაა.ასეა თუ ისე, რამდენად იყო ვირუსები ნეანდერტალელთა გადაშენების უმთავრესი მიზეზი, უცნობია. ისინი საკმაოდ განვითარებული არსებები იყვნენ, კარგად ნადირობდნენ, ცეცხლის დანთებაც იცოდნენ და სოციალურობითაც გამოირჩეოდნენ. პალეონტოლოგები ვარაუდობენ, რომ სახეობა გაქრობის რისკის წინაშე პოპულაციის მცირერიცხოვნობამაც დააყენა, საბოლოო ჯამში კი ერთმანეთს რამდენიმე ასეთი ფაქტორი დაერთო, რაც მათ გადაშენებას დაედო საფუძვლად.

„კოცნის დაავადება“

1716574889

„კოცნის დაავადება“ - რა არის ინფექციური მონონუკლეოზი

მონონუკლეოზი  საკმაოდ გავრცელებული ინფექციური დაავადება, გამომწვევია ებშტეინ-ბარის ვირუსი, რომელიც ჰერპესვირუსებს მიეკუთვნება, ვრცელდება ინფიცირებული ადამიანიდან ჯანმრთელ ადამიანზე წვეთოვანი და კონტაქტური გზით, ამის შემდეგ ვითარდება ინფექციური მონონუკლეოზი.მონონუკლეოზის სიმპტომებიდაავადების ნიშნები გამოიხატება: მაღალი სიცხით ან მის გარეშე,  ყელის და თავის ტკივილით, საერთო სისუსტით, უხასიათობით, კუნთების და სახსრების ტკივილით, ღვიძლის და ელენთის გადიდებით, მთავარი ნიშნები როგორც წესი, სიცხის გარდა არის – ანგინა, ლიმფური კვანძების გადიდება, ცხვირით სუნთქვის გაძნელება, დაავადების მწვავე მიმდინარეობის დროს, ხანდახან ვლინდება ერთი რომელიმე სიმპტომი ან ზემოთ ჩამოთვლილ სიმპტომთა ერთობლიობა.დიაგნოსტიკამონონუკლეოზზე ეჭვის მიტანა ხდება კლინიკური ნიშნების მიხედვით, რაც მომდევნო ეტაპზე დასტურდება ლაბორატორიული გამოკვლევებით ებშტეინ-ბარის ინფექციის მიმართ ანტისხეულების განსაზღვრით. სისხლის საერთო ანალიზში ატიპიური მონონუკლეარების და ლიმფოციტების აღმოჩენა დაავადების არსებობაზე მიუთითებს. ლაბორატორიულად შესაძლოა გამოვლინდეს ღვიძლის ფერმენტების მომატება, რაც  ებშტეინ-ბარის ვირუსის მიერ ღვიძლის მწვავე დაზიანებაზე მიუთითებს.აქვე შეგახსნებთ, რომ ღვიძლის ფუნქციური სინჯები შეგიძლიათ ჩაიტაროთ თოდუას კლინიკაში.როდის უნდა მიმართოთ სპეციალისტს?თუ ანგინამ და ლიმფური კვანძების გადიდებამ, განსაკუთრებით ყბისქვეშ და კისრის არეში გამოიწვია სუნთქვის უჩვეულო გაძნელება, ამჩნევთ, რომ დროთა განმავლობაში გიჭირთ ყლაპვა, გაქვთ ძლიერი თავის ტკივილი, მუცლის ტკივილი, სიმძიმე მარჯვენა ფერდქვეშა არეში, აუცილებელია, არ გადადოთ ექიმთან ვიზიტი.მონონუკლეოზის მსუბუქი და საშუალო ფორმების დროსაც კი საჭიროა სიფრთხილე და ექიმის მეთვალყურეობა, ვინაიდან იშვიათ შემთხვევებში შესაძლოა განვითარდეს სიცოცხლისთვის საშიში გართულებები.ინფექციური მონონუკლეოზის დროს დიდდება როგორც ღვიძლი, ასევე ელენთა, თავიანთ ზომას ისინი დროთა განმავლობაში უბრუნდებიან. შესაძლებელია განვითარდეს გამონაყარი. ზოგჯერ დაავადების გადატანის შემდეგ თვეობით რჩება თავის ტკივილი, სახსრების ტკივილი, დაღლილობა.მონონუკლეოზის მკურნალობადაავადების  სპეციფიკური მკურნალობა არ არსებობს, მსუბუქი ფორმის დროს რეკომენდებულია სიმპტომური საშუალებების – სიცხის დამწევის და ვიტამინების მიღება, სითხეებით დატვირთვა და დიეტა, საშუალო და მძიმე მიმდინარეობისას დაავადების პირველ 2 კვირაში რეკომენდებულია წოლითი რეჟიმი.ჰორმონოთერაპია ტარდება იმ შემთხვევაში თუ პაციენტს აქვს კლინიკურად გამოხატული ლიმფური კვანძების და ელენთის გადიდება, ანგინა და მაღალი ტემპერატურა, რომელიც ძნელად ემორჩილება სიცხის დამწევ საშუალებებს. ანტიბიოტიკოთერაპია ინიშნება ბაქტერიული ინფექციის თანდართვის შემთხვევაში, რომელიც არც თუ ისე იშვიათი გართულებაა. წყარო

ბურგერი

1716568748

ულტრა დამუშავებულმა საკვებმა შეიძლება გამოიწვიოს ინსულტი და დემენცია - კვლევა

ჰარვარდის კვლევამ აჩვენა, რომ ულტრა დამუშავებული საკვების მიღებამ შეიძლება დააზიანოს ადამიანის ტვინი.The Times-ის ცნობით, კვლევამ დაასკვნა, რომ დიდი რაოდენობით ულტრა დამუშავებული საკვების მიღება შეიძლება დაკავშირებული იყოს ინსულტთან და დემენციასთან.მეხსიერების პრობლემები დაფიქსირდა საშუალო ასაკის ადამიანებში, რომლებიც ძირითადად ნამცხვრებს, ტკბილეულს, ბურგერებს და გაზიან სასმელებს მოიხმარდნენ. კვლევამ ასევე დაადგინა, რომ პროდუქტების მოხმარების მაღალი მაჩვენებელი იწვევს ინსულტის უფრო მაღალ რისკს.ამან გამოიტანა დასკვნა, რომ „კვების გადამუშავება მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ტვინის საერთო ჯანმრთელობაში“.გამოცემის ცნობით, კვლევამ აჩვენა, რომ საკვების წარმოებამ გამოიწვია პროდუქტების მავნეობა და არა მხოლოდ მათი მაღალკალორიული შემცველობა. მათ ასევე დაადგინეს, რომ ნაწლავის ბაქტერიების დარღვევა შესაძლებელია ინდუსტრიულად წარმოებული საკვების წყალობით, რომელიც შეიცავს დანამატების მაღალ დონეს.ამან შეიძლება გამოიწვიოს ქრონიკული დაავადებები, რომლებიც გამოწვეულია ორგანიზმში დანამატებით წარმოქმნილი ანთებით.The Times-ის თანახმად , 45 წელზე მეტი ასაკის 30 000-ზე მეტი ზრდასრული ადამიანის მონაცემებს ჰარვარდის სამედიცინო სკოლა 11 წლის განმავლობაში ამოწმებდა. მონაცემთა შეგროვების მეთოდი მოიცავდა კითხვარებს მოზარდების მიერ მოხმარებული საკვების შესახებ.იმავდროულად, კვლევამ დაასკვნა, რომ კვლევის ბოლოს, 1 108 მონაწილეს ჰქონდა ინსულტი და 768-ს დაუდგინდა კოგნიტური დაქვეითების დიაგნოზი.„ჩვენი დასკვნები აჩვენებს, რომ საკვების გადამუშავების ხარისხი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ტვინის საერთო ჯანმრთელობაზე”, - თქვა კვლევის წამყვანმა ავტორმა.„მეტი კვლევაა საჭირო ამ შედეგების დასადასტურებლად და უკეთ რომ გავიგოთ, რომელი საკვები ან გადამამუშავებელი კომპონენტებია ყველაზე მეტად ჩართული ამ ეფექტში“,- დასძინა მან.

masa

1716481238

NASA-ს მზის გიგანტურ ტელესკოპად გამოყენება უნდა

1936 წელს ალბერტ აინშტაინმა გამოაქვეყნა ის, რაც მან აღწერა, როგორც "მცირე კალკულაცია". აინშტაინმა აჩვენა, თუ როგორ შეიძლება მზე ერთ დღეს გიგანტურ ტელესკოპად გამოიყენონ. შეიძლება წარმოუდგენლად ჟღერდეს, მაგრამ ეს კონცეფცია საკმაოდ რეალურია. და, აი, ახლა NASA ამ ყველაფერზე სერიოზულად ფიქრობს."ცოტა ხნის წინ რ.ვ. მანდლი მესტუმრა და მთხოვა გამომექვეყნებინა მცირე გაანგარიშების შედეგები, რომელიც მისი თხოვნით გავაკეთე. ეს მის სურვილს შეესაბამება", — წერდა აინშტაინი ჟურნალ Science-ში.როგორც აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორია გვეუბნება, გიგანტური ობიექტები სივრცე-დროს ამრუდებენ. ეს სინათლეზეც მოქმედებს. ამ შესაძლებლობის გამოყენებით უკვე არსებული ტელესკოპების დაკვირვების დიაპაზონის მნიშვნელოვნად გაფართოება შეგვიძლია.აინშტაინმა გააცნობიერა, რომ ჩვენს მზის სისტემაშიც არის რეგიონი, სადაც მზის უკნიდან, კონკრეტული ობიექტებიდან მომავალი სინათლე მრუდდება ვარსკვლავის გრავიტაციით. რეგიონი, სადაც ეს ეფექტი ხდება, მზისგან დაახლოებით 550 ასტრონომიული ერთეულითაა (AU) დაშორებული. განათავსეთ ტელესკოპი ამ რეგიონში და ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ იგი ეგზოპლანეტების ზედაპირების შესასწავლადაც."ასეთ დროს მზის გრავიტაციული ველი მოქმედებს როგორც სფერული ლინზა, რათა გაადიდოს რადიაციის ინტენსივობა", — თქვა იდეის ერთ-ერთმა თანაავტორმა, ფონ რასელ ეშლემანმა.ჩვენ შეგვიძლია გამოვიყენოთ გრავიტაციული ლინზირება წარმოუდგენლად შორეული ობიექტების დასანახად, მაგრამ ასეთ დროს შეზღუდული ვართ ამ ობიექტების მდებარეობითა და მათ უკან მყოფი ობიექტების არსებობით. კოსმოსური ხომალდის გამოყენებით შეგვიძლია ტელესკოპი მზის მოპირდაპირე მხარეს განვათავსოთ. ეს ნიშნავს, რომ საჭიროების შემთხვევაში ობიექტსა და ტელესკოპს შორის შუაში მზეს მოვაქცევთ.NASA-ს მეცნიერების თქმით, ეს ჩვენს შესაძლებლობებს საოცრად გაზრდის. მაგალითად, 6 თვის პერიოდში ეგზოპლანეტის სურათის ისეთი გარჩევადობით გენერირება შეგვეძლება, რომ მისი ზედაპირის პირდაპირი შესწავლა მოხდება.  ამის გაკეთება მარტივი არ იქნება, მაგრამ როგორც ჩანს NASA ამაზე უკვე სერიოზულად ფიქრობს.

ღამის კოშმარები

1716480912

მეცნიერებმა ღამის კოშმარები ავტოიმუნურ დაავადებასთან დააკავშირეს

ღამის კოშმარები ტვინში ავტოიმუნური დარღვევების დაწყების გამაფრთხილებელი ნიშანი შეიძლება იყოს.კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევარმა მელანი სლოანმა და მისმა კოლეგებმა აჩვენეს, რომ ცუდი სიზმრები ლუპუსის გამწვავების ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და ადრეული ნიშანია.ლუპუსით დაავადებული 676 პაციენტის ონლაინ გამოკითხვაში (ცნობილია როგორც სისტემური წითელი მგლურა) პაციენტების მესამედმა აღნიშნა, რომ დაავადების სიმპტომების გამოჩენამდე ისინი ერთი წლით ადრე ცუდ სიზმრებს ნახულობდნენ.ეს აღმოჩენა თანხვედრაშია იმასთან, რომ სიზმრები და ტვინის იმუნური სისტემა ერთგვარად დაკავშირებულია."ჩვენ დიდი ხანია ვიცით, რომ სიზმრები ნევროლოგიურ ფაქტორებთანაა დაკავშირებული. შესაბამისად, ეს შეიძლება დაავადების ადრეული ინდიკატორი იყოს. თუმცა, ბოლო კვლევა პირველი მტკიცებულებაა იმისა, რომ კოშმარები შეიძლება ისეთი სერიოზული ავტოიმუნური მდგომარეობის მონიტორინგში დაგვეხმაროს, როგორიცაა ლუპუსი", — ამბობს ნევროლოგი და კვლევის ავტორი გაი ლეშზინერი, ლონდონის Guy's and St Thomas' Hospitals-დან.ეს ავტოიმუნური დაავადება ყველაზე ხშირად 15-დან 45 წლამდე ვლინდება. ის იწვევს ტკივილს სახსრებში, ცხელებას, დაღლილობასა და თმის ცვენას.ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ მათ, ვისაც პარკინსონის დაავადება უვითარდებათ, დიაგნოზირებამდე ასევე აღენიშნებათ ღამის კოშმარები. კოშმარები პოტენციურად პროგნოზირებს დემენციასაც, რომელიც ასევე იმუნურ სისტემას უკავშირდება.და, აი, ახლა, როგორც ჩანს, იგივე ეხება ლუპუსით დაავადებულებსაც.

ვაქცინა

1716445560

აივ ინფექციის ექსპერიმენტულმა ვაქცინამ ადამიანებში ძლიერი ანტისხეულები წარმოქმნა

ვაქცინების უმთავრესი დანიშნულება ორგანიზმში ანტისხეულების წარმოქმნაა, რომლებიც სხვადასხვა ვირუსის მიმართ ჩვენს იმუნიტეტს აძლიერებს. მეცნიერები აივ ინფექციის საწინააღმდეგო ამგვარ პრეპარატებზეც მუშაობენ. მათ შორისაა ახალი ექსპერიმენტული საშუალება, რომელიც ჯერ კიდევ ადრეულ კლინიკურ ცდებს გადის.შედეგებმა აჩვენა, რომ ადამიანთა მცირერიცხოვან საკვლევ ჯგუფში ვაქცინამ ე.წ. ფართოდ გამანეიტრალებელი ანტისხეულების ფორმირება განაპირობა. 1990-იან წლებში აღმოჩენილი ეს ცილები აივ ინფექციის გამომწვევი ვირუსის რამდენიმე შტამს აფიქსირებს და უტევს, მაგრამ პრეპარატებით მათი გამომუშავების პროვოცირება მარტივი არაა.თავად დაავადებულ ადამიანებში ასეთი ანტისხეულების გაჩენას წლები სჭირდება და ისინი პაციენტების მხოლოდ 10-25%-ში გვხვდება. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, რომ მსგავს შედეგს ახალი ვაქცინის 2 დოზით მიაღწიეს, თანაც რამდენიმე კვირაში.ექსპერიმენტული საშუალება აივ ინფექციის ყველაზე გავრცელებულ ტიპ HIV-1-ზეა ორიენტირებული, კონკრეტულად კი ვირუსის გარე საფარველზე, რომელიც მუტაციის პარალელურად სტაბილურად ნარჩუნდება. პრეპარატის გამოცდის პირველი ფაზა 2019 წელს დაიწყო და მასში მონაწილეობა 24-მა ჯანმრთელმა ადამიანმა მიიღო, რომელთაგანაც 4 პლაცებოს იღებდა. კვლევა მას შემდეგ შეჩერდა, რაც ცდისპირებში კომპონენტ პოლიეთილენ გლიკოლის მიმართ მწვავე ალერგიული რეაქცია გამოვლინდა.მანამდე 5-მა ინდივიდმა 4-დან 3 დოზა მიიღო, 15-მა კი — 2. ამ დროის განმავლობაში შეგროვებულმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ უკანასკნელ ჯგუფში გამანეიტრალებელი ანტისხეულები წარმატებით გამომუშავდა, ხოლო იმ 5 ადამიანიდან ეს მხოლოდ 2-ში დაფიქსირდა. ამ ცილების ყველაზე ძლიერმა კატეგორიამ უჯრედებზე ჩატარებულ ცდებში ინფექციის შტამების 15-35% გააუვნებლა.გვერდითი მოვლენების თავიდან ასაცილებლად მეცნიერებმა ვაქცინის ფორმულა შეცვალეს და კვლევას სწორედ მისით განაახლებენ.

მარტოსული

1716323918

მეცნიერებმა მარტოსული ადამიანებისთვის ოქსიტოცინის ცხვირის სპრეი შეიმუშავეს

ჩვენ შეიძლება თავი რაციონალურ არსებებად მიგვაჩნია, მაგრამ ფაქტია, რომ ადამიანად ყოფნის მთელი არსი ძირითადად ტვინში მოძრავი ქიმიკატების გროვის შედეგია.და, აი, ახლა ევროპელმა და ისრაელელმა ექიმთა ჯგუფმა გამოაქვეყნა საინტერესო კვლევა, რომელშიც ოქსიტოცინი მარტოსული ადამიანებისთვის, როგორც ცხვირის აეროზოლი ისე გამოიყენეს. ოქსიტოცინი ჰორმონია, რომელიც ჩვეულებრივ ჰიპოთალამუსში წარმოიქმნება და გამოიყოფა უკანა ჰიპოფიზის მიერ. ოქსიტოცინს "სიყვარულის ჰორმონსაც" უწოდებენ.კვლევის ფარგლებში მონაწილეებს მარტოობის შეგრძნება შეუმცირდათ. რაც კიდევ უფრო საინტერესოა, ეფექტი მკურნალობიდან რამდენიმე თვის შემდეგაც გაგრძელდა.ამასთან, ოქსიტოცინი მჭიდროდ არის დაკავშირებული "შეკავშირებასთან" — მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ პირები, რომლებმაც ოქსიტოცინი მიიღეს, უფრო სოციალურები გახდნენ.„ეს ძალიან მნიშვნელოვანი დაკვირვებაა, ოქსიტოცინმა ჯგუფის წევრებს შორის კომუნიკაცია გაამარტივა და შეამცირა მარტოსულობის შეგრძნება. ეს მეთოდი შეიძლება სასარგებლო იყოს სხვადასხვა თერაპიებისას", - აღნიშნეს მკვლევრებმა.კვლევაში 78 ადამიანი იღებდა მონაწილეობას, ამიტომ ახლა მეცნიერებს მასშტაბების გაზრდა სურთ. შემდგომ კვლევებზე იქნება დამოკიდებული, რამდენად ჩაეშვება მსგავსი სპრეი გაყიდვაში.

ვაქცინა

1716293700

ბოლო 50 წლის განმავლობაში ვაქცინაციამ 154 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე გადაარჩინა

ახალი კვლევის თანახმად, მას შემდეგ, რაც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ 1974 წელს იმუნიზაციის გაფართოებული პროგრამა დაიწყო, ვაქცინაციამ 154 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე იხსნა.პროგრამის მიზანი შემდეგი იყო, ვაქცინაცია ყველა ბავშვისთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო. შედეგი სახეზეა, 154 მილიონი ადამიანიდან უმეტესობა 5 წლამდე ბავშვია.„ჩვენ ასევე აღმოვაჩინეთ, რომ ვაქცინაციის საერთო სარგებლის 60% წითელას ვაქცინაციაზე მოდიოდა", - თქვა კვლევის ავტორმა, ენდრიუ შატოკმა.ეს შედეგები კიდევ ერთხელ გვახსენებს, თუ რამდენად კარგად მუშაობს ვაქცინაცია. საბოლოოდ გამოდის, რომ საზოგადოების დიდი ნაწილის ვაქცინაციით არავაქცინირებულებსაც ვიცავთ. თუმცა, გასულ თვეს ექსპერტები იუწყებოდნენ, რომ აშშ სახიფათო გარდამტეხ წერტილთან ახლოს იყოს, რომლის იქითაც ვაქცინაციის მაჩვენებელი იმდენად დაბლა იქნება, რომ არავაქცინირებულები დაცული აღარ არიან ვაქცინირებული საზოგადოების მიერ.მსგავსი სიტუაციაა გლობალურადაც. 2021 წელს წითელას წინააღმდეგ რეკორდულად დიდი რაოდენობის ბავშვი არ აიცრა, რამაც შემდგომში ამ დაავადების აფეთქება გამოიწვია.ექსპერტების თქმით, ამის მიზეზი ვაქცინების მიმართ უნდობლობა არაა, პირიქით, ვაქცინებმა იმდენად კარგი შედეგი აჩვენა, რომ ადამიანებს უბრალოდ კონკრეტული დაავადებების არსებობაც ავიწყდებათ. ამიტომ, ისინი ნაკლებად იცრებიან.ამის პარალელურად, ვაქცინების გაუმჯობესებაზე მუშაობა არ წყდება. ვაქცინაციამ რამდენიმე მომაკვდინებელი დაავადება სრულად გააქრო და ახლა მას უკვე კიბოს წინააღმდეგაც იყენებენ.

აშშ-ის მთავრობამ Neuralink-ს მეორე მოხალისისთვის ჩიპის ჩანერგვის ნებართვა მისცა

1716273465

აშშ-ის მთავრობამ Neuralink-ს მეორე მოხალისისთვის ჩიპის ჩანერგვის ნებართვა მისცა

ილონ მასკის კომპანიამ Neuralink აშშ-ის საკვებისა და წამლის კონტროლის სამმართველოსგან მეორე მოხალისისთვის თავის ტვინში ჩიპის ჩანერგვის ნებართვა მიიღო. ამის შესახებ The Wall Street Journal-ი წყაროზე დაყრდნობით წერს.გამოცემის ინფორმაციით, Neuralink-მა ადამიანს ჩიპი პირველად იანვრის ბოლოს ჩაუნერგა. მოხალისე ნოლან არბო მხრებს ქვემოთ არის პარალიზებული. მარტში კომპანიამ აჩვენა თუ როგორ თამაშობს კაცი ონლაინ-თამაშებს აზრის ძალით. თუმცა შემდეგ არბომ მოწყობილობის მუშაობაში შეფერხებები შენიშნა.The Wall Street Journal-ის მონაცემებით, ჩიპის 64 ელექტროდიდან უმეტესობამ ადგილმდებარეობა შეიცვალა და სიგნალების წაკითხვა შეწყვიტა. არბოს თქმით, მან ეს ცვლილებები ძალიან მძიმედ მიიღო და კომპანიას ჩიპის შეცვლა სთხოვა, თუმცა უარი მიიღო. მოგვიანებით, Neuralink-მა მოწყობილობის მუშაობის ალგორითმის შეცვლა და ადგილზე დარჩენილი ელექტროდების მგრძნობიარობის გაძლიერება მოახერხა, რითაც ჩიპის მუშაობა გააუმჯობესა.ახლა კომპანია გეგმავს, მეორე მოხალისეს ჩიპი ტვინშიუფრო ღრმად ჩაუნერგოს, რათა ამ პრობლემის გამეორება აიცილოს თავიდან. არსებული ინფორმაციით, ოპერაციის ჩატარება ივნისში იგეგმება. ამასთან, პაციენტების რეესტრში უკვე 1000-ზე მეტი პარალიზებული მოხალისეა ჩაწერილი. მასკის კომპანია წლის ბოლომდე 10 ასეთი ოპერაციის ჩატარებას გეგმავს.

ხელით წერა

1716150345

მეცნიერების თქმით, ხელით წერა სწავლის უნარებს აუმჯობესებს

ბოლოს ხელით როდის დაწერეთ? ბევრი ჩვენგანისთვის ხელით წერა წარსულია და ამის გაკეთება ფაქტობრივად აღარ გვიწევს. ტექსტის ასაკრეფად კლავიატურის გამოყენება უფრო სწრაფი და პრაქტიკულია, მაგრამ ჩნდება შეკითხვა, საერთოდ უნდა დავივიწყოთ თუ არა ხელით წერა?და, აი, ახლა მკვლევრებს აინტერესებთ რა როლი აქვს დასწავლაში ხელით წერას. კვლევები აჩვენებს, რომ ხელით წერა სწავლის უნარებს აუმჯობესებს. საინტერესოა, რომ ზოგიერთი მწერალი ციფრულ სამყაროშიც ხელით წერას აგრძელებს და ამის მიზეზად სწორედ შესაბამისი ბენეფიტები მოაქვთ.ამის პარალელურად, სამყარო მეტად ციფრულდება და ადამიანებს კიდევ უფრო იშვიათად უწევთ კალმის გამოყენება. იგივე პროცესები ხდება სკოლებში და სასწავლო დაწესებულებებში. ზოგიერთ შემთხვევაში, ბავშვები კლავიატურაზე აკრეფას უფრო ადრე სწავლობენ, ვიდრე ხელით წერას.თუმცა, სკოლამდელი ასაკის ბავშვების განვითარებაზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის, ვინც ხელით წერით სწავლობს შესაბამისი უნარები უკეთ უვითარდება, ვიდრე იმას, ვინც კლავიატურას იყენებს.საინტერესოა რა ხდება ამ მხრივ ზრდასრულებში. მაგალითად, 2014 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სტუდენტები, რომლებიც ლექციებსა და სემინარებზე ტექსტებს კლავიატურის სახით კრეფდნენ, უფრო ცუდი შედეგები ჰქონდათ, ვიდრე მათ ვინც ჩანაწერებს ხელით აკეთებდნენ.და მაინც, რატომ არის ხელით წერა უკეთესი სწავლისთვის? პასუხი, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია მოქმედების შედარებით უფრო კომპლექსურობასთან. ხელით წერა, ტექსტის აკრეფისგან განსხვავებით, მოითხოვს მეტ მოძრაობას, უნარსა და კოორდინაციას. ამიტომ, ეს პროცესი ჩვენი ტვინის მეტ უბანს ააქტიურებს.ტვინის მეტი უბნის გააქტიურება სწავლის პროცესს უფრო ეფექტურს ხდის. გარდა ამისა, არის ვიზუალური სისტემა, რომელიც ხელით წერისას ასევე უფრო გააქტიურებულია.მთლიანობაში, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ხელით წერისას ტვინის კავშირები უფრო გააქტიურებულია, ვიდრე კლავიატურის გამოყენებისას. ამიტომ, ასეთ დროს საკითხი შეიძლება უფრო დაგვამახსოვრდეს.ამ მხრივ საინტერესოა 2024 წლის დასაწყისში ჩატარებული კვლევა. სპეციალისტებს სურდათ გაეგოთ, როგორ აისახება ხელით წერა და კლავიატურაზე აკრეფა ტვინის ნეირონულ ქსელებზე. ამისთვის მათ 36 მოხალისეს თავზე მაღალი სიმკვრივის ელექტროენცეფალოგრამა (EEG) გადაუღეს. ისინი ეკრანზე გამოჩენილ სიტყვას ან ხელით წერდნენ, ან კლავიატურაზე კრეფდნენ.პირველ შემთხვევაში, ცდისპირები სენსორულ ეკრანზე სამუშაოდ ციფრულ კალამს იყენებდნენ. მეორე ალტერნატივა კლავიატურა იყო, ანუ მათ სიტყვის დასაწერად თითოეულ ასოზე დაჭერა უწევდათ. EEG მეთოდით მონაცემები 256 სენსორის მეშვეობით შეგროვდა, რომლებიც ამ ინდივიდების თავზე იყო განლაგებული.ანალიზმა აჩვენა, რომ ხელით წერისას მოხალისეთა ტვინში უფრო მყარი კავშირები ფიქსირდებოდა.

ბიბლიური „სასწაული“

1716125602

ბიბლიური „სასწაული“, რომელიც მზის დაბნელების ერთ-ერთი უძველესი ჩანაწერი აღმოჩნდა

ძველი აღთქმის მეექვსე კანონიკური წიგნის — იესო ნავეს ძის წიგნის თავსატეხად ქცეული ერთ-ერთი პასაჟი, შესაძლოა, კაცობრიობის მიერ ჩაწერილი მზის დაბნელების უძველესი ფაქტი აღმოჩნდეს. ამის წყალობით კი შეიძლება დაზუსტდეს ფარაონ რამზეს დიდის ზეობის წლები.კითხვის ნიშნის ქვეშ მყოფი პასაჟისა და ძველეგვიპტური ტექსტების გამოყენებით, კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ეს მოვლენა ძვ. წ. 1207 წლის 30 ოქტომბრით დაათარიღეს.პასაჟი აღწერს იესო ნავეს ძის გამარჯვებას ამორიტების ხუთ მეფეზე. ტექსტის მიხედვით, ქანაანში, თანამედროვე დასავლეთ ნაპირზე, თავის მტრების დევნისას, იგი ლოცვას იწყებს.„მაშინ ელაპარაკა იესო უფალს, იმ დღეს, როცა დაამარცხებინა უფალმა ისრაელიანებს ამორეველები და თქვა ისრაელის გასაგონად: მზეო, დადექ გაბაონის თავზე, და, მთვარევ, აიალონის ველზე!“, — ვკითხულობთ პასაჟში.„დადგა მზე და არ დაძრულა მთვარე, ვიდრე თავის მტრებს არ გაუსწორდა ხალხი. იდგა მზე შუაგულ ცაში და თითქმის მთელი დღე აყოვნებდა ჩასვლას“.მკვლევარ კოლინ ჰამფრეისის თქმით, თუკი ეს პასაჟი რეალურ დაკვირვებებს აღწერს, მაშინ ადგილი უნდა ჰქონოდა მნიშვნელოვან ასტრონომიულ მოვლენას. თუმცა, იმის გარკვევა, თუ რა იგულისხმება ამ სიტყვებს მიღმა, ცოტა რთული საქმეა.„თანამედროვე თარგმანებში ეს ტექსტი იშიფრება იმ მნიშვნელობით, რომ მოძრაობა შეწყვიტეს მზემ და მთვარემ“, — აღნიშნავს იგი.„მაგრამ თუკი ჩავხედავთ ორიგინალ ებრაულ ტექსტს, მივხვდებით, რომ ალტერნატიული მნიშვნელობის მიხედვით, მზეს და მთვარეს უნდა შეეწყვიტათ ის ქმედება, რასაც ისინი როგორც წესი, ჩვეულებრივ აკეთებენ: შეწყვიტეს ნათება. ამ ინტერპრეტაციას მხარს უჭერს ის ფაქტიც, რომ ებრაულ სიტყვა „დადგომას“ იგივე წარმომავლობა აქვს, რაც ბაბილონურ სიტყვას, რომელიც უძველეს ასტრონომიულ ტექსტებში მზის დაბნელების აღსანიშნავად იყენებენ“.მკვლევრებმა დაიხმარეს მერენპტაჰის სტელის ძველეგვიპტური ტექსტი. გრანიტის ამ ფილაზე წარწერები შესრულებულია რამზეს დიდის ძის, ფარაონ მერენპტაჰის ზეობის მეხუთე წელს.ფილაზე ამოტვიფრული ტექსტი ძირითადად აღწერს მერენპტაჰის გამარჯვებას ლიბიელებზე, თუმცა ბოლო სამ ხაზში საუბარია ქანაანის კამპანიაზე, რომელსაც ბევრი სწავლული თარგმნის, როგორც „ისრაელს“.კემბრიჯის მკვლევრებს სჯერათ, რომ ეს ამტკიცებს დროის კონკრეტულ მონაკვეთში ებრაელთა ყოფნას ქანაანში.წარსულში, მკვლევრებს მიაჩნდათ, რომ მოვლენა შესაძლოა მზის დაბნელებას აღწერდა; თარიღების უფრო დასაზუსტებლად, მათ ორი ტექსტიც გამოიყენეს, მაგრამ დროის იმ მონაკვეთში ვერანაირ დაბნელებას ვერ მიაგნეს.თუმცა აღსანიშნავია, რომ ისინი მზის სრულ დაბნელებას ეძებდნენ, როდესაც მთვარე მზის დისკოს მთლიანად ფარავს.მათ მხედველობაში არ მიუღიათ მზის რკალისებრი დაბნელება, როდესაც დიდია მანძილი დედამიწასა და მთვარეს შორის, რის გამოც, მთვარე პატარა ჩანს და მზეს მთლიანად ვერ ფარავს — გარშემო რჩება ნათელი რკალი.კემბრიჯის მკვლევრებმა მათემატიკას მიმართეს. ძვ. წ. 1207 წლის 30 ოქტომბერს, მზის რკალისებრმა დაბნელებამ მოიცვა თანამედროვე კანადის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი, პორტუგალიისა და ესპანეთის სამხრეთ-დასავლეთი სანაპირო, ჩრდილოეთ აფრიკა და ახლო აღმოსავლეთი.შეიძლება ეს ადამიანთა მიერ ჩაწერილი უძველესი მზის დაბნელება არ იყოს, მაგრამ ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ნამდვილად არის.ირლანდიაში ნაპოვნია მონუმენტი, რომელზე ამოტვიფრული პეტროგლიფებიც ძვ. წ. 3340 წელს მომხდარ მზის დაბნელებას უნდა აღწერდეს; ჩინური ჩანაწერები იხსენიებს მზის დაბნელებას ძვ. წ. 22-ე საუკუნეში; ერთ-ერთ თიხის ფირფიტაზე აღწერილია ძვ. წ. 1223 წელს სირიაში მომხდარი მზის დაბნელება.ქანაანის მზის დაბნელებამ უნდა დააზუსტოს რემზესის ზეობის დასრულებისა და მერნაპტაჰის მეფობის დაწყების თარიღები.„უძველესი მსოფლიოს მოვლენების თარიღების დასადგენად, მზის დაბნელებებს ხშირად იყენებენ“, — განმარტავს ჰამფრეიესი.ორივე ფარაონის ზეობის ხანგრძლივობა უძველეს ჩანაწერებში მოხსენიებულია, თუმცა უცნობია დაწყებისა და დასრულების თარიღები. მზის დაბნელებაზე დაყრდნობით ჩატარებული გათვლებით, მკვლევრებმა მერნაპტაჰის ზეობის დასაწყისი ძვ. წ. 1210 ან 1209 წლით დაათარიღეს, ანუ რამდენიმე წლით გვიან, ვიდრე მანამდე მიაჩნდათ.რამზეს დიდის ზეობის პერიოდი კი განისაზღვრა ძვ. წ. 1276-1210 წლებით; ცდომილება ამ შემთხვევაში მხოლოდ ერთი წელი აღმოჩნდა.კვლევა ჟურნალ Astronomy & Geophysics-ში გამოქვეყნდა. მომზადებულია cam.ac.uk-ისა და ScienceAlert-ის მიხედვით 

აღმოჩენილია ძვლები

1716117780

აღმოჩენილია ძვლები, რომლებიც დედამიწის ისტორიაში უდიდეს წყლის ქვეწარმავალს ეკუთვნის

უძველეს ქანებში აღმოჩენილი ძვლის ფრაგმენტები მიუთითებს გოლიათზე, რომელიც ერთ დროს მთელ ზღვას ატერორებდა.ბრიტანელ და ამერიკელ მკვლევართა მტკიცებით, სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში აღმოჩენილი ორი სხვადასხვა, განმარხებული ყბის ძვლები წარმოადგენს გვიანდელი ტრიასული პერიოდის იქთიოზავრის აქამდე უცნობ გვარს, რომელიც როგორც ჩანს, ზომით აჭარბებდა ზღვის ნებისმიერ სხვა ქვეწარმავალს, რომელსაც კი ოდესმე უარსებია ამ პლანეტაზე.ახალ გვარს და სახეობას Ichthyotitan severnensis-ი უწოდეს და როგორც მკვლევართა ჯგუფი ვარაუდობს, ამ ცხოველის სიგრძე 25 მეტრი უნდა ყოფილიყო.„2018 წელს, ჩემმა ჯგუფმა შეისწავლა და აღწერა გიგანტური იქთიოზავრის ყბის ძვალი და იმედი გვქონდა, რომ ერთ მშვენიერ დღეს, სხვა ძვალსაც ვიპოვიდით. ეს ახალი სახეობა უფრო სრულია, უკეთესად შენახული და გვიჩვენებს, რომ ახლა უკვე გვაქვს ორი ეს გიგანტური ძვალი (სურანგულარი) უნიკალური ფორმითა და სტრუქტურით“, — ამბობს მანჩესტერის უნივერსიტეტის პალეონტოლოგი დინ ლომაქსი.ძვლის პირველი განმარხებული ნაწილი მკვლევარ პოლ დე ლა სალეს ჯგუფმა 2016 წელს აღმოაჩინა ინგლისში, სომერსეტში, ლილსტოკის სანაპიროზე. მეცნიერები სულ მალე მიხვდნენ, რომ მათ წინაშე რაღაც საინტერესო იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ის ყბის ძვლის მხოლოდ უკანა ნაწილი, სახელად სურანგულარი იყო, ზომა მიუთითებდა, რომ ეკუთვნოდა იქთიოზავრს, რომელიც ჩვენთვის ცნობილ ყველა სხვა იქთიოზავრზე დიდი უნდა ყოფილიყო. სხვა მტკიცებულებათა გარეშე, ამ მხეცის შესახებ უფრო მეტის გარკვევა ურთულესი აღმოჩნდა. მეცნიერებმა მას ზედმეტსახელად ლილსტოკის მონსტრი უწოდეს.გარღვევა 2020 წელს მოხდა. კაცი, სახელად ჯასტინ რაინოლდსი და მისი 11 წლის ქალიშვილი რუბი, სომერსეტის სოფელ ბლუ-ანქორის პლაჟზე ნამარხებს ეძებდნენ; მოულოდნელად, რუბიმ ყბის ძვლის პირველი ნაწილი იპოვა. ისინი ლომაქსს დაუკავშირდნენ, რომელიც თავის მხრივ დე ლა სალეს დაუკავშირდა და ძებნა ერთად გააგრძელეს.ძვლის ბოლო ნაწილი 2022 წლის ოქტომბერში იპოვეს. ამის შემდეგ, პალეონტოლოგებმა ფაზლის აწყობა დაიწყეს და გამოავლინეს არსება, რომელსაც ეს ყბა ეკუთვნოდა. დაადგინეს, რომ ახალ სურანგულარს ისეთივე უნიკალური მახასიათებლები ჰქონდა, რაც ლილსტოკის მონსტრის ყბის ძვალს.ორივე ძვალს ერთნაირი ზომა და მორფოლოგია აქვს, ორივე სომერსეტის სანაპიროზე, გვიანდელი ტრიასული პერიოდის თიხის ქვის დანალექებში აღმოაჩინეს. თუმცა, ცოტა ხნის წინ აღმოჩენილი ფრაგმენტი უფრო სრულყოფილი და უკეთესად შენახული იყო, რამაც მეცნიერებს ამ გამოუცნობი არსების შესახებ მეტის გარკვევის საშუალება მისცა.